همچنين در حال حاضر حجم زيادي از صنايع در غرب شهر تهران واقع شدهاند. از آنجا كه وزش باد غالباً از سمت غرب به شرق است آلودگي هوا را به سمت شهر ميآورد. متأسفانه تعداد روزهاي سالم در طول سال در حد انگشتان يك دست هم نيست، موضوع آلودگيهوا و صنايع آلاينده از جمله مسائلي است كه تنها به شهرداري تهران مربوط نميشود، نگاه فصلي و سليقهاي به مشكل آلودگي هوا تاكنون نتوانسته مشكل آلودگي هوا را برطرف سازد و اين معضل تا آنجا گسترش يافته كه در حال حاضر نه تنها كلانشهرها بلكه شهرهاي بزرگ، خود در آلودگي توليد شده توسط عوامل و منابع آلودهكننده محو شدهاند. در حقيقت ميتوان گفت با وجود برنامه جامع كاهش آلودگي هوا تاكنون اقدام عاجلي براي كاهش آلودگي هوا از سوي دستگاههاي متولي و مسئول صورت نگرفته و اقدامات اجرايي مسكني بيش نبوده است. بر اين اساس به گفته كارشناسان، خروج صنايع آلاينده از شهر و حاشيه شهري و استانداردسازي صنايع ميتواند نقش مهمي در كاهش آلودگي و آلايندگي زيست شهري بههمراه داشته باشد ولي با وجود قانون، صنايع آلاينده همچنان در مقابل خروج از محدوده شهري مقاومت ميكنند و كسي هم پاسخگوي اين كمكاري و تبعات آن نيست.
فعاليت 30 هزار واحد صنعتي در استان تهران
آلودگي هوا يكي از معضلهاي كلانشهرها و بهويژه استان تهران است كه به غير از صنايع آلاينده دلايل ديگري همچون بارگذاري و افزايش جمعيت را شامل ميشود كه در اين زمينه مدير كل محيط زيست استان تهران ميگويد «متأسفانه با رفع تحريمها نخستين مكاني كه سرمايهگذاران به ذهنشان ميرسد تهران است و بر ايجاد صنايع تأكيد ميشود اما بايد اين مهم مورد توجه قرار گيرد كه صنايع ضمن تقسيمبندي بر اساس ميزان آلايندگي از استان تهران خارج شوند ودر شهر تهران نيز انتقال صنايع آلاينده به خارج از استان مدنظر قرار گرفته است كه طي اين دو سال نيز بالغ بر 20 واحد صنعتي به خارج از استان منتقل شده و هنوز نيز بايد تعدادي از صنايع آلاينده بعد از شناسايي از استان خارج شوند.»
حيدرزاده ميافزايد: «وزارت صنايع علاقهمند نيست صنايع از تهران خروج پيدا كند با اين حال در خصوص صنايع آلاينده دو سياست مدنظر ما قرار گرفته كه يكي خروج صنايع آلاينده از استان تهران است و ديگري وارد كردن صنايع خارج از شهركهاي صنعتي به داخل شهركهاي صنعتي است كه در اين مورد حمايت تشويقي را مدنظر قرار داديم.»
مدير كل محيط زيست استان تهران ميگويد: «در مجموع 30 هزار واحد صنعتي در استان تهران وجود دارد كه تعداد قابل توجهي از آنها فرسوده است و عمر اين صنايع در حال حاضر به بيش از چند دهه ميرسد و يك سوم صنايع كشور در استان تهران وجود دارد و ما طرحي را مهيا كرديم تا صنايع موجود به سه دستهبندي قرمز، زرد و سبز تقسيمبندي شود و صنايع قرمز كه همان آلاينده محسوب ميشود بايد از استان خروج پيدا كنند و صنايع زرد نيز به اصلاح بپردازند و صنايع سبز نيز به فعاليت خود ادامه دهند.» وي با بيان اينكه در حال حاضر دستكم 100 واحد صنعتي در اولويت خروج از استان تهران هستند، ميافزايد: «صنايعي همچون روغنكشي و سيمان جزو اولويتها محسوب ميشود و براي خروج عامل صنايع آلاينده و بهبود وضعيت ساير صنايع برنامه ميان مدت پنج ساله و درازمدت 10 ساله را مدنظر قرار داديم.»
