مرور اخبار رسانههاي بيگانه، حاکی است در آينده نزديك موجي تازه از فشارها با هدف افشاي داوطلبانه اطلاعات هستهاي كشورمان توسط كشورهاي غربي آغاز خواهد شد.
موضوع مربوط به گزارش اخير آژانس بينالمللي انرژي اتمي است كه 18 شهريور ماه منتشر شد و اگرچه در ظاهر عنوان كرد ايران به تمامي تعهدات خود در برجام پايبند بوده، اما همچنان برخي نگرانيهاي تازه در خصوص اين برنامه به وجود آمده است. اشاره اين گزارش به اظهارات برخي از بازرسان آژانس بينالمللي انرژي اتمي است كه در گفتههاي خود نسبت به ازسرگيري توليد لولههاي روتور سانتريفيوژ در داخل كشور ابراز نگراني كردهاند؛ موضوعي كه هيچوقت از سوي مقامات كشورمان تأييد نشد، اگرچه براساس توافق برجام كشورمان اجازه دارد براي تعمير و نگهداري ۵۰۶۰ سانتريفيوژي كه همچنان مشغول به كار هستند از باقيمانده حدود 19 هزار سانتريفيوژي که قبل از به ثمر نشستن برجام در حال چرخش بودند، استفاده كند.
حال در تازهترين اقدام خبرگزاري آسوشيتدپرس گزارش كرده كه به پيشنويس يك بيانيه اتحاديه اروپا دست يافته كه مطابق آن اتحاديه اروپا ميخواهد در جلسه شوراي حكام آژانس بينالمللي انرژي اتمي كه در آينده نزديك برگزار خواهد شد، درخواست كند ايران بخشي از اطلاعات مربوط به ساخت لولههاي روتور سانتريفيوژها را در اختيار آژانس بگذارد؛ روندي كه اگر تحقق پيدا كند، ميتواند افشاكننده بخشهاي مهمي از دستاوردهاي دانشمندان كشورمان در توليد سانتريفيوژها باشد و بيشك سرانجامي جز ايجاد محدوديت در اين توانمندي مهم نخواهد داشت.
لولههاي روتور چيست؟
شايد بيان عملكرد دقيق لولههاي روتور در ساختمان يك سانتريفيوژ نياز به يك بحث پيچيده مهندسي داشته باشد اما با زبان ساده بايد گفت، لولههاي روتور بخش مهمي از يك سانتريفيوژ هستند كه با توجه به شكل آيروديناميكاش اجازه دوران سانتريفيوژ در دور بالاتر و رسوب ذرات ريزتر را ميدهد؛ موضوعي كه در ارتباط مستقيم با ميزان خلوص اورانيوم به دست آمده از ماشينهاي سانتريفيوژ است، به همين خاطر است كه غربيها با كمك آژانس بار ديگر با پيش كشيدن موضوع سوخت توليد سلاح هستهاي توسط ايران، خواستار دستيابي به اطلاعات حساس كشورمان در موضوع روتورهاي سانتريفيوژ هستند.
حال افشاي اطلاعات در خصوص لولههاي روتور سانتريفيوژ شايد در سالهاي فعلي كه كشورمان اجازه توليد اورانيوم با غناي بيش از 67/3 درصدي ندارد، چندان مهم نباشد اما با توجه به آنكه براساس توافق برجام امكان مطالعه و تحقيق روي ماشينهاي سانتريفيوژ نسل جديد با دورهاي بالا همچنان محفوظ است و مورد تأكيد قرار گرفته، قطعاً افشاي اطلاعات در اين حوزه كه منجر به انسداد مسير دستيابي به دانش اين قطعه حساس ميشود، ضربهاي مهم به آينده هستهاي كشور پس از رفع دوران تعليق خواهد بود.
اجبار ايران به خوداظهاري
نكته مهم در خصوص بيانيه اتحاديه اروپا كه قرار است در هفته جاري در جلسه شوراي حكام آژانس منتشر شود آنجاست كه براساس اين بيانيه قرار است ايران براي افشاي اطلاعات حساس خود تحت فشار قرار بگيرد. حال اتحاديه اروپا ميكوشد با تحت فشار قرار دادن كشورمان اطلاعات حساس مربوط به بخش مهمي از ماشينهاي سانتريفيوژ را از كشورمان بگيرد و قطعاً اين موضوع ميتواند در آينده نه چندان دور زمينهساز فشارهاي سرويسهاي جاسوسي بيگانه به دستگاهها و شركتهايي باشد كه در اين حوزه مشغول به فعاليت هستند؛ روندي كه در خوشبينانهترين حالت باعث انسداد مسير دستيابي ايران به اين دانش پيشرفته ميشود و حتي امكان از سرگيري تحريمها با بهانههاي تازه را نيز فراهم ميكند.
