مهرباني از مهمترين حقوق بين والدين و فرزندان است كه با رعايت آن آرامش و نشاط بر زندگي حاكم ميشود. پرواضح است كه فرهنگ مهرباني، از يكسري رفتارها و گفتارها تشكيل ميشود كه به وسيله آنها، ابراز دوستي و محبت ميشود. نمودهايي وجود دارد كه به وسيله آن دوست داشتن و مهم بودن افراد براي ما اعلام ميشود.
مهرباني در گفتارحضرت امير (ع) چه زيبا فرمودهاند: «زبان، مترجم دل است». محبت در قلب گاهي به وسيله زبان ابراز ميشود كه اعلام مهر و دوستي به زبان، هم مودت و دوستي را پايدارتر ميكند و هم راه خوبي براي ايجاد الفت است. از اين جهت مهرباني والدين و فرزندان گاهي با گفتار صورت ميگيرد كه مواردي را در اين زمينه به اختصار بيان ميكنيم:
كلام مهرآميز: به كار بردن كلمات محبتآميز در ارتباط كلامي بين والدين و فرزندان از نمودهاي مهم مهرباني در گفتار است. سنت پيامبر مهر و رحمت صلالله عليه و آله بر اين بوده و هميشه فرزندان خود را اين گونه ياد ميكردند. جمله يدَاهَا أَبُوهَا بارها در مورد حضرت زهرا (ع) شنيده شده كه حضرت ميفرمايند: «پدرش به فدايش. فاطمه پاره تن من است». در سيره تمامي معصومين عليهمالسلام، اين نوع عبارتها در مورد فرزندان خويش، بسيار ديده ميشود.
مهرورزي پيامبر اكرم صل الله عليه و آله بر هيچ كس پوشيده نيست و خداوند اين حضرت را به عنوان اسوهاي براي الگو گرفتن معرفي كردهاند. او مهربان و سيرهاش مهرباني بوده و خداوند او را در همه عرصههاي زندگي الگو قرار داده است. چه نيكوست والدين و فرزندان، فدايت شوم، عزيز دلم، قربانت شوم، جگر گوشه و ديگر كلمات پر از مهر را از رسول مهر و رحمت الگو بگيرند و به يكديگر مهر عطا كنند. به فرموده اميرالمؤمنين(ع) محبوبترين بندگان نزد خداوند، تأسيكنندگان به پيامبر(ص) هستند.
عدم تندي در گفتار: امام صادق (ع) در اين مورد ميفرمايند: «صداي خود را از صداي آنان بلندتر مكن.» والدين نيز بايد اين نمود از فرهنگ مهرباني را در گفتار خود نهادينه كنند، تندي در گفتار خود را از بين ببرند، كلام نيكو داشته باشند و به اين توجه كنند كه اگر اين نوع سخن نگويند، شيطان ميان آنان و فرزندانشان را به هم ميزند. با فرزند خود مهربانانه سخن بگويي تا آنان نيز از شما بياموزند.
سلام كردن: مهربان در اولين سخنش، سلام ميكند و حتي اگر كسي اولين سخنش دعا باشد، ارزشي ندارد و نبايد پاسخ گفت. اولين كلام، فقط سلام.
به طنيناندازي سلام در عالم، از بهترين اخلاق مردم دنيا و آخرت است و از مواردي است كه والدين و فرزندان بايد كلامشان را با آن آغاز كنند كه موجب دوستي بيشتر و تشديد محبت خواهد شد. چنانكه رسول خدا ميفرمايند: «آيا راهنمايي نكنم شما را به آنچه هر گاه آن را بجاي آوريد با هم دوستي ميكنيد؟ گفتند: بلي يا رسول الله. فرمود: سلام كردن را در ميان خويش آشكار كنيد.» ايشان الگوي اين گفتار زيبا بودند.
