وقتي رؤياي سلطان در سوريه فرو مي‌پاشد

سپر انساني اردوغان مقابل پيروزي‌هاي حلب

از زماني كه روسيه برنامه نظامي خود در سوريه را در 30سپتامبر سال گذشته ميلادي كليد زد، دولت تركيه نسبت به آثار اين برنامه حساسيت خاصي داشت. اين حساسيت خاص با سقوط بمب‌‌افكن سوخو 24 روسي در 24 نوامبر خود را به طور كامل نشان داد به نحوي كه دولت تركيه با اين كار خود را مستقيم در مقابل مسكو قرار داد. شايد رجب طيب اردوغان، رئيس‌جمهور تركيه با هدف قرار دادن آن بمب‌‌افكن تصور مي‌كرد كه مسكو را مجبور به تجديد نظر نسبت به برنامه نظامي‌اش در سوريه خواهد كرد اما سلسله وقايع بعد نشان داد كه محاسبه او به طور كامل غلط از آب در آمد. يك جنبه ديگر اين محاسبه در اعتماد به حمايت امريكا و ناتو بود اما اردوغان زود فهميد كه امريكا و متحدانش در ناتو قصد ندارند به خاطر جاه‌طلبي‌هاي او خود را درگير با مسكو كنند. اردوغان كه به خاطر حمله به مواضع نيروهاي حزب كارگران كردستان، پ ك ك، خود را درگير كارزار سختي با كردها در داخل تركيه كرده بود انتظار داشت كه دست‌كم امريكا در اين جريان از او حمايت كند اما زود فهميد كه امريكا با سياست دو‌گانه‌اش نسبت به كردها تكيه‌گاه مطمئني در مورد كردها نيست.

  استيصال در مسئله كردي
انفجار تروريستي سوروچ در ماه جولاي 2015 دستاويزي به اردوغان داد كه با نقض فرايند مذاكرات صلح با پ‌ك‌ك، جنگي تمام عيار را با اين گروه شروع كند. امريكا همراه متحدان غربي‌اش طي اين مدت با چشم‌پوشي نسبت به نحوه عمل و ميزان خشونت اردوغان در اين جنگ از او حمايت كرده‌اند و حتي با تروريست ناميدن پ ك ك در عمل دست او را براي خشونت بيشتر باز گذاشته‌اند اما اين تمام آن چيزي نبود كه اردوغان از آنها انتظار داشت. او از آنها مي‌خواست نسبت به ديگر حزب كردي به نام اتحاد دموكراتيك، «پ ي د» هم شيوه‌اي شبيه اين را در پيش بگيرند. با وجود آنكه پ ي د حزب كردهاي سوريه است اما آنكارا اين حزب را شاخه‌اي از پ ك ك مي‌داند و اردوغان در جنگ خود با پ ك ك، اين گروه را هم در مقابل خود دانسته و مي‌خواست تا امريكا همان نگاه را نسبت به حزب كردي در داخل تركيه درباره اين گروه هم داشته باشد. سفر برت مك گروك، نماينده رئيس‌جمهور در ائتلاف ضد داعش به كوباني به همراه يك هيئت عاليرتبه نظامي امريكا و ديدار او با مسئولان و فرماندهان پ ي د پاسخ امريكا به اين درخواست اردوغان بود و همين نيز خشم اردوغان را برانگيخته است. او در نشستي با مقامات استاني، واشنگتن را مورد خطاب قرار داده و مدعي شده كه ناتواني واشنگتن در تشخيص ماهيت درست اتحاد دموكراتيك سوريه منطقه را به درياي خون تبديل كرده است و با اين جمله براي مقامات امريكايي خط و نشان كشيده است:«آيا شما در طرف ما هستيد يا در جبهه حزب اتحاد دموكراتيك و حزب كارگران كردستان قرار داريد». معلوم است كه او با اين جمله و خط و نشان بيشتر خشم خود را از نحوه عمل امريكا بروز داده و مي‌داند كه اين نحو ادبيات سياسي او هيچ نتيجه عملي در پي ندارد. «پ ي د» در عمل يكي از نيروهاي قابل توجه در برابر پيشروي داعش طي يك سال و نيم اخير به سوي شمال سوريه بوده و واشنگتن نمي‌تواند از اين عامل در برابر داعش چشم‌پوشي كند. مي‌توان گفت كه اردوغان به اين موضوع توجه دارد اما نمي‌تواند اوضاع پيش آمده در شمال سوريه و به خصوص جنگ اخير در اطراف حلب را تحمل كند.

