ناخودآگاه در ماه رمضان بخش زيادي از برنامههاي زندگي ما از كار، تفريح، استراحت و لباس پوشيدن گرفته تا غذا خوردن تغيير ميكند. تغييري كه هم وسيع است و در كل جامعه و در بين تك تك افراد ديده ميشود و هم عميق است چون 30 روز استمرار دارد و تا مدتها بعد از ماه مبارك رمضان همچنان پايدار است. كافي است در همين روزهاي سخت روزهداري در فضاهاي شهري قدم بزنيد آنوقت متوجه تغييرات وسيع رفتاري و گفتاري مردم ميشويد. مثلاً سرچهارراهي كه هر روز ترافيك بود، تصادف ميشد و غيرممكن بود كار به دعوا نكشد اين روزها به ندرت ترافيك ميشود چون مردم بيشتر گذشت ميكنند در عين حال اگر هم ترافيك شود قطعاً كار به دعوا و درگيري نميكشد.
حقيقت اين است كه اين روزها چهره شهرمان متفاوت از بقيه روزهاي سال شده است و مردم جنبوجوش خاصي پيدا كردهاند. وقتي در اتوبوس، مترو و به طور كل در وسايل نقليه عمومي به چهرهها نگاه ميكني اين تفاوت را كاملاً احساس كرده و از هر قشر اجتماع، تيپ و قيافهاي كه باشند يك چيز و يك عامل مشترك باعث شده كه تغيير كنند. كلاً انگار حال و هواي همه شهرها در اين ماه متفاوت است چون هرچه ميگردم و بيشتر جستوجو ميكنم نشانههاي رفتاري و گفتاري متفاوتتري در بين مردم پيدا ميكنم.
اگر تا ديروز صبح زود از خانه بيرون ميزديم همه 24 ساعتمان به صبحانه، ناهار، كار و خانه محدود ميشد. در ماه رمضان نه تنها تغيير وعدههاي غذايي باعث تغيير برنامه زندگي ميشود بلكه افزايش زمان عبادت و حالتهاي خاص روزهداري باعث ميشود برنامههاي زندگيمان در كل ماه تغيير كند. رمضان كه ميشود سحرها به عشق گوش دادن به دعاي سحر بلند ميشويم، نزديك افطار كه ميشود دلمان براي شنيدن صداي ربنا پر ميكشد و همه در تلاشيم تا هر طور شده خودمان را به خانه برسانيم و سر سفره افطار در كنار هم باشيم.
جالبتر اينكه رودربايستيها و خجالتمان را كنار ميگذاريم و در هر مراوده و صحبت، تماس تلفني يا پيامك از طرف مقابل التماس دعا داريم، چون ميدانيم دروغ و غيبت روزهمان را باطل ميكند. كمتر تلفن جواب ميدهيم و در صحبتهايمان مراقبت ميكنيم كه مبادا ثواب روزهمان را از دست بدهيم. حال و روزمان در رمضان هر سال آنقدر خوشايند و دوستداشتني است كه دلمان ميخواهد هميشه اين روند ادامه داشته باشد. آنقدر تفاوتهاي اين ماه دلنشين است كه خودمان هم هر از چندگاهي هوس ميكنيم ماههاي ديگر سال رمضان باشد. چه روزه بگيري و چه به هر دليلي نتواني روزهدار باشي در اين ماه حال و هوايمان عوض شده و با اين موج همراه ميشويم. بهترين شيوه براي پرداختن به تفاوتهاي فردي و اجتماعي در اين ماه عزيز، رصد كردن جامعه است.
لبخند و گذشتمان بيشتر از قبل ميشود
ميخواهم اين بار شما را دعوت كنم به ديدن يا مرور آخرين تصاويري كه در ذهنتان ثبت شده است. بياييد آخرين مسيري را كه طي كردهايد در خيابان و در مراوده با مردم مرور كنيد. حالا هم با توجه به رمضان بودن نيمتوجهي به رفتارهاي مردم كنيد. اولين چيزي كه ميتوانيم در اين روزها به خوبي حس كنيم مهرباني و لطافت روحي است كه در چهرهها ديده ميشود. رمضانيها كه اسم اهالي ماه رمضان است در اين ماه بيشتر لبخند ميزنند، چون گرسنگي و تشنگي را تحمل ميكنند، ظرفيت تحمل سختيها و مشكلاتشان هم افزايش پيدا ميكند و در نهايت شهر آنطور ميشود كه ميبينيد؛ همه خوشحال هستند، كمتر شاهد دعوا و درگيري هستيم، لبخندها بيشتر ميشود و در نهايت همه با گذشت از خطاها و مشكلات اطرافشان رد ميشوند.