مدير كل محيط زيست استان تهران با اشاره به اينكه وزارت صنعت، معدن و تجارت بايد به اولويت خروج صنايع از تهران اهتمام داشته باشد ميافزايد: «مهمترين اولويت وزارت صنعت بحث اشتغال بوده است و در جهت خروج صنايع نيز تعامل شده تا به آنها كمكهاي لازم صورت گيرد. متأسفانه بيچارگي ما اين است كه آمايش سرزميني نداريم و قابليتهاي استاني را به طور كامل نميدانيم؛ به عنوان نمونه استان اصفهان بايد از لحاظ گردشگري مورد توجه قرار گيرد يا استان مركزي به استاني صنعتي تبديل شد و تمامي اين برنامهريزيها نشأت گرفته از آمايش سرزميني است كه بايد به آن توجه شود.»
مديركل محيط زيست استان تهران تأكيد ميكند ظرفيت تحمل صنايع در استان تهران به پايان رسيده و اميدواريم همه به اين موضوع توجه كنند كه ظرفيتهاي تهران به چه منظور است و اميدواريم سياستهاي دولت به اين سمت برود كه استانهاي داراي ظرفيت را تشكيل دهد؛ به عنوان نمونه برخي استانها داراي دشت و فضاي بارگذاري هستند كه ميتوانند فعاليتهاي مختلف را در خود جاي دهند.
بر اين اساس بهدليل نبود مديريت يكپارچه شهري تاكنون فقط بخشي از صنايع كوچك آلاينده به بيرون از شهر انتقال داده شده است و اقدام خاصي براي خروج صنايع آلودهكننده و آلاينده به بيرون از محدوده مجاز از شهر صورت نگرفته است. در اين زمينه رئيس كميته محيط زيست شوراي شهر تهران ميگويد: «صنايع آلاينده تاثير خاص خود را بر آلودگي هوا و مسائل زيست محيطي دارند. حدود ۵ هزار كارخانه و واحد صنعتي در شهر تهران و حريم پايتخت مشغول فعاليت هستند كه شوراي شهر خواستار توقف فعاليت و خروج اين صنايع از شهر تهران است. محمد حقاني افزود: «صنايع در حريم و داخل شهر نبايد فعاليت داشته باشند اما در عين حال صنايع آلاينده ملزم هستند استانداردها را رعايت كنند اما متأسفانه برخي واحدهاي صنعتي استانداردهاي رفع آلودگي هوا را رعايت نميكنند و موجب تشديد آلودگي هوا ميشوند. در رابطه با خروج صنايع آلاينده هم مصوبه دولت را داريم و هم مجلس و شوراي شهر نيز به طور جدي نسبت به اين موضوع تأكيد دارد و در سال جاري نيز يكي از اولويتهاي كميته محيط زيست شورا همين مسئله خروج صنايع آلاينده از پايتخت است.»
فعاليت هزاران واحد صنعتي غيرمجاز در استان تهران
رئيس سازمان حفاظت محيط زيست ميگويد: «هزاران واحد صنعتي غيرمجاز و بدون پروانه تحت عنوان واحدهاي صنعتي وجود دارد و مشكلات زيادي در آلودگي هوا و آلودگي آب ايجاد ميكنند كه بايد ساماندهي شوند و اين واحدهاي صنعتي در دوراني به وجود آمده و مستقر شدند كه مشكلات زيادي را ايجاد كرده و به ساماندهي كلان نياز دارند، كه براي اين مهم نيز برنامهريزيهايي در حال انجام است.»
