در شرايطي كه اين روزها دولت و كابينه و مشاوران اقتصادياش به دلايل شرايط اسفبار اقتصاد ايران و
همچنين محقق نشدن هيچ يك از وعدههاي انتخاباتيشان در معرض انتقاد
كارشناسان اقتصادي، فعالان اقتصادي و مردم هستند، مشاور اقتصادي دولت با رد قرار
گرفتن اقتصادايران در ركود به طور تلويحي گفت: همين كه وضعيت مردم مانند مردم
ونزوئلا نشده بايد شكر كنند، براساس آمار و تعاریف اقتصادی به مدد افزایش فروش نفت
اکنون میتوان گفت در راه خروج از رکود
هستیم اما این خروج چیزی جز افزایش درآمد ناشی از فروش نیست. در عین حال وی با
هوشمندی از گفتن این جمله فرار کرده است که بگوید: «از رکود خارج شدیم».
دغدغههاي استاد
مشاور اقتصادي روحاني وقتي به جاي
خبرنگاران اقتصادي، خبرنگاران حوزه سياسي فارس را
مقابل خود ميبيند از اين تريبون استفاده كرده
و در صدد توجيه به نتيجه نرسيدن وعدههاي
اقتصادي دولت يازدهم طي سه سال گذشته ميپردازد
و كاهش قيمت نفت را دليل اصلي وضعيت فعلي اقتصاد معرفي ميكند و ميگويد الان بايد اين دغدغهمان باشد كه چرا نتوانيم به بازارهاي ديگر راه پيدا كنيم، چرا
صادرات ما نتواند افزايش قابل توجهي داشته باشد؟ چرا سرمايهگذاري خارجي نتواند در اقتصاد ما ايجاد شود؟ اينها از جنس
تصميمات بلند مدت است. استاد اقتصاد در شرايطي وابستگي كشور به نفت را طي دهههاي گذشته مذمت ميكند
كه گويي خود وي نيز روي نفت براي ايجاد رشد در اقتصاد حساب ويژهاي باز كرده بود زيرا علت اوضاع نابسامان اقتصادي را در سال
دوم دولت، افت بهاي نفت عنوان ميكند.
وي به طور تلويحي ميگويد همين كه اقتصاد ايران در اثر تحريمها
شبيه ونزوئلا نشد، يك دستاورد است، بدين ترتيب مردم بايد تحقق وعدههاي شيرين اقتصادي دولت يازدهم را بهطور
كل فراموش كنند و همين كه به سرنوشت كشور ونزوئلا دچار نشدهاند
از دولت يازدهم متشكر باشند و منتظر باشند طبق وعده مسعود نيلي مشاور اقتصادي
روحاني در سال 97 ( البته با اين شرط كه به دولت فعالي رأي دهند و مشاوران اقتصادي
برسر كار باشند) در سال 97 به رفاهي برابر با سال 91 دست پيدا كنند.
نيلي، مشاور اقتصادي روحاني، با بيان اينكه بستههاي
خروج از ركود دولت موفق بوده است، مدعي است كه اقتصاد ايران در ركود نيست.
كشور ما نيز طبق نظر كارشناسان در ركود بيسابقهاي
به سر ميبرد و دليل آن را عدم سياستگذاري
دولت در امر توليد عنوان ميكنند. نظر شما در اين خصوص چيست؟
نه اين طور نيست. اتفاقي كه در بازار جهاني نفت افتاد يك اتفاق ويژه بود و
بزرگترين شوك نفتي به كشورهاي نفتي وارد شد و هرچه كشوري بيمحاباتر درآمدهايش را خرج كرده بود، در مقابل كاهش قيمت نفت
آسيبپذيرتر بود؛ ما الان در مقطع
حساسي قرار داريم، براي اقتصاد ما ميتوانست
اتفاقات خيلي بدي بيفتد كه مانند ونزوئلا شويم. دليل بزرگي كه باعث شده اقتصاد ما
از اين شوك بزرگ فعلاً به سلامت بيرون بيايد، اعتماد مردم به نظام تصميمگيري كشور بوده است.
در سال 93 به 94 درآمد نفتي
55 درصد كاهش يافت
اقتصاد كشور در سالهاي 90- 91 كاملاً به هم ريخت.
