جشنواره بينالمللي فيلم كودك و نوجوان با يك تغيير ناگهاني به دو بخش تقسيم شد تا اين بار نيز تغييرات يك شبه دامنگير سينماي ايران شود.
جشنواره بينالمللي فيلم كودك و نوجوان ايران از مهمترين جشنوارههاي فيلم است كه در كشورمان برگزار ميشود. برگزاري اين جشنوراه بر عهده بنياد سينمايي فارابي است و يكي از تفاخرهاي مديران فارابي اين است كه به واسطه برگزاري جشنواره فيلم كودك و نوجوان داراي فستيوالي با گريد A در سطح بينالمللي هستند.
امسال قرار بود بيستونهمين جشنواره فيلم كودك و نوجوان برگزار شود. برگزاري كه باز هم به دلايلي چون تغيير مديريت شهري در شهر اصفهان با اما و اگرهايي روبهرو شد تا اينكه مديران سازمان سينمايي ترجيح دادند جشنواره را به دو قسمت تقسيم كنند و ديگر چيزي به نام جشنواره فيلم كودك و نوجوان در كار نخواهد بود بلكه از اين به بعد سينماي ايران داراي دو جشنواره «كودك» و «نوجوان» ميشود. اين اعمال تغييرات سريع باعث شد تا شهر اصفهان و همدان به عنوان ميزبانان جشنواره معرفي شوند.
آيا جشنواره را ميتوان تقسيم بر دو كرد؟
جشنواره كودك و نوجوان با سابقه 28 ساله به يك برند بينالمللي براي سينماي كشورمان تبديل شده بود. جشنوارهاي كه تا به حال بين سه شهر دست به شده است. تهران، اصفهان و همدان سه شهري بودند كه در طول اين 28 دوره ميزباني اين جشنواره را بر عهده گرفتند اما به دليل ميزباني طولاني مدت شهر اصفهان، تقريباً نام جشنواره فيلم كودك و نوجوان با نام اين شهر قرين شده و به نام اين شهر در اذهان عمومي به ثبت رسيده بود. هر سال در پاييز اصفهان ميزبان سينماگران و كودكاني بود كه به اين شهر تاريخي سفر كرده و شهر را با نماد «پروانه» كه سمبل جشنواره فيلم كودك و نوجوان بود، آذين ميكردند. با وجود اينكه مردم اصفهان نسبت به برگزاري اين جشنواره در شهرشان تمايل بالايي به خرج ميدادند اما هميشه مديريت شهري اصفهان در مقابل برگزاري جشنوارهاي كه به نام اين شهر در جهان شناخته ميشد، رفتارهاي قابل تأملي از خود نشان دادند. بخشي از هزينههاي برگزاري اين جشنواره را شهرداري اصفهان متقبل ميشد از اين رو عدم همكاري اين نهاد در برگزاري جشنواره در دورهاي باعث شد تا جشنواره حتي با بحران هويت روبهرو شود و اگر ميزباني همدان نبود شايد براي هميشه اين جشنواره تعطيل ميشد. بعد از دعواي شديدي كه ميان اصفهان و همدان به وجود آمد و در نهايت بار ديگر جشنواره به اصفهان بازگشت و داستان برگزاري يا عدم برگزاري جشنواره به دليل آنچه مديران فارابي از عدم همكاري اصفهان عنوان ميكردند، هر سال تكرار ميشد. سال گذشته حتي صحبت جدي از انتقال جشنواره به شيراز و چند شهر ديگر كه مشتري فيلم كودك و نوجوان بودند، به ميان آمد. اما در نهايت باز هم اصفهان ميزبان ماند. اما امسال تغيير شهردار اصفهان معادلات برگزاري جشنواره را به هم زد، تا آنجا كه برگزاري جشنواره فيلم كودك و نوجوان با تعليق روبهرو شد. تاريخ 28 دوره جشنواره اكنون با تصميم مديران سازمان سينمايي و بنياد فارابي، قرار است ناديده گرفته شود و به جاي برگزاري دوره بيست و نهم دو جشنواره «كودك» و «نوجوان» شكل گرفت.
اما تا چه حد ميتوان اين دو بخش را در تعاريف سينما از هم جدا كرد؟ با وجود توليدات پايين فيلم در حوزه سينماي كودك در كشورمان اصولاً تقسيمبندي براي كارشناسان تا حد زيادي سخت ميشود. هم اكنون بحث جدياي كه در سينماي ايران درباره فيلم كودك مطرح شده، اين موضوع است كه آيا فيلمهايي كه در كشورمان توليد شده «براي كودك» هستند يا «درباره كودك» كه در مورد اول فيلم كاملاً كودكانه است اما در مورد دوم اين امكان وجود دارد كه تنها بازيگران فيلم كودك باشند اما پيام فيلم براي مخاطب بزرگسال باشد. حال موضوع سختتر اين است كه چطور ميشود از ميان معدود آثار سينما بين مخاطب كودك و نوجوان نيز تفكيك قائل شد؟ آيا از اين به بعد جشنوارههايي كه به عنوان «كودك» و «نوجوان» برگزار ميشوند، صرفاً پخش كننده آثار استاندارد خارجي خواهند بود؟!
«فرشته طائرپور» دبير شوراي راهبردي و سياستگذاري سينماي كودك و نوجوان درباره تفكيك جشنواره كودك و نوجوان از يكديگر ميگويد:«يكي از جديترين بحثهاي مطرح شده در جلسات «شوراي راهبردي و سياستگذاري سينماي كودك و نوجوان» از بدو تأسيس تاكنون، بازنگري واقعبينانه ويژگيهاي متفاوت اين دو گروه