معصومه ابتكار معتقد است هر كسي كه تنفس ميكند و با آب و خاك در ارتباط است نسبت به حفظ محيط زيست مسئوليت دارد و مردم در كنار مسئولان بايد نقش حفاظت از محيط زيست را به درستي ايفا كنند.
فرسايش سازههاي شهري
بسياري از كارشناسان نسبت به تأثيرات منفي آلايندههاي محيطي ناشي از وجود صنايع آلاينده بر روي محيط زيست شهري و بناهاي شهري، روند خروج اين صنايع به خارج از شهرهاي بزرگ از جمله تهران، همچنان با كندي و ابهام روبهرو است.
اين روند زماني ابعاد نگرانكنندهتري پيدا ميكند كه بدانيم با توجه به بالا بودن ميزان آلايندههاي هوا و فعاليتهاي گسترده و مداوم كارگاهها و كارخانههاي صنعتي واقع در غرب تهران در معرض فرسايش قرار گرفتهاند.
ضرورت توجه به پيوست زيستمحيطي براي فعاليت صنايع
در كنار برنامهريزي براي خروج صنايع آلاينده بايد به اين نكته توجه كرد كه استانداردسازي به كاهش آلودگي و آلايندگي كمك شاياني كند. در اين زمينه نايب رئيس فراكسيون مديريت شهري و روستايي مجلس خروج صنايع از كلانشهرها با هدف كاهش آلودگي هوا را اقدامي غيرقابل قبول ميداند و ميگويد: «سازمان محيط زيست بايد به سمت استانداردسازي صنايع حركت كند زيرا در تمامي كشورهاي دنيا صنايع در داخل كلانشهرها فعاليت كرده و هيچ مشكلي هم به لحاظ آلودگي هوا وجود ندارد.»
كمال عليپور خنكداري افزود: اگر در شهري قرار است كارخانه نساجي و رنگآميزي احداث شود، دولت بايد شرايطي را فراهم كند كه صاحبان حرف و وزارت صنايع فيلتر فعاليتهاي خود را مطابق شرايط روز دنيا تنظيم كنند.
وي با تأكيد بر اينكه پيشنهاد خروج صنايع آلاينده از سطح شهر مانند جلوگيري از تردد خودروها در سطح شهر است، تصريح ميكند: «دنيا درحال حاضر به سمت توليد بنزين يورو 5 حركت ميكند بنابراين در كشور ما نيز بايد قبل از هر اقدامي بنزين استاندارد روز دنيا توليد شود، همچنين سازمان محيط زيست و كارشناسان حرفهاي بايد به سمت استانداردسازي صنايع حركت كنند وبه طور حتم بايد شرايط، اساسنامه و پروتكلي در سازمان محيط زيست و شوراي عالي محيط زيست تدوين شود كه به فيلترينگ صنايع بيشتر توجه شود نه اينكه بيدليل صنايع را از سطح شهر خارج كرد؛ البته مجلس شوراي اسلامي نيز مصوب كرد كه هر پروژهاي بايد داراي پيوست زيست محيطي باشد اما متأسفانه به اين موضوع نيز درحال حاضر هيچ توجهي نميشود.» عليپور خنكداري معتقد است در اكثر كشورهاي پيشرفته و صنعتي دنيا صنايع دركنار مردم و در داخل شهرها فعاليت ميكنند و اتخاذ برخي رويكردها درخصوص خروج صنايع حركت به سمت فلج كردن صنايع است، اين در حالي است كه بايد توجه به منشأ آلودگي در سطح شهر مورد توجه قرار گيرد.