تحريم باعث شد 120ميليارد دلار درآمد حاصل از فروش به 68 ميليارد دلار برسد و كاهش
40درصدي اين درآمد را باعث شود. در
سال 93 به 94 نيز به دليل كاهش قيمت نفت مبلغ 55 ميليارد دلار درآمد حاصل از فروش
نفت به 24ميليارد دلار رسيد و اين يعني 55
درصد كاهش. امروز اين مطالب را ميشود بيان كرد اما سال گذشته من
اين را نميگفتم چراكه ممكن بود مردم دچار
اضطراب شوند.
در سال 90 تا 91 وقتي ما 40 درصد كاهش درآمدهاي حاصل از فروش نفت را داشتيم،
اقتصاد ما با آشفتگي مواجه شد، اما وقتي در سال 93 تا 94 اين درآمد 55 درصد كاهش
پيدا كرد، اتفاقي نيفتاد، حال شما ميگوييد، چرا ركود شده
است!
در شرايط ركود نيستيم
شما در تيرماه 93عنوان كرديد
كه كشور از ركود خارج مي شود. چند هفته بعد نيز آقاي رئيسجمهور عنوان كرد كه كشور از
ركود خارج شده است. اما همچنان مشاهده كرديم كه كشور در ركود بود و رئيسجمهور نيز بدان اشاره كرد،
اين را شما قبول داشتيد؟
رشد اقتصاد ما از بهار 93 مثبت شد. فصل چهارم آن سال نيز رشد مثبت بود اما
كمتر از فصول گذشته. اينكه چرا كاهش پيدا كرد بدين خاطر بود كه قيمت نفت به شدت
كاهش پيدا كرد و من قبلاً در اين مورد توضيح دادم و تكرار نميكنم. امسال هيچكس صحبت از اين نميكند
كه رشد توليد ناخالص داخلي ممكن است، منفي باشد و دليلي هم ندارد امسال رشد توليد
ناخالص داخلي منفي باشد.
خود شما در سخنراني در
دانشگاه شهيد بهشتي عنوان كرديد كه خروج از ركود تا سال 97 به طول ميانجامد.
من هيچگاه چنين جملهاي را نگفتهام. من آن موقع گفتم حتي با رشد بالا، تا سال 97 طول ميكشد تا شما به سطح قبلي جاده يعني سطح سال 90 برسيد. اما
متأسفانه بقيه گفتند كه من گفتهام ما تا سال 97 در ركود خواهيم
بود.
بسياري از كارشناسان دو بسته خروج
از ركود دولت در سالهاي 93 و 94را موفق قلمداد
نميكنند، نظر شما در اين خصوص
چيست؟
در خصوص بستهاي كه شما اشاره كرديد، نام آن
بسته، بسته خروج غيرتورمي از ركود بود. آن بسته براي سال 94- 93 تهيه شده بود و
اينكه اين بسته تا آخر سال 94 چارچوب سياستهاي اقتصادي دولت باشد.
كاملاً هم موفق بود. نتيجه اين شد كه در سال 93 رشد ما مثبت شد، تورم ما كاهش پيدا
كرد و همان خروج غيرتورمي از ركود اتفاق افتاد. يعني
تورم كم شد و رشد هم مثبت شد.
اينكه چرا بسته دومي ارائه شد بهخاطر شوك نفت بود كه ميتوانست آن مشكلاتي را كه در ديگر كشورهاي صادر كننده نفت بهوجود آورد، براي ما نيز بهوجود
آورد. دولت نميتوانست بگويد چون من يك بستهاي را پارسال تصويب كردم همان را ادامه دهم. چون ما مشكلات
جديدي برايمان بهوجود آمد و بايد يك تمهيد جديدي
انديشيده ميشد بسته دوم در سال گذشته در
واكنش به كاهش قيمت نفت ارائه شد. بنابراين يك بستهاي
موقت و شش ماهه تهيه شد در صورتي كه بسته اول دو ساله بود. اين بسته نيمه دوم سال
94 ارائه شد تا چگونه اقتصاد مديريت شود كه ما دچار ركود مجدد نشويم و به سلامت به
سال 95 برسيم. چراكه در سال 95 اقتصاد در مسير درست قرار ميگرفت.