مهمترين دليل اين تغيير بزرگ نگاه ديني و اعتقادي مردم است. مردم ما باور دارند در اين ماه هرچقدر كمك كنند يا از خطاي ديگران بگذرند بيشتر ثواب كردهاند. در نهايت اين ميشود كه همه براي اينكه ثواب ببرند و در كار خير سهيم باشند به هم كمك ميكنند و احساسي مشترك در زن، مرد، پير و جوان و بچه بهوجود ميآيد. در اين ماه سعي ميكنيم رعايت حال همديگر را بكنيم و كاري انجام ندهيم كه ديگران از ما دلگير شوند.
وقتي خوب به رفتارهاي اين ماه نگاه ميكنم با خودم ميگويم «چه خوب ميشد اين رويه زندگي و رفتار را كه در اين ماه پربركت داريم حفظ ميكرديم و در 11 ماه ديگر سال هم بر همين منوال ادامه ميداديم».
تغييرات از ريز تا درشت مهمترين و بزرگترين موفقيت يك اتفاق اين است كه بتواند تغييرات ريز را با تغييرات بزرگ توأم با هم ايجاد كند يعني شما همانقدر كه در ذات و وجود فرديتان تغييرات ميبينيد بايد در اجتماع هم تغييرات ببينيد. دقت كردهايد ما معمولاً اگر هم تغييري باشد در سطح جامعه داريم و در خانه تغييراتي نداريم؟ در مقابل بسياري موارد هم ما فقط در خانه تغييرات داريم؟ حالا بياييد با روزهاي ماه رمضان قياس كنيم. در ماه رمضان اين برنامه به كلي تغيير ميكند و ساعات خواب و بيداري، غذا خوردن و كارهاي مربوط به مادر، پدر و فرزندان شكل ديگري به خود ميگيرد. كساني هم كه معمولاً با سحرخيزي مشكل دارند به خاطر سحر و فضاي معنوي آن از خواب بيدار ميشوند و تنبلي را كنار ميگذارند. برخي خانوادهها ترجيح ميدهند با توجه به گرمي و طولاني بودن روز، بيشتر در خانه به سر ببرند و خواب و استراحت را با هيچ چيز عوض نميكنند. البته اين مختص فرزندان و اعضاي خانواده است كه كار و شغل ثابتي ندارند اما شاغلين بايد طبق برنامه هميشگي پيش بروند.
همانطور كه در ميانه روز روند زندگي و فعاليت كند ميشود به همان اندازه هم هنگام اذان صبح و مغرب است كه همه اعضاي خانه به جنبوجوش ميافتند و براي آماده كردن سفره سحري و افطار دست به كار ميشوند. همه لطف ماه رمضان در همين صبح بيدار شدنها و خوردن سحري است و هنگام افطار هم هركس به نوعي در تهيه آن سهمي برعهده ميگيرد هرچند كوچك باشد. در اين ميان نقش اصلي را مادر خانواده ايفا ميكند كه در طول شبانهروز با وجود روزه بودن با سر و سامان دادن به همه كارها و تهيه غذا، به فكر آرامش و آسايش سايرين است و همه چيز را تحت كنترل دارد.
