طرح LEZ كه معروف به طرح محدوده كم آلاينده يا طرح كاهش است از سوي شهرداري تهران پيشنهاد شده است كه به جاي طرح زوج و فرد به اجرا درآيد و در طرح جديد بر اساس ميزان توليد آلايندگي خودروها مجاز خواهند بود در درون شهر و در محدودهها تردد كنند زيرا هدف اجراي اين طرح، كاهش آلايندههاي هوا است كه اين بحث سرانجام به تصويب شوراي عالي ترافيك رسيده و آماده اجرا است اما آنچه در اجراي اين طرح جاي اهتمام دارد آن است كه هرگونه تطبيق طرح اروپايي كاهش آلايندگي با اجراي اين طرح در كشور نيازمند توجه به مسائل اجتماعي و شرايط كشور در توليد خودرو است. توجه به پيوستهاي اجتماعي اجراي طرح كاهش در كشور زماني ميتواند موفق باشد كه زيرساختها به مرور فراهم شود و گام به گام ايرادات اجراي طرح كاهش برطرف شود و با اجراي طرح جامع كاهش آلودگي هوا و همراهي خودرو سازان و دستگاههاي متولي اين طرح به بهترين شكل ممكن به اجرا درآيد در غيراينصورت طرح همچون ساير طرحها در حوزه كاهش آلودگي هوا و روانسازي ترافيك با مشكلات عديدهاي مواجه خواهد شد.
طرح كاهش جايگزين طرح زوج و فرد ميشود اين روزها با گذشت يك دهه از اجراي طرح زوج و فرد در شهر تهران كه هزينههاي پيدا و پنهان بسياري در طول اين سالها براي باز كردن گره كور ترافيك و البته كاستن از آلودگي هوا، صرف آن شده، خبرها حكايت از ارائه طرحي تحت عنوان محدوده كم آلاينده توسط شهرداري تهران دارد كه بناست جايگزين طرح زوج و فرد شود. در اينباره سيدجعفر تشكري هاشمي معاون سابق شهردار تهران با اشاره به اينكه طرح زوج و فرد سالهاست در تهران به صورت مستمر اجرا ميشود ولي پاسخگوي مشكلات زيست محيطي محدوده نبوده، ميگويد: سالهاست معتقديم نبايد خودروهايي كه چندين برابر آلودگي توليد ميكنند، مانند وسايل نقليهاي كه از استاندارد بالايي برخوردار هستند وارد معابر شوند. برهمين اساس طرحي جايگزين در شهرداري تهران تهيه و در شوراي عالي ترافيك پايتخت نيز به تصويب رسيده كه وزارت كشور هم با نگاه مثبت آن را بررسي و در پي تأمين بودجه براي اجراي آن در كل كشور است.
طرح كاهش، الگويي اروپايي براي كنترل آلايندگي شهري اين طرح از جمله اقدامات زيست محيطي اتحاديه اروپا براي كنترل وكاهش آلودگي هوا، ناشي از تردد انواع خودروهاست و تاكنون در شهرهاي لندن، پراگ، كپنهاك، ليسبون و آنتورپ براي خودروهاي سبك و سنگين، پنج شهر در كشور سوئد براي خودروهاي سنگين، ۱۰ شهر در كشور هلند براي خودروهاي سنگين، ۱۰ شهر در ايتاليا براي خودروهاي سبك و سنگين و نهايتاً ۶۰ شهر در كشور آلمان براي خودروهاي سبك و سنگين اجرا شده. در اين طرح از سال ۲۰۰۸ به استثناي خودروهاي الكتريكي كه هيچ محدوديتي بر تردد آنها اعمال نميشود، مقرراتي براي تردد انواع خودروها بر اساس ميزان آلايندههاي مجاز منطبق با استانداردهاي اتحاديه اروپا وضع شده كه طي آن استاندارد يورو ۵ براي ورود مجاز خودروهاي سواري، استاندارد يورو ۴ براي ورود اتوبوسها و استاندارد يورو ۳ براي ورود خودروهاي ون مينيبوس به محدودههاي تعيين شده از جغرافياي شهرهاي مشمول طرح كه اصطلاحاً Low Emission Zone (محدوده كم آلاينده) و اختصاراً LEZ ناميده ميشوند اعمال و بناست استانداردهاي آلايندگي مجاز در قالب اين طرح تا سال ۲۰۲۰ به يورو۶ ارتقا يابد. به روشني گويا است كه طرح LEZ اروپايي به عنوان يك اقدام كلان و البته موفق در كنترل و كاهش آلودگي هوا، زماني در سطح جوامع هدف، امكان ظهور و بروز و نهايتاً اثربخشي مفيد يافته است از همين رو عنوان شدن طرح LEZ در كشور ما در نگاه اول، طرحي كاملاً قابل دفاع و بياما و اگر به نظر ميرسد.