خروج صنايع آلاينده در پروسه 15 ساله از پايتخت
خروج صنايع آلاينده از شهرها كمتر از آن چيزي است كه در قانون مشخص شده بود و همچنان صنايع آلودهكننده و آلاينده كننده در كنار آلودگي منابع متحرك جان و سلامت شهروندان را در معرض تهديد قرار داده است. در اين زمينه رئيس فراكسيون محيط زيست و توسعه پايدار مجلس با بيان اينكه وزارت صنعت موظف به خروج صنايع آلاينده از محدوده شهرها است، ميگويد: وزارت صنعت، معدن و تجارت بيش از سازمان حفاظت محيط زيست بايد براي خارج كردن صنايع آلاينده به بيرون از شهرها اهتمام ورزد.» محمدرضا تابش نماينده مردم اردكان در مجلس شوراي اسلامي، ميافزايد: درحقيقت اگر وزارت صنعت، معدن و تجارت در اين زمينه كمك نكند، انتقال صنايع آلاينده به قيمت تعطيلي آنها نبايد انجام گيرد، درواقع بايد تسهيلات و امكانات در اختيار صنايع قرار گيرند تا زمينه ادامه فعاليت آنها در مكان مشخص ديگري فراهم شود.
وي با يادآوري اينكه سازمان حفاظت محيط زيست موظف به اخذ جريمه از صنايع آلاينده است، تأكيد ميكند: «سازمان حفاظت محيط زيست بايد پايش آنلاين براي سنجش ميزان آلودگي صنايع داشته باشد تا بتواند از صنايع آلاينده توسط مرجع مربوطه جريمه اخذ كند.»
تابش ضمن اشاره به اينكه صنايع آلاينده آنگونه كه مقرر بوده از شهرها خارج نشدهاند، ميگويد: «خروج صنايع آلاينده كار سختي است، در واقع تأمين منابع، آب، گاز، زمين و سرمايه مورد نياز بايد فراهم شود به گونهاي كه كارگران صنايع بيكار نشده يا توليدات صنعت متوقف نشود. براين اساس صنايع آلاينده بايد در فرآيندي پنج تا 10 ساله با مهيا كردن شرايط، به خارج از شهرها منتقل شوند.»
سخن آخر
وعده خروج صنايع آلاينده از پايتخت در انتظار اجرا
اوايل هفته گذشته معاون اول رئيسجمهور در جلسهاي در خصوص آلايندگي شهرهاي بزرگ، بر لزوم ساماندهي واحدهاي صنعتي آلاينده در كلانشهرها تأكيد كرد و گفت: براي ساماندهي واحدهاي صنعتي آلاينده نيازمند برنامهريزي دقيقي هستيم و بايد تمهيداتي انديشيده شود تا واحدهاي آلاينده به خارج از شهرها انتقال يابند.
اسحاق جهانگيري با اشاره به حساسيت افكار عمومي نسبت به آلودگي هوا گفت: آلايندگي هواي كلانشهرها و به خصوص تهران از اهميت ويژهاي برخوردار است و دولت وظيفه خود ميداند كه اين معضل را ساماندهي كند.
وي با بيان اينكه براي جلوگيري از آلودگي هوا و ساماندهي واحدهاي صنعتي آلاينده مصوباتي نيز وجود دارد، خاطرنشان كرد: برخي دستگاههاي مرتبط از جمله شهرداري تهران، تاكنون اقدامات و مطالعات خوبي در اين زمينه انجام دادهاند و امروز موضوعات پراهميت كه بايد تمركز بيشتري بر آن معطوف كنيم، مشخص شده است.
جهانگيري همچنين نيروگاههاي كشور را يكي از منابع آلاينده دانست و گفت: بايد تلاش كنيم همه نيروگاهها به خصوص نيروگاههاي كلانشهرها استانداردهاي لازم را رعايت و به جاي استفاده از سوخت مايع از گاز استفاده كنند. همچنين شهردار تهران نيز در اين جلسه مشكل اصلي آلودگي كلانشهرها را عدم شناخت دقيق منابع و منشأ آلودگي هوا دانست و گفت: شهرداري تهران در چند سال اخير مطالعات دقيقي براي شناسايي منابع اصلي آلودگي هوا انجام داده است كه اين اطلاعات ميتواند كمك شاياني براي برنامهريزي در جهت رفع آلايندگي تهران باشد.