آرامشي كه با هياهوي شهر تلفيق ميشود نميدانم اين خصلت روزهداري است كه ضعف بدن مانع ميشود تحرك زياد داشته باشيم و آرام ميشويم يا گرماي هوا، اما هرچه كه هست امسال ماه رمضان بيش از ماههاي رمضان سالهاي ديگر و حتي بيشتر از ماههاي ديگر سال شهر در آرامش به سر ميبرد. جز ساعتهاي خاص شهر خلوت است و تردد كم اما به محض نزديك شدن به اذان مغرب هياهوي خريد كردن و سفره افطار چيدن از خانهها به خيابانها و به سطح شهر منتقل ميشود. معمولاً به خاطر گرماي هوا و روزه بودن، افراد كمتر به فكر بيرون رفتن و خريد ميافتند و ترجيح ميدهند جاي اين كار استراحت كنند يا به كارهاي ديگرشان رسيدگي كنند. اكثراً هم ميبينيم كه در اين ماه مخصوصاً صبحها شلوغي چنداني در سطح شهر وجود ندارد و اوج شلوغي به ساعات بعد از ظهر و بازگشت شاغلان به منزل و تهيه اقلام مورد نياز خانه برميگردد.
كارمندان مانند هر روز در يك ساعت مشخص سركارشان حاضر ميشوند از طرف ديگر ساير مشاغل هم بسته به ساعات كارشان فعاليت دارند و در ساعات مياني روز كمتر از ماههاي ديگر رفت و آمد مردم را در كوچه، خيابان و معابر سطح شهر مشاهده ميكنيم. زمان افطار نيز همه دوست دارند در خانه باشند كه باعث ايجاد ترافيك و ازدحام در وسايل نقليه عمومي در اين ساعات ميشود. در ساعتهاي پاياني روز همه عجله دارند و تحرك و جنبش خاصي در افراد ديده ميشود و بعد از اذان مغرب خيابانهاي شهر به حالت عادي بازگشته و كمتر پيش ميآيد اين وضعيت تكرار شود.
بركتي كه در سفره افطار و سحري پهن ميشود
ماه رمضان با همه روزهاي آرام خود وقتي لحظه افطار ميرسد هيجان انگيزترين ماه سال ميشود. مخصوصاً وقتي كه بازار افطاري دادن و سفره افطار پهن كردن داغ شود. حقيقت اين است كه افطار و لحظه باز شدن روزه بهترين بهانه ميشود براي دور هم جمع شدن و لذت بردن از همنشيني و همكلامي. علاوه بر اين بهترين بهانه براي دور هم جمع شدن اعضاي يك خانواده سر يك سفره، زمان سحر و افطار است. شايد كمتر پيش بيايد كه نفرات يك خانه در طول شبانهروز همه وعدههاي غذايي را در كنار هم باشند و براي اين كنار هم بودن به يكديگر كمك كنند. 30 روز ماه رمضان بهترين فرصتي است كه خانوادهها براي اين نزديكي همدلي بهدست ميآورند و بايد از آن نهايت استفاده را ببرند. نشستن سر يك سفره و تلاش و همكاري براي تهيه و تدارك آن باعث ميشود كه اعضاي خانواده بيشتر احساس همبستگي كنند.
تا سالهاي بعد خاطرات لحظات شيرين دورهميهاي افطار، شبنشينيهاي تا ديروقت و سحري خوردنهاي هول هولكي در ذهن همه بهخصوص بچهها ماندگار است. 30 روز اين وضعيت ادامه دارد و اين احساس خوشايند ميتواند در بقيه ماههاي سال نيز ادامه داشته باشد و تقويت شود. صحبتها و حرفهايي كه در اين زمان كوتاه رد و بدل ميشود تأثير خوبي بر خانواده ميگذارد و در واقع آنها را تشويق ميكند كه بعد از صرف غذا حرفشان را ادامه دهند و اين احتمال وجود دارد كه بسياري از مسائل ريز و درشت خانواده در اين گفتمانها حل و فصل شود.
ديد و بازديدهاي افطار تا سحر
در ماه رمضان در كنار بسياري از تغييراتي كه در برنامه روزانه و زندگي همه ما ايجاد ميشود طبيعي است كه خانوادهها در طول روز و از صبح تا ظهر زماني براي ديد و بازديد نداشته باشند. در ايران و بسياري از كشورهاي مسلمان جهان در ماه رمضان صلهرحمها به بعد از افطار و تا پيش از سحر منتقل ميشود. بسياري از خانوادهها به دليل مشغله و درگيريهايي كه در زندگي روزمره دارند در طول سال كمتر ميتوانند با فاميل و دوستان ارتباط و رفت و آمد داشته باشند. به غير از عيد نوروز، ماه رمضان بهترين فرصت براي دورهميهاي اينچنيني است كه بازار مهماني رفتن و مهماني دادن گرم است. در اصل سنت افطاري دادن و ثواب آن باعث شده كه خانوادههاي ايراني از روزهاي اول ماه رمضان به فكر اين موضوع باشند و به نوبت و به ترتيب اولويت و متناسب با شرايط خانواده يكييكي يا دستهجمعي اقوام و دوستان را دعوت كنند. بالاخره هر رفتي، آمدي دارد و بعد از مهماني دادن نوبت هم به افطاري رفتن ميرسد.
