اما مسئلهاي كه امروزه نه تنها در جامعه ما بلكه در غرب هم مطرح است، تغيير دادن نوع بازي و تفريح كودكان با توجه به پيشرفت تكنولوژي است. شايد اين مسئله، امروزه براي خيلي از والدين مسئله مهمي باشد و براي خيليها هم از اهميت چنداني برخوردار نباشد. قطعاً پيشرفت تكنولوژي در زمينه ايجاد تغيير، در تفريح كودكان، تنها داراي نكات منفي نيست؛ در نتيجه مقايسه ميان نوع و چگونگي تفريح و بازي، بين كودكان امروز و كودكان ديروز خالي از لطف نيست. كما اينكه همه ما به خوبي از اين مسئله مطلع هستيم كه نوع بازي در دوران كودكي روي تربيت كودك، پرورش او و ميزان مسئوليت پذيري او نيز بسيار مؤثر است.
به عنوان مثال جواني را در نظر بگيريد كه حدوداً 20 سال دارد، والدينش حدوداً بين 40 تا 50 سال و خواهر يا برادر كوچكترش حدوداً 10 سال؛ مقايسه ميان تفريحهاي اين گروههاي سني، به ما در فهم بيشتر نوع بازي و تفريحهايشان كمك بزرگي ميكند.
تفريح و بازي در زمان والدينمان
اگر حدوداً والدين را بين 40 تا 50 ساله در نظر بگيريم و به تفريحات آنها در زمان كودكي و نوجوانيشان فكر كنيم، اولين سؤالي كه به ذهنمان ميرسد، اين است كه آنها واقعاً در آن زمان چه ميكردند؟ اصلاً چيزي هم براي بازي و تفريح داشتند؟ در واقع، حقيقت اينجاست كه بله، در آن دوران هم تفريحات براي كودكان بود، اما با شكل امروزي تفريحاتمان بسيار متفاوت بود و شايد بتوان به جرئت گفت هر وقت با بزرگترهايي كه كودكان قديم بودند، صحبت ميكنيد، متوجه ميشويد كه در آن دوران كودكان و نوجوانان خوشحالتر بودند و راضي به هر آنچه داشتند و شادي را به شكلي حقيقيتر از كودكان امروز تجربه ميكردند.
شايد در آن زمان كامپيوتر، ايكس باكس، پلي استيشن، پياسپي، گيم بوي و البته گوشيهاي هوشمند و غيره و غيره نبودند اما بالاخره كتابها وجود داشتند، دفترهايي براي نوشتن خاطرات، شعر يا داستان گوشه ميز تحرير بود؛ همينطور دسته كاغذهايي براي طراحي هر آنچه در ذهن كودكان و نوجوانان آن دوران ميگذشت. دختران چند عروسك و يكسري قوري و استكان پلاستيكي داشتند تا با دوستشان يا دختر همسايه بازي كنند، شايد گاهي هم با ماشينهاي كوچك، با هم ماشين بازي ميكردند؛ بالاخره دختراني هم بودند كه ماشين بازي دوست داشته باشند.
پسرها اكثراً در كوچه مشغول فوتبال بازي كردن بودند يا بازي الك و دولك ميكردند. بازيهاي ديگري هم بود كه هم دختران بازي ميكردند، هم پسران؛ مثل نون بيار و كباب ببر، قايم باشك، لي لي، یه قلدوقل، گرگم به هوا و غيره. براي اين بازيها به چيزي نياز نبود، پولي برايشان خرج نميشد اما بسيار شاديآور بودند و اصولاً فعاليت فيزيكي به همراه داشتند. زماني كه كودكان به اين بازيها مشغول ميشدند، همواره به دنبال هم ميدويدند، ميپريدند و با شادي ميخنديدند.
گاهي هم پيش ميآمد كسي از بين اين كودكان دوچرخه بخرد؛ بعد از اينكه با كلي شوق دوچرخهاش را به همه نشان ميداد، ميگذاشت تا بقيه نيز با دوچرخهاش چرخي بزنند.
تفريح و بازي دوران كودكي يك جوان 20 تا 30 ساله
جواني كه امروزه حدوداً 20 تا 30 سال دارد، تفريحات دوران كودكياش با تفريحات دوران كودكي والدينش به طور قطع متفاوت است. درست است كه در زمان كودكي او نيز بازيهاي خارج از خانه مانند لي لي، قايم باشك و غيره انجام ميشده و او نيز با ماشينها يا عروسكهايش بازي ميكرده اما در اين زمان كمكم بازيهايي از جمله مار و پله، منچ و بازيهاي تختهاي يا به اصطلاح بُرد گيم كه از جمله معروفترين آنها راز جنگل است، نيز پا به ميدان ميگذارند. اكثر اين بازيها هنگامي كه كودكان فاميل يا همسايه دور هم جمع ميشدند، انجام ميشد. چه در اين دوره چه در دوره قبل كه راجع به آن صحبت كردم، بازيها باعث ميشدند تا كودك، در جمع دوستان، آشنايان و اقوام قرار گيرد و از او انساني اجتماعيتر بسازد؛ همانطور كه اجتماعي بودن در سرشت ماست و ما ذاتاً موجوداتي اجتماعي هستيم؛ پس در نتيجه در اين بازيها كمكم احساس مسئوليت در او به وجود ميآمد.