جزئيات اجراي طرح كاهش قرار است طرح كاهش در سه فاز اجرايي شود. فاز نخست از نيمه شهريور ماه است كه در اين فاز در محدوده طرح زوج و فرد معاينه فني خودروها كنترل شده و صرفاً به خودروهايي كه معاينه فني داشته باشند اجازه ورود به محدوده زوج و فرد داده ميشود.
در فاز دوم بر خودروهاي انژكتوري و كاربراتوري اعمال محدوديت ميشود، و در گام سوم نيز اجراي اين طرح به كل سطح شهر تهران تسري مييابد. در فاز سوم خودروها به سه دسته كاربراتوري، انژكتوري و هيبريدي تقسيم ميشوند، براي خودروهاي هيبريدي سياستهاي تشويقي در نظر گرفته شده و براي ساير خودروها نيز تقسيمبندي رنگي انجام شده است. در اين زمينه معاون سابق حمل و نقل و ترافيك شهر تهران از نهايي شدن طرح LEZ خبر داد و جزئيات اجراي اين طرح در سه فاز را تشريح كرد و ميگويد اين طرح جايگزين طرح فعلي زوج و فرد در تهران خواهد شد.
سيدجعفر تشكري هاشمي درباره آخرين وضعيت طرح LEZ با بيان اينكه جلسه شوراي عالي ترافيك كشور در مورد اين طرح برگزار شد و در مورد سيمفا يا همان سامانه يكپارچه مراكز معاينه فني ايران به توافق لازم رسيديم، تأكيد ميكند كه مقرر شد كل ديتاي خودروها بر روي اين سامانه متمركز و امكان نظارت پليس بر معاينه فني خودروها فراهم شود.
اين طرح در سه مقطع اجرايي ميشود كه در مرحله اول در محدوده «طرح زوج و فرد» معاينه فني خودروها كنترل شده و صرفاً به خودروهايي كه معاينه فني داشته باشند اجازه ورود به محدوده زوج و فرد داده ميشود. معاون سابق حمل و نقل و ترافيك شهر تهران با بيان اينكه در فاز دوم بر روي خودروهاي انژكتوري و كاربراتوري اعمال محدوديت ميشود، تأكيد ميكند در گام سوم نيز اجراي اين طرح به كل سطح شهر تهران تسري مييابد. وي با بيان اينكه اين طرح نيمه شهريورماه آغاز ميشود، گفت: احتمال افزايش مراجعات مردمي به مراكز معاينه فني وجود خواهد داشت و بر همين اساس از هماكنون به مراكز معاينه فني بخشنامه شده است تا نسبت به افزايش ظرفيت خود و جذب نيروي متخصص اقدام و بتوانند حتي در صورت امكان در سه شيفت كاري نسبت به خدمترساني به مردم اقدام كنند. يك ماه و نيم زمان تا اجراي طرح باقيمانده و به مردم توصيه ميشود كه از اين فرصت براي اخذ معاينه فني اقدام كنند. تشكري هاشمي با بيان اينكه براي اجرايي شدن طرح LEZ داشتن معاينه فني يك الزام و نياز ضروري است، ادامه داد: شوراي عالي ترافيك اصل طرح را قبول كرده و پليس نيز براي اجراي آن اعلام آمادگي كرده است. در حال حاضر اشكالات نرمافزاري مرتفع شده و در حال حاضر هماهنگي خوبي ميان دستگاهها براي اجراي اين طرح وجود دارد.