ناگفته نماند بركت در ماه رمضان از هر كوچه و خيابان شهر سرازير ميشود. مردم نه تنها در خانههايشان ميزبان روزهداران هستند بلكه بدون چشمداشت تعداد زيادي افطاري را در سطح شهر توزيع ميكنند. در حقيقت افطاري دادن در ماه رمضان وسيلهاي است براي ثواب كردن چون با اين افطاري دادن هم در ثواب روزه افراد سهيم ميشوند هم اگر كسي نياز داشت كمكي كوچك ميكنند تا به قدر يك وعده افطاري رفع نياز كرده باشند. هر سال ميبينيم سفره افطاري بسياري بدون دعوت و بيآلايش در مساجد و تكيهها برپا شده و از روزهداران پذيرايي ميشود. همين ديد و بازديدها و افطاري دادنها باعث نزديكي دوست و آشنا شده و سنت پسنديده صله ارحام كه بزرگان دين روي آن تأكيد دارند نيز به جا آورده ميشود.
لطف رمضان به شبهاي قدر استبزرگترين لطف ماه رمضان وجود شبهايي است كه همه اميد بخشش و رحمت دارند. شبهايي كه وسيلهاي است براي اميدواري بندههاي خدا. شايد به همين خاطر است كه در ايام ماه رمضان افراد بيشتر تمايل دارند به هر بهانهاي مسجد بروند و براي اداي فريضه نماز و مراسمهاي مختلف در اين مكان مقدس حضور به هم رسانند. خواندن نماز صبح در مسجد حال و هواي ديگري دارد و ظهرها نيز صفوف به هم پيوسته نماز رنگ و بوي خاصي ميگيرد. زمان افطار هم روزهداران در نماز جماعت باشكوهتر شركت ميكنند. وقتي به شبهاي قدر و احيا نزديك ميشويم اين حضور بيشتر از قبل ديده ميشود، هركس بستگي به شرايطش در مراسمها شركت ميكند و حضور در مسجد و مكانهاي مذهبي نيز افزايش مييابد.
اگرچه با شروع اين ماه تغييرات بسيار بزرگي در زندگي و برنامههاي روزانه همه ما رخ ميدهد اما نكته اينجاست كه در بين همه ساعتهاي روز چيزي از برنامههاي تفريحي و فراغتي كم نميشود. امسال كه ماه رمضان در فصل گرماست همين بهانهاي شده است براي اينكه مردم از فرصت حضور در پاركها و فضاهاي سبز براي افطاري خوردن و افطاري دادن استفاده كنند. اگرچه بيشتر ساعات شبانهروز به روزهداري ميگذرد اما براي رفاه حال افراد تمهيداتي در نظر گرفته شده است. در اين ماه خانوادهها و جوانان تفريح و گردششان را به كلي كنار نميگذارند و براي تجديد روحيه و سلامت روح و جسم، ورزش كردن، گشت و گذار در شهر و پارك رفتن را در برنامههايشان قرار ميدهند. معمولاً خيابانها در اين ماه تا پاسي از شب هنوز جنبوجوش دارد و مراكز تفريحي فعاليت ميكنند.
همچنين با نظر مسئولان فرهنگي سينماهاي كشور بعد از افطار تا سحر فيلمهاي روز را به نمايش ميگذارند و افرادي كه علاقهمند به اين موضوع هستند از اين فرصت كوتاه استفاده كرده و در فاصله بين افطار تا سحر به سينما ميروند. در اين روزها افراد سعي ميكنند گردشي در شهر و در مراكز تفريحي داشته و ساعات دور از فضاي خانه اوقات خوشي داشته باشند.