روابط ايران و آژانس
شايد در اين ميان برخي ادعا كنند ايران اطلاعات فني خود را در قالب روابط فيمابين با آژانس در اختيار اين نهاد فني قرار ميدهد اما واقعيتي كه درخصوص روابط ايران و آژانس بينالمللي انرژي اتمي وجود دارد اين است كه آژانس هيچگاه مرجعي امين براي حفظ اسرار هستهاي كشورمان نبوده است.
بر اين اساس، پس از خارج شدن پرونده هستهاي كشورمان از شوراي امنيت سازمان ملل و ارجاع مجدد اين پرونده به آژانس بينالمللي انرژي اتمي به عنوان نهاد فني مسئول در اين خصوص، ايران ملزم است بر اساس قوانين حاكم بر اين نهاد، اطلاعات مورد نياز جهت تأييد صلحآميز بودن برنامههاي هستهاي كشورمان و همچنين تأييد اجراي تعهدات هستهاي كشورمان در برجام را در اختيار اين آژانس قرار دهد. ارائه اين اطلاعات از سوي كشورهاي عضو، به ويژه ايران، در دو قالب اصلي ارائه اسناد و مدارك درخصوص فعاليتهاي هستهاي و بازديد بازرسان اين آژانس از تأسيسات هستهاي كشورها صورت ميگيرد. به عبارت دقيقتر، آژانس بينالمللي انرژي اتمي با فرستادن بازرسان خود به كشورهاي عضو، از روند فعاليت برنامه هستهاي كشورها، براي نظارت بر صلحآميز بودن آن گزارش تهيه ميكند. اين موضوع با توجه به ماهيت فني آژانس و آنچه در اساسنامه اين نهاد قيد شده، موضوع عجيبي نيست چراكه آژانس بينالمللي انرژي اتمي، موظف به حفظ اسرار كشورهاست اما موضوع زماني پيچيده ميشود كه گويا آژانس قصد ندارد معاهده خود را در خصوص حفظ اسرار كشورها به طور كامل اجرايي كند، به عبارت دقيقتر آنها فقط علاقه به دريافت اطلاعات دارند و قرار نيست تضميني براي حفظ اسرار هستهاي كشورمان بدهند. اين موضوع با توجه به نفوذ شديد دشمنان ايران در آژانس بينالمللي انرژي اتمي از جمله امريكا و اسرائيل از شدت بيشتري برخوردار است. نمونه اين موضوع را ميتوان در افشاي ليست دانشمندان هستهاي كشورمان براي اعمال تحريمها عليه آنان توسط شوراي امنيت در گذشته جستوجو كرد. علاوه بر اين، نام دانشمنداني كه تاكنون هدف ترور تيمهاي تروريستي قرار گرفتهاند را هم به راحتي ميتوان در ليست اطلاعاتي ايران در آژانس بينالمللي انرژي اتمي به راحتي پيدا كرد، به عنوان نمونه، اخبار مستندي موجود است كه بازرسان آژانس مدتي قبل از شهادت مصطفي احمديروشن با وي ديدار كردهاند، بنابراين ميتوان عامل اصلي افشاي اين نامها را بازرسان آژانس انرژي اتمي و سپس عدمپايبندي اين نهاد مهم بينالمللي به معاهدات خود عنوان كرد.
اسير بازي تازه
حال در مجموع با بررسي تمامي آنچه گفته شد، بايد منتظر ماند و ديد مقامات مسئول در دولت كه وظيفه پيگيري گفتوگوهاي هستهاي را بر عهده دارند، تحت فشار كشورهاي غربي و در حالي كه هنوز بخش مهمي از وعدههاي غربيها در پسابرجام عملي نشده، اطلاعات حساس اين بخش مهم از سانتريفيوژهاي كشورمان را خارج از عرف در اختيار نهاد غيرمطمئن آژانس قرار ميدهند يا خير؟ پاسخ به اين سؤال را ميتوان در آينده نه چندان دور مشاهده كرد.
