شك نيست در ميان توطئهچينان و بازيگراني كه به توسعه گستره بحران سوريه طي چهار سال اخير دامن ميزنند، عربستان سعودي بيش از همه، نقش برجستهتر و خشنتر داشته و همچنان به اين نقش ويرانگر ادامه ميدهد.
برگزاري نشست مخالفان دولت سوريه در رياض كه اين روزها از سوي محافل خبري و رسانهاي بهطور فراوان مطرح ميشود، امر تازهاي نيست. سعوديها همزمان با تغيير رويكردهاي سياست خارجي خود پس از به قدرت رسيدن سلمان به عنوان پادشاه جديد، در پي برگزاري چنين نشستي بودهاند.
در ميان بازيگران و عوامل منطقهاي، سعوديها بيش از همه، روي توسعه ابعاد بحران و جنگ ويرانگر عليه سوريه و انهدام ساختارهاي دولت - ملت اين كشور، سرمايهگذاري كرده و بخش عظيمي از تحرك سياست خارجي و امنيتي خود را در اين راه، هزينه كرده و ميكنند.
پس از شكست پروژه جريان شوراي ملي سوريه (كه در سپتامبر2011 در استانبول با حمايت تركيه و قطر تشكيل شد) به عنوان نماينده ملت سوريه و كل طيفهاي مخالف، عربستان سعودي از تشكيل جريان ائتلاف ملي سوريه كه در پاييز 2012در دوحه پايهريزي شد حمايت كرده و با ادامه نقش تركيه و قطر در اين ساختار جديد، رضايت داد. اين ساختار مخالف پوشالي كه از سوي غرب و اعراب حاشيه جنوبي خليجفارس مورد حمايتهاي همهجانبه بوده، طي سه سال اخير نتوانست حتي حجم كوچكي از ملت سوريه و بخش خاكستري جامعه را جذب كند و در ايجاد پايگاه مردمي در ميان گروههاي مسلح بومي شكست وسيعي خورد و حكومت موقت دستنشانده خود حتي در ايجاد يك دفتر ساده در مناطق خارج كنترل دمشق نيز عاجز و ناتوان بوده است.
كارنامه و كاركرد اين جريان مخالف پر از تجربههاي شكست خورده و ناتواني مفرط است و دليل روشن اين ادعا نيز ، شكست سنگين اين جريان در روند مذاكرات «ژنو 2» در قبال تيم مذاكرهكننده دولت سوريه بوده است.
ساختار و سازماندهي اين جريان مخالف مبتني بر تجميع و جذب هر مخالف حتي فرصتطلب و فاسد بوده و لذا هيچگاه از يك بنيه تشكيلاتي و استحكام قوي سياسي و ايدئولوژيكي برخوردار نبوده و طي تغيير پنج رئيس آن (أحمد معاذ الخطيب، جورج صبرا، أحمد العاصي الجربا، هادي البحرة و خالد خوجة) دچار دگرديسيهاي گوناگون و پراكندگيهاي متنوع گشته است.
شاخصترين معارضان داخلي سوريه «هيئت تنسيق ملي سوريه» است و «ائتلاف ملي سوريه» نيز از شناختهترين معارضان خارجنشين سوريه است كه مورد حمايت غرب و برخي از كشورهاي منطقهاي است.
اهداف نهان و هويداي نشست رياض
پس از شكست ائتلاف ملي به عنوان نماينده كل معارضه و مخالفان در روند اجلاس ژنو 2، روسيه، مصر و قزاقستان ابتكار عملهايي براي برگزاري نشستهاي گفتوگو ميان دولت و معارضه سوريه، اجرا نموده و در اين راستا مسكو يك و 2، قاهره يك و 2 و آستانه يك و 2 برگزار شده و در پاريس نيز، تلاشي براي اتحاد عمل و رويه ميان «هيئت تنسيق ملي سوريه» و «ائتلاف ملي سوريه» صورت گرفت ولي به دليل انحصارطلبي و زيادهخواهي ائتلاف ملي بهرهبري خالد خوجه (داراي تابعيت تركي) به شكست انجاميد.
در بهار 2015، بعد از پيروزيهاي ميداني گروههاي مسلح وابسته به جريان القاعده در ادلب، حلب و درعا، عربستان سعودي همزمان با دگرديسي سياست خارجي خود و آغاز جنگ ددمنشانه عليه ملت يمن، در نيمه دوم آوريل 2015 مخالفان سوريه را براي حضور در نشست رياض فراخواند. ولي به دليل ناكاميهاي ميداني ائتلاف سعودي در عرصه يمن و جابهجاييهاي درون خاندان آلسعود، برگزاري اين نشست لغو گرديد. در جريان برگزاري نشستهاي «وين يك، 2 و 3» و حضور فعال و مثبت جمهوري اسلامي ايران در اين اجلاس، اردوگاه دشمن و مخالف سوريه و محور مقاومت به رهبري امريكا دست برتري و چيرگي دوستان ملت سوريه را در عرصه راهحل سياسي به روشني لمس نموده و لذا به دنبال فضاسازي جهت تغيير موازنه قدرت و قواعد بازي در عرصه سياسي و ديپلماسي بحران سوريه بوده تا در ترسيم آينده سوريه سهم بيشتري داشته باشند.