  تنگناي تروريست‌ها
يكي از راهبردهاي قابل توجه اردوغان در سرمايه‌گذاري بر سر تروريست‌هاي سوريه طي سال‌هاي گذشته در استان حلب بوده است. او سعي داشت با حمايت انساني و تسليحاتي از گروه‌هاي تروريستي و سوق دادن آنها به اتحاد يا دست‌كم هماهنگي بيشتر، در نهايت زمينه را براي سقوط حلب فراهم كند تا دومين شهر سوريه مبدل به عمده پايگاه اين گروه‌ها در سوريه شود. معلوم است كه او در صورت موفقيت اين نقشه مي‌توانست با اميدواري بيشتري نسبت به سقوط نظام سوريه فكر كند و امكان قابل توجهي براي حمايت بسيار بيشتري از گروه‌هاي تروريستي حاضر در سوريه مي‌داشت، اما عمليات نصر ارتش سوريه به همراه نيروهاي مقاومت و پشتيباني هوايي روسيه تمام نقشه او را نقش بر آب كرد. مرحله نخست عمليات نصر از چهار ماه قبل و در عمق حومه‌هاي جنوبي و شمالي شهر حلب شروع شد و ارتش سوريه به همراه متحدانش توانست با تصرف و پاكسازي پايگاه‌هاي تروريست‌ها در روستاهاي اين مناطق جا پاي خود را براي محاصره حلب و در نهايت تصرف كامل دومين شهر بزرگ سوريه محكم كند. دومين مرحله عمليات نصر از ابتداي ماه فوريه 2016 شروع شد و در امتداد پيشروي ارتش سوريه و متحدانش در محور شمالي شهر حلب، محاصره بيش از سه سال دو روستاي نبل و الزهراء شكسته شد تا آنكه راه براي پيشروي بيشتر و تصرف خط مواصلاتي حلب به مرز تركيه باز شود. علاوه بر اين، واحدهاي رزمي «پ ي د» در اين مدت تحرك نظامي خود به سمت شرق را تشديد و با تصرف روستاهاي مرعناز، العلقميه، الخريبه و الزياره در شمال شهرك‌هاي نبل و الزهراء به سمت شهرك منغ حركت كرده و اين شهرك را به همراه فرودگاه نظامي آن از دست گروه‌هاي تروريستي خارج كردند. تصرف اين شهرك و فرودگاه نظامي از دو جهت اهميت دارد؛ نخست از جهت تسلط آن بر بزرگراه شهر حلب به سوي شهر اعزاز و مرز سوريه با تركيه و دوم به جهت نزديكي آن به شهر اعزاز كه آخرين پايگاه اصلي تروريست‌ها در شمال استان حلب است. از مجموعه نبردهاي اخير در شمال حلب مي‌توان نتيجه گرفت كه نه تنها آرزوي اردوغان در مورد اين شهر بر باد رفته بلكه او حالا شاهد فروپاشي داشته‌هايش در اين استان است و حتي تصرف منغ به دست «پ ي د» مشاهده اين صحنه را براي او تلخ‌تر نيز كرده است.

   سوء‌استفاده از سپر انساني
اردوغان در برابر صحنه حاضر در شمال شهر حلب و در تنگنا قرار گرفتن گروه‌هاي تروريستي مورد حمايتش رو به گزينه بهره‌برداري از پناهجويان آورده است. شكي نيست كه افزايش درگيري باعث خروج غيرنظاميان از مناطق درگيري و حركت آنها به سوي مرز مي‌شود و اردوغان كه هميشه مدعي باز بودن درهاي تركيه در برابر پناهجويان سوري بوده، اين بار سياست‌ خود را به طور كامل تغيير داده و درها را محكم بسته است. همين تغيير سياست باعث تجمع ده‌ها هزار نفري پناهجوها پشت درهاي بسته اونجوپينار، گذرگاه مرزي تركيه و سوريه شده و با وجود احتمال افزايش تعداد آنها اما تركيه حاضر به تغيير سياست خود نيست. اين سياست اردوغان به معناي واقعي كلمه سوءاستفاده از سپر انساني در برابر پيشروي‌هاي اخير ارتش و متحدانش در شمال حلب است. او به اين وسيله سعي در تهييج احساسات عمومي در برابر آن پيشروي است تا فشار را بر قدرت‌هاي بين‌المللي بيشتر كند و مجوزي براي مداخله نظامي در شمال سوريه به دست آورد. روسيه از يك هفته پيش نسبت به مداخله نظامي تركيه هشدار داده و حالا به نظر مي‌رسد كه اردوغان با غيراخلاقي‌ترين روش‌ها سعي دارد تا به هر صورت كه شده اين مجوز را به دست بياورد. در واقع، او اين روش غيراخلاقي را از ماه‌ها پيش و با روانه كردن پناهجويان به سوي اروپا شروع كرده بود تا آنكه با فشار بر اتحاديه اروپا مجوز مورد نظرش را در مورد سوريه به دست آورد اما در وضعيت فعلي مي‌خواهد از اين روش در داخل سوريه استفاده كند. ادعاهاي اخير او در مورد «پاكسازي قومي در سوريه» و به سر رسيدن صبر تركيه به همراه ادعاي احمد داوداغلو، نخست‌وزير تركيه، مبني بر اداي دين در مورد شهر حلب همگي گوياي نيت مقامات دولت تركيه براي مداخله نظامي در سوريه است اما بايد گفت كه اردوغان و ديگر مقامات دولتش تنها مي‌توانند به ابراز خشم، ادعاي مداخله و بهره‌برداري غيراخلاقي از پناهجويان متوسل شوند، چراكه اوضاع پيچيده سوريه اجازه مداخله مورد نظرشان را نمي‌دهد و در نتيجه، آنها تنها مي‌توانند نظاره‌گر فروپاشي داشته‌هايشان در سوريه از گروه‌هاي تروريستي باشند.