معاون سابق شهردار تهران با بيان اينكه فاز اول اين طرح در شهريور ماه اجرايي ميشود، ميافزايد در شهريورماه كنترل معاينه فني تنها در محدوده زوج و فرد اعمال ميشود و بر روي خودروهايي كه معاينه فني نداشته و وارد محدوده زوج و فرد ميشوند، به صورت مكانيزه اعمال قانون خواهد شد. در حال حاضر اطلاعات بانك سيمفا موجود و دوربينهاي نظارتي اين طرح نيز نصب شده است و اگر خودرويي معاينه فني نداشته باشد بر روي آن اعمال قانون صورت خواهد گرفت. وي با بيان اينكه در فاز دوم اجراي طرح، اين طرح به كل شهر تهران تسري مييابد، ميافزايد: آلودگي هوا در پاييز و زمستان افزايش مييابد و شاهد پديده وارونگي هوا هستيم و اميدواريم طرح LEZ قبل از اين پديده نهايي شود. تشكري هاشمي با بيان اينكه در فاز سوم خودروها به سه دسته كاربراتوري، انژكتوري و هيبريدي تقسيم ميشوند تأكيد ميكند: براي خودروهاي هيبريدي سياستهاي تشويقي در نظر گرفته شده و براي ساير خودروها نيز تقسيمبندي رنگي اعمال میشودكه از ابتدا جزئيات آن بيان شده است. وي همچنين در خصوص تعيين تكليف طرح آرمهاي طرح ترافيك با اجراي طرح كاهش ميگويد: آرمهاي طرح ترافيك براي تردد در محدوده طرح ترافيك الزامي است اما براي تردد در محدوده زوج و فرد علاوه بر پلاك خودرو كه بايد منطبق بر روزهاي هفته باشد، داشتن معاينه فني نيز الزامي است و در صورت تسري طرح LEZ به كل تهران پس از آن ميتوان در خصوص ادامهدار بودن يا نبودن طرح زوج و فرد آن هم با هدف ترافيكي و نه زيست محيطي تصميمگيري كرد و بايد بگويم كه همزمان با كنترل معاينه فني طرح زوج و فرد نيز اجرايي ميشود. همچنين سردار سيدتيمور حسيني، درباره اجراي طرح LEZ ميگويد: در اينباره جزئيات بيشتر را رئيس پليس راهور ناجا اعلام خواهد كرد؛ اما آنچه من بايد بگويم اين است كه اين طرح در شوراي عالي ترافيك مطرح شده و ما نيز آمادگي اجراي هرگونه طرحي را داريم. رئيس پليس راهنمايي و رانندگي تهران بزرگ در خصوص زيرساختهاي اين طرح ميافزايد: زيرساختها وظيفه پليس نيست؛ بلكه بهرهبردار آن هستيم. اما آنچه ميتوانم بگويم اين است كه اين LEZ آن LEZ نيست كه در گذشته توصيف شده بود و اصلاحات زيادي داشته است. در حقيقت اين طرح كاملاً واقعگرا شده و با فاصله گرفتن از حالت آرماني به نگاه پليس نيز نزديكتر شده است. با اين حال چيزي در مورد LEZ به پليس ابلاغ نشده است
توجه به زيرساختها و پيوستهاي اجتماعي گر چه شهرداري تهران تاكنون جزئيات مربوط به نحوه دستهبندي و اعمال محدوديتهاي ترافيكي مورد نظر خود را براي مديريت تردد دستههاي چهارگانه خودروها در اجراي طرح LEZ وطني و همچنين پيشبينيهاي صورت گرفته در خصوص تناسب هزينه فايده چنين اقدامي را براي اطلاع عموم اعلام نكرده، ولي چنانچه مراد طراحان از شيوه اعمال مقررات آن، نوبتبندي تردد دستههاي چهارگانه فوق باشد، بايد گفت كه اين روش بر خلاف آنچه در كشورهاي اروپايي ملاك عمل قرار گرفته، ابزاري غيرمالي مانند طرح زوج و فرد است و به همين دليل ميتوان نوع وطني LEZ را زوج و فردي ديگر با نامي عاريتي و صد البته نامأنوس دانست. بر اين اساس به دليل تفاوت در واقعيتها و تفاوت شكلي و ماهوي مدل وطنيLEZ با مدل اروپايي آن خواهد شد، نميتوان انتظار حصول نتيجه مثبت از مدل وطني LEZ داشت و چه بسا اجراي آن باعث ادامه و حتي تشديد مشكلات عديده طرح زوج و فرد در اشكالي جديد، براي مردم و متوليان اجرا در شهرداري و پليس راهنمايي شده و نتيجتاً به تضييع و اتلاف سرمايههاي مادي و معنوي منجر شود كه تاكنون تحت اين عنوان صرف شده يا از اين پس، صرف خواهد شد.
بر اين اساس هر گونه اقدامي تحت عنوان محدوده كم آلاينده (LEZ) در سطح كشور ما نيازمند بسترهاي غيرقابلانكار است و در اين ميان اين طرح نيازمند پيوست اجتماعي است تا بتواند با پيشبيني موانع و مسائل و معضلات پيش روي اجراي طرح كاهش را با موفقيت همراه سازد و در اين زمينه لازم است تا همه دستگاههاي متولي با تمام توان وارد عمل شوند و با نگاهي انقلابي و جهادي به اجراي طرح LEZ اقدام كنند تا شاهد كاهش آرام آلودگي و آلايندگي از محيط شهري باشيم و همه شهروندان سلامت شهري را تجربه كنند.