سازماندهي مجدد جريانهاي مخالفان سياسي و مسلح سوري، يكي از اهداف برگزاري نشست رياض ميباشد. در آخرين ملاقات جان كري وزير خارجه امريكا با وزيران خارجه امارات و عربستان سعودي در ابوظبي، امريكاييها حمايت خود را از برگزاري چنين نشستي اعلام داشته و دستگاههاي رسانهاي غربي و عربي جهت حمايت از اين پروژه بسيج شده و تمام جريانهاي سياسي و مسلح سوريه را براي مشاركت در اين نشست، ترغيب و تشويق نمودند. به نظر ميرسد سهم امريكا، عربستان سعودي، تركيه، قطر و امارات در مديريت و تبعيت جريان معارضه سوريه از هم بيشتر است در صورتيكه جريان معارضه معتدل و مليگراي سوريه با مسكو، تهران و قاهره در ارتباط هستند و با انواع سناريوهاي مداخلهجويانه در كشورشان به هر بهانه و انگيزه همواره مخالف بودهاند.
المعلمي نماينده دائمي سعودي در سازمان ملل اخيراً اعلام كرد كه هدف نشست رياض گردآوردي حداكثري جريانهاي معارضه سوريه حول يك موضع واحد است.
گرچه هنوز تاريخ دقيق برگزاري اين نشست از سوي سعوديها اعلام نشده و به قول وزير خارجه عربستان، هنوز در حال تدارك و رايزني پيرامون اين گردهمايي هستند، اما برخي از شخصيتهاي جريان معارضه در خارج مانند لؤي حسين رهبر گروه «تشكيل دولت سوريه» و جهاد مقدسي عضو كميته سياسي «كنگره قاهره» اظهار داشتهاند كه هنوز طرف سعودي با آنها در اين خصوص تماس نداشته است. اغلب طيف معارضه داخلي و جريان معارضه مليگرا و چپگرا كه با تهران و مسكو در ارتباط و تماسند، بهطور علني مخالفت خود را با برگزاري چنين نشستي زير بيرق آلسعود، اعلام داشتند زيرا از ديدگاه آنها سعوديها همواره نقش مخربي در كشورشان بازي نموده و اين نشست نميتواند ارمغان سودمندي براي آينده سوريه به همراه بياورد.
شانس موفقيت اين نشست
به علل زيادي رياض و حاميان برگزاري اين نشست، نميتوانند در عملياتي كردن چنين پروژهاي موفقيتهاي چشمگيري به دست بياورند:
1- پايه اساسي سياست رياض در قبال دمشق براندازي بشار اسد و حذف نظام سياسي طرفدار محور مقاومت در سوريه است و در اين راستا انواع شگردها و سياستهاي توطئهآميز را بهكار برده و در اين راه هزينههاي كلاني خرج نموده است. سعوديها با اصل نقشآفريني اراده ملت سوريه در تعيين سرنوشت سياسي و تعيين رئيسجمهوري خود مخالفند و لذا در چارچوب چنين نگاهي نشست رياض نميتواند حداكثر جريانهاي معارضه سوريه را جذب كند و بهطور گزينشي در امر فراخواني و دعوت براي حضور در اين نشست، عمل خواهد كرد.
به باور اغلب نخبگان سوري، عربستان سعودي تنها كساني را به اين نشست دعوت خواهد نمود كه با بقا و استمرار حكومت اسد مخالف و با اصل مداخله خارجي و استمرار راهحل نظامي در سوريه موافق باشند.
2ـ جريان معارضه سوري چه سياسي و چه مسلح براي اتحاد و وحدت سازماني و تشكيلاتي به عنوان نماينده بخشي از ملت و طرف مقابل دولت، ظرفيت و توان كافي نداشته كه برخي از علل و عوامل آن بدين شرح است:
الف - حمايت مالي - لجستيكي و پشتيباني سياسي و تبليغاتي عامل خارج (منطقهاي و بينالمللي) نقش مؤثر در ساماندهي و سازماندهي جريانات معارضه سوريه داشته است.
ب- فشارهاي عامل خارجي كه حامي اصلي معارضه سوريه است، تا اين لحظه نتوانسته جريانات متضاد و پراكنده معارضه را در قالب و چارچوب يك سازمان و تشكيلات منسجم متحد سازد و تجربه تشكيل شوراي ملي سوريه و ائتلاف ملي و ارتش آزاد سوريه شواهدي بر اين ادعا است.
ج- بدون چتر حمايتي سياسي - مالي عامل خارجي، جريان معارضه سياسي و مسلح سوريه در قبال دولت بشار اسد ضعيف و بيظرفيت هستند و لذا در روند هر مذاكره و گفتوگو با دولت سوريه ضعيف و ناتوان حضور خواهند داشت.