در خصوص كمبود سرمايهاي
كه اشاره كرديد، امروز هشت ماه از توافق ميگذرد اما خود دولتمردان ميگويند
دستاورد آن براي كشور تقريباً هيچ بوده است. نظر شما در اين خصوص چيست؟
آيا انتظار است بلافاصله بعد از توافق سيل سرمايهگذاران
خارجي به كشور سرازير شود!
به نظر شما طرف مقابل تعهدات
خود را در برجام انجام داده است يا خير؟
فرض كنيد ما كه در 10 ماهه اول سال گذشته يك ميليون و 340هزار بشكه نفت و
ميعانات صادر ميكرديم كه آنهم سقف مجازمان بود بدون برجام به سال 95 ميرسيديم و همان مقدار را ادامه ميداديم.
با قيمتهاي امسال نفت، درآمد ارزي حاصل
از صادرات نفت خام ما 21 ميليارد دلار ميشد در حاليكه الان 2 ميليون و 500 هزار بشكه صادر ميكنيم يعني نزديك به دو برابر كه درآمد آن 36 ميليارد دلار ميشود. آيا تصوري از وضعيت اقتصاد كشور و بودجه دولت با رقم 21
ميليارد دلار داريم؟ 21 ميليارد دلار درآمد نفتي يعني كمتر از 14 ميليارد دلار سهم
بودجه و اين به معني تحميل حدود 27 هزار ميليارد تومان كسري بودجه از اين بابت به
بودجه امسال بود كه اثرات مخربي بر خدمات دولت در حوزه وظايف اصلي آن ميگذاشت. سال گذشته به دليل اينكه برجام در دو ماهه آخر سال به
نتيجه رسيد و دولت توانست مقداري از منابعش را به كشور منتقل كند، باعث شد مقداري
تأثير شوك درآمد 24 ميليارد دلار نفت را كم كند و به حدود 33 ميليارد دلار برساند.
سال گذشته درآمد 33 ميليارد دلاري از فروش نفت داشتيم و امسال 36 ميليارد دلار شده
است. حال ميگوييم چه شد تأثير برجام!
در خود اظهارات دولتمردان در
خصوص تأثيرات برجام نيز تناقض وجود دارد. همين كه ميگويند تأثير برجام تقريباً
براي ما هيچ بوده است.
بار ديگر ميگويم يك ميليون و 340 هزار بشكه
فروش نفت به 2 ميليون و 500 بشكه رسيده است اما قيمت نفت كاهش پيدا كرد. نتيجه اين
شد كه درآمد نفت 36ميليارد دلار شد. حال ميگوييد
تفاوتي نسبت به قبل برجام احساس نميكنيم. اگر ميخواهيد تأثير برجام را احساس كنيد 36 ميليارد دلار درآمد را
تبديل به 21 ميليارد دلار كنيد (به زمان قبل از برجام و فروش يك ميليون و 340 هزار
بشكه)، آن وقت تأثير برجام را خواهيد ديد.
در حال حاضر 68 هزار و 800
ميليارد تومان درآمد حاصل از صادرات نفت در بودجه سال 95 است. با 21 ميليارد دلار،
سهم بودجه به رقم 42 هزار ميليارد تومان ميرسيد. چه كسي ميتواند 27 هزار ميليارد تومان از اين بودجه بيرون بياورد؟
اگر الان 2/5 ميليون بشكه صادر ميكرديم و قيمت نفت مانند
سال 93 بود، درآمد كشور از فروش نفت به بيش از 77 ميليارد دلار ميرسيد كه آن وقت 30 درصد آن را به صندوق توسعه ملي ميداديم و در اقتصاد سرمايهگذاري
ميشد، بودجه دولت نيز در خصوص درآمدهاي حاصل از فروش نفت به بيش
از 128 هزار ميليارد تومان ميرسيد كه به معني حدود 60 هزار
ميليارد تومان درآمد بيشتر در بودجه امسال ميشد.
مسلماً با اين ارقام تحولات بزرگي در اقتصاد اتفاق ميافتاد.
سياستهاي شما باز وابستگي به نفت را نشان ميدهد
درحالي كه نقد شما به گذشته در خصوص همين سياست بود؟
ما نزديك به چهار دهه است كه وابستگي به نفت را نتوانستهايم، حل كنيم و به يكبار نيز اين مشكل حل نميشود. من در ارزيابي اثرگذاري برجام ميگويم كه اگر برجام نميبود
الان ما چه وضعيتي داشتيم.