اما در همين دوره زماني، اولين نسل بازيهاي كنسولي وارد شدند كه از جمله آنها ميتوان به آتاري و سِگا اشاره كرد. همچنين از مهمترين اتفاقات اين دوره ميتوان به وارد شدن اولين نسل كامپيوترهاي خانگي به خانهها اشاره كرد كه اكثراً داراي بازيهاي بسيار سادهاي بودند. اما همين بازيهاي ساده نيز به اندازه كافي براي كودكان اين دوره جذابيت داشتند. اين نكته را نيز بايد در نظر بگيريم كه رفتهرفته، خانوادهها كوچكتر و كمجمعيتتر شدند، در نتيجه كودكان نيز به بازيها و تفريحات انفرادي بيشتر روي آوردند. كودكان نسل قبل زمان خاليشان يا اوقاتي كه نميتوانستند خارج از خانه بازي كنند، بيشتر به كتاب و كتابخواني میپرداختند.شايد به همين دليل است كه اگر از والدينمان سؤال كنيم، بيشتر رمانهاي كلاسيك مشهور را خواندهاند. اما رفتهرفته، به دليل افزايش سرگرميهاي ديگر، خواندن كتاب كنار رفت و جاي آن با بازيهاي ديگر و تفريحات ديگر پر شد. ورود اولين نسل كامپيوترهاي خانگي موجب به وجود آمدن تغييرات بزرگي در تفريح كودكان شد و باعث گرديد تا تكنولوژي از سنين پايين براي همگان قابل دسترس باشد.
تفريح كودك امروز
كودك امروز به سختي اسم بازيهاي قديمي مانند نون بيار و كباب ببر، یه قل دوقل و غيره را شنيده و حتي شايد اصلاً مار و پله يا منچ هم بازي نكرده باشد! قطعاً اين مسئله، رضايتبخش و مثبت نيست اما اتفاقي است كه پيش آمده. خود كودك به هيچ وجه در هيچ يك از اين اتفاقات دخيل نيست. با گذشت زمان آپارتماننشيني افزايش يافت و رفتوآمد ميان همسايگان كمرنگ شد، در نتيجه ديگر نه حياطي براي بازي بود و نه كسي براي همبازي شدن. از طرفي با كم شدن تعداد خانوادهها و كمتر شدن رفتوآمدها، كودك، ناخودآگاه به بازيهاي انفرادي بيشتر روي ميآورد. اما هماكنون نميتوان نقش پررنگ و تأثيرگذار تكنولوژي را دستكم گرفت، چراكه حالا در هر خانه نه تنها حداقل يك كامپيوتر خانگي يا لپ تاپ وجود دارد، بلكه هر عضوي از خانواده يك تلفن همراه هوشمند نيز دارد و البته وجود تبلت را نيز نبايد فراموش كرد. در بسياري از خانهها اگر كودك اصرار بورزد، يكي از بازيهاي كنسولي نيز در خانه به طور قطع وجود خواهد داشت. پس با تمام اين وسايل و شرايط زندگي تمام تفريح و بازي كودك امروز پاي كامپيوتر يا لپتاپ، تبلت، تلفن همراه هوشمند يا بازيهاي كنسولي ميگذرد، بدون ذرهاي فعاليت فيزيكي يا برخورد با ديگر كودكان همسن و سال خود. امروزه به سختي ميتوان كودكي را يافت كه تفكرات و خيالاتش را به شكل نوشته يا نقاشي روي كاغذ پياده كند، چه برسد به اينكه كتاب بخواند!
حرف آخر
اين همه تفاوت ناشي از تغيير در سبك زندگي است و كودك، به سختي در آن نقش دارد. نقش مهم را خانواده بر عهده دارد. والدين بايد كودكان خود را وادار كنند تا خلاقيتشان را به شكلي نشان دهند و نيز بايد وقت بيشتري را با كودكانشان بگذرانند و حتي با آنها بازي و آنان را تشويق كنند تا بدون وسايل امروزي خود را سرگرم نمايند. حتي گاهي كودكانشان را به پارك ببرند و همينطور رفتوآمد فاميلي فراموش نشود! كودكان بايد با هم بازي كنند و معاشرت داشته باشند تا همكاري و مسئوليتپذيري را ياد بگيرند. آنها بايد ياد بگيرند كه دنيا چيزي فراتر از صفحه نمايشگر كامپيوتر يا گوشي هوشمند است.
