به قول خودش انواع بازيهاي رايانهاي را بلد است از جي تياي گرفته تا انگري بردز و... خيلي هم حرفهاي است مثل خيلي از همسن و سالهاي خودش كه اين طور بازيها را خيلي خوب ياد گرفته و بازي ميكنند. فرقي هم ندارد گوشي موبايل دستشان باشد يا تبلت، كامپيوتر خانگي يا لپتاپ؛ اين بچهها از هر فرصتي براي بازي رايانهاي استفاده ميكنند.
بازيهاي رايانهاي مثل هر پديده جديد ديگري حسابي جاي خود را در ميان كودكان و نوجوانان باز كرده است. در اين ميان شايد در نگاه اول بازيهاي رايانهاي به عنوان يك تفريح و بازي سرگرمكننده براي بچهها به نظر برسد كه خيلي وقتها حتي توانسته اوقات فراغت آنان را نيز پر كند اما واقعيت اين است كه در متن اين بازيها موضوع فرق ميكند. بازيهاي يارانهاي كه بچهها در حال حاضر در كشور ما استفاده ميكنند عمدتاً بازيهايي هستند كه توليد غرب و وارد شده از كشورهاي غربي هستند كه هيچگونه سنخيتي با سبك زندگي - ايراني اسلامي و فرهنگ حاكم بر جامعه ايراني ندارد. بازيهاي خشن با اهداف خاص و بسيار خطرناك كه به گفته روانشناسان تأثيرات بسيار مخربي بر روح و روان كودك و نوجوان ميگذارد و ميتواند باعث به وجود آمدن حالات و روحيات خشن در بين كودكان و نوجوانان شود.
رفتارهاي پر خطر در بازيهاي رايانهاي مانند قتل و آدمكشي يا سرقت و گروگانگيري و حتي بمبگذاري و عملياتهاي انتحاري مسائلي است كه باعث نگراني والدين، جامعهشناسان و روانشناسان در خصوص بازيهاي رايانهاي شده است. بنابراين روانشناسان به والدين توصيه ميكنند استفاده كودكان و نوجوانان از بازيهاي رايانهاي به حداقل كاهش يابد يا به طور كلي جلوي اين گونه بازي كردنها گرفته شود و به جاي آن فرزندانمان را به بازيهاي گروهي و فكري و بازيهايي كه نشاط اجتماعي، همكاري با جمع و تحرك و شادابي را در پي دارد تشويق كنيم.
بچههايي كم تحرك و ميخكوب بازيهاي رايانهاي
اين روزها به دليل حجم بالاي فعاليت والدين در بيرون از منزل و تلاش شبانهروزي براي تأمين معاش و محدود شدن زندگيها در فضاي آپارتماني، فرزندان بيشتر از اينكه وقت خود را با والدين يا بازي با همسن و سالهاي خود و در فضاي باز بگذرانند مجبور به استفاده از بازيهاي رايانهاي هستند. بازيهايي كه باعث تأثيرات منفي بر روح و روان كودك و نوجوان ميشود.
اگرچه به اعتقاد روانشناسان بازي كردن ميتواند بستري براي تربيت شدن، تجربه كردن و ارتباطات گرفتن با ديگران باشد، اما اختصاص وقت طولاني افراد در پشت كامپيوتر و تبلت براي انجام بازيهاي رايانهاي نه تنها اين فرصت را از كودكان و نوجوانانمان ميگيرد بلكه باعث ميشود فرد از نظر روحي دچار آسيبهاي فراواني شود. هرچند در حال حاضر از بازيهاي رايانهاي به گونهاي بهرهگيري ميشود كه زيانهاي آن به كمترين حد ممكن برسد و به عنوان مثال ابزاري به نام «كينِكت» عرضه شده است كه در بازيهاي رايانهاي امكان تحرك به وجود ميآورد؛ ابزاري كه موجب ميشود به جاي اينكه فرد تنها پشت صفحه كيبورد بنشيند، در بازي حركت كند و پايين و بالا بپرد اما واقعيت اين است كه اين تحرك هيچگاه نميتواند جاي تحرك در بازيهاي گروهي را بگيرد.