دعا كردن: دعا كردن يكي از نمودهاي مهرورزي است كه انسان با دعا براي ديگري اعلام ميكند كه به ياد اوست و سعادت و خير و بركت را از خداوند متعال براي او ميخواهد. در قرآن هم به دعاي پدر در حق فرزندان اشاره شده و هم دعاي فرزندان در حق والدين. چنانكه حضرت ابراهيم به عنوان يك پدر اين گونه خدا را ميخواند: پروردگارا! اين شهر را امن قرار بده و من و فرزندانم را از اينكه بندگي بتها را كنيم دور بدار! اين حضرت در ادامه ميفرمايند: «پروردگارا! من و فرزندانم را اقامهكننده نماز قرار بده و دعاي مرا بپذير!» بعد از اين دو، در سومين دعايش، به عنوان فرزند، والدين خود را دعا ميكند و ميخواند: «خداوندا مرا و پدر و مادرم را و همه مومنين را بيامرز.»
مهرباني در رفتاررفتارها، حرف دل را انتقال ميدهند. بيش از دو سوم ارتباط ما با ديگران غيركلامي و با زبان بدن (نوع نگاه، سكوت، لحن، خنده، گريه، حالات چشم، چهره و...) صورت ميگيرد. حضرت امير (ع) ميفرمايند: «هيچكس چيزى را در دل پنهان نكند، جز اينكه در سخنانش و خطوط چهره او آشكار ميشود». نرم دلي و مهرباني نسبت به افراد جداي از اينكه در گفتار بايد نمود پيدا كند در اعمال و رفتار آدمي نيز بايد خود را نشان دهد. شخص مهربان، گفتاري مهربانانه و رفتاري از روي مهر دارد. برخي مصاديق رفتار مهربانانه عبارتند از:
بوسيدن: بوسيدن يكي از نمودهاي مهرورزي بين والدين و فرزندان است. امام صادق (ع) امر ميفرمايند: «فرزندان خود را بسيار ببوسيد، زيرا براي شما در هر بوسيدن درجهاي است». از سيره رفتاري پيامبر صل الله عليه و آله با كودكان، بوسيدن آنهاست. ايشان حسن(ع) و حسين(ع) را بسيار ميبوسيد. اقرع بن حابس كه ناظر محبت پيامبر(ع) نسبت به فرزندان خود بود، عرض كرد: من 10 فرزند دارم و هرگز آنان را نبوسيدهام. حضرت فرمود: كسي كه مهرباني و محبت نداشته باشد، خداوند به او مهرباني نميكند. كسي كه فرزندانش را نبوسد، از اهل آتش است.
نگاه محبتآميز: نوع نگاه، حرف دل افراد را بيان ميكند و مهر دروني افراد با نگاه نيز ابراز ميشود. نگاه پر مهر در روايات بسيار سفارش شده و اجر بسياري را براي آن برشمردهاند. پيامبر اكرم صل الله عليه و آله ميفرمايند:«فرزندى كه از روى مهر و محبت به پدر و مادر بنگرد، براى او در نامه اعمالش عبادت ثبت مىشود». در مورد نگاه با غيظ و خشم نيز امام صادق(ع) ميفرمايند: «هر كه به پدر و مادر خود، گر چه به وى ستم كرده باشند، با نگاه دشمنانه بنگرد، خداوند نمازش را نمىپذيرد»
در مورد نگاه پر مهر پدر و مادر بر فرزندان نيز روايات بسياري وجود دارد. از جمله اينكه رسول مهر و رحمت ميفرمايند: هرگاه پدر و مادرى به فرزندش نظر كنند و او را مسرور و شادمان گردانند، براى او بابت آن نظر، اجر آزاد كردن بنده نوشته شود.
شاد كردن: خشنود ساختن و شاد كردن ديگري از رفتارهايي است كه از روي مهر و محبت صورت ميگيرد و تا فرد نسبت به كسي مهري نداشته باشد، او را خشنود و شاد نميسازد. اين نمود از نمودهاي مهرباني در رابطه بين پدر و مادر، نقش بسزايي دارد. شاد كردن افراد از محبوبترين رفتارها نزد خداوند متعال است.
شاد كردن پدر و مادر، مهربانياي است كه امام صادق عليهالسلام در مورد آن ميفرمايند: «اگر دوست دارى خداوند بر عمرت بيفزايد، پدر و مادرت را شاد كن». پيامبر صل الله عليه و آله ميفرمايند: «هر كه پدر و مادر خويش را خشنود كند خدا را خشنود كرده و هر كه پدر و مادر خويش را خشمگين كند، خدا را خشمگين كرده است».
کاش همه مهربان تر شویم