از قتل و آدمكشي تا سرقت و ترور
از همه اينها كه بگذريم مسئله مهم در بازيهاي رايانهاي كم تحركي نيست و اين مسئله به عنوان دغدغهاي در مراحل خيلي پايينتر قرار ميگيرد، چراكه بازيهاي خشن كه كشتار، سرقت و ترور را نشان ميدهد به مراتب نگرانكنندهتر از كم تحركي كاربر در اين نوع بازيهاست.
بد نيست بدانيد اتفاقاتي مانند مجروح و زخمي كردن طرف مقابل، ترور، سرقت، آدمربايي، گروگانگيري، بمبگذاري، استفاده از سلاح سرد و گرم، شليك و آدمكشي از مواردي است كه در بسياري از بازيهاي رايانهاي به چشم ميخورد و باعث شده تا كاربران بازيهاي رايانهاي كه عمدتاً نوجوانان و جوانان هستند بازيهايي را تجربه كنند كه در حقيقت نه تنها يك بازي و تفريح سرگرم كننده نيست بلكه نوعي تمرين آدمكشي است.
در بازيهايي مثل «جيتي اي» آدمكشي مثل آب خوردن است و سرقت و شليك و زد و خورد پاي ثابت هيجانات اين گونه بازيهاست و كودكان و نوجوانان تمام وقت خود را در اين نوع بازي با حال و هواي خشونت ميگذرانند. به اعتقاد روانشناسان كودكي كه دراين فضا بزرگ ميشود و اين تجربه را ساعتها پاي لپتاپ يا كامپيوتر خود ميگذراند قطعاً دچار مشكلات عصبي ميشود، چراكه اين گونه بازيها تأثيرات بسيار منفي روي اعصاب و روان افراد ميگذارد.
آنچه امروز در بيشتر بازيهاي رايانهاي ميبينيم اين است كه موضوع «كشتن» در اين بازيها بسيار پر رنگ است. بايد بكشي تا بتواني وارد مرحله بعدي شوي. در اين نوع بازيها چيزي به نام نجات دادن نيست و حتماً بايد بكشي در حالي كه در فرهنگ زيباي ايراني - اسلامي ما مفاهيمي چون پهلواني و جوانمردي داريم، اما جو حاكم در بازيهاي رايانهاي با روحيه پهلواني، جوانمردي، فتوت و نجات دادن وگذشت كردن در تضاد كامل است.
قهرمان برهنه و خشن داستان
اما از همه اينها كه بگذريم به موضوع مهمتري در بازيهاي رايانهاي ميرسيم. موضوعي كه نميتوان به راحتي از كنار آن گذشت و چشمپوشي كرد و آن پوشش و نوع لباس پوشيدن قهرمانان بازيهاي رايانهاي است. قهرماناني كه حالا فرقي هم نميكند آقا باشند يا خانم. قهرماني خشن و البته برهنه يا نيمه برهنه كه به طور حتم مشاهده اين تصاوير آن هم توسط يك كاربر كم سن و سال كودك يا نوجوان را هيچ كس نميپسندد و تأييد نميكند. با اين حال قهرمان بازيهاي رايانهاي خصوصاً قهرمانهايي كه نقش آنها را يك زن بازي ميكند از وضعيت پوشش بسيار بدي برخور دارند.
بازيهاي رايانهاي هم مانند فيلمهاي سينمايي هاليوود داراي دو مؤلفه جنسيت و خشونت هستند و در خيلي از بازيهاي رايانهاي قهرمانان زناني هستند كه برهنهاند و خشن. اين در حالي است كه روانشناسان بارها و بارها درباره تأثيرات منفي مشاهده تصاوير زننده و مستهجن هشدار دادهاند. با اين حال در بازيهاي رايانهاي خصوصاً در جي تي اي شاهد حضور قهرمانان زني هستيم كه به هيچ وجه وضعيت پوششي مناسبي ندارند و تصاويري كه در اين بازي مشاهده ميشود مصداق كامل تصاوير مستهجن است. مطمئناً هيچ پدر و مادري دوست ندارد فرزند خردسالش اين گونه تصاوير را ببيند حالا چه از طريق بازيهاي رايانهاي در فضاي مجازي باشد يا از هر طريق ديگر. با اين حال به نظر ميرسد برخي از والدين هيچ گونه آشنايي با بازيهاي رايانهاي ندارند و اصلاً اطلاع ندارند بازي كه ساعتها فرزند خردسال آنها را سرگرم كرده است يك بازي مخرب و صددرصد ضد اسلامي و مغاير با فرهنگ ايراني – اسلامي است.
كمكاري توليدكنندگان ملي
اين سؤال پيش ميآيد كه اولا چرا اجازه ورود اين گونه بازيها به كشور داده ميشود و ثانيا چرا در توليد بازيهاي بومي و متناسب با سبك زندگي ايراني –اسلامي دچار ضعفهاي اساسي هستيم و هنوز نتوانستهايم بازيهايي را توليد كنيم كه رقيب مناسبي براي بازيهاي رايانهاي ساخته غرب باشد و نياز مخاطب به بازيهاي رايانهاي غربي را كاهش دهد؟
اين سؤالي است كه به عنوان يك دغدغه مطرح ميشود و حتي برخي از فعالان فرهنگي، مسئولان، مديران، جامعهشناسان، روانشناسان و اساتيد دانشگاه نيز اين سؤال را دارند و به عنوان يك دغدغه آن ر ا مطرح ميكنند.
اين دغدغه زماني جديتر ميشود كه متوجه ميشويم در پشت پرده توليد بازيهاي رايانهاي غربي اهداف خاص سياسي و امنيتي با هدف ضربه زدن به اعتقادات و نيز آلوده كردن فضاي سياسي و اعتقادي مردم ايران به چشم ميخورد. به عنوان مثال عملياتهاي انتحاري، بمبگذاري و تخريب مساجد يا كشتن آدمهايي كه نماد مسلمانان هستند آيا پيامي غير از اين دارد كه اين بازيها ضد اسلامي و ضد فرهنگي است؟
با اين حال اين سؤال مطرح است كه چرا به رغم تشكيل بنياد ملي بازيهاي رايانهاي هنوز نتوانستهايم در توليد بازيهاي رايانهاي قدرتمند حاضر شويم و چرا در دانشگاههاي كشور حتي يك رشته مربوط به توليد بازيهاي رايانهاي بومي نداريم؟
اين دغدغه را وقتي با محسن عليزاده استاد دانشگاه و فعال فرهنگي مطرح ميكنم او نيز اين دغدغه را قبول دارد و ميگويد: آنچه اهميت دارد اين است كه بايد استفاده از اين بازيها به حداقل برسد يا اصلاً در حركتي انقلابي و فرهنگي جلوي اينگونه بازيها در گيم نتها و فضاهايي مثل آن گرفته شود. وي ميافزايد: اينكه يك كودك يا نوجوان كم سن و سال و كم تجربه ساعتها وقت خود را صرف بازيهايي ميكند كه هدف سازندگان اين بازيها تسخير فكر و انديشه اوست مسلماً بايد در اين خصوص مراقبت بيشتري انجام داد.
اين استاد دانشگاه با بيان اينكه سليقه كودكان فرق كرده است، ميافزايد: شايد ديگر نميتوان از بچههاي امروزي توقع داشت كه مثل بچههاي دهههاي گذشته الاكلنگ و قايم باشك بازي كنند، دنبال هم بدوند و جست و خيز كنند اما ميتوان بازيهايي را توليد كرد كه بومي و ملي باشد و نه تنها به روحيه كاربر كودك و نوجوان لطمه نزند بلكه حتي به تقويت روحيات پسنديده در او كمك كند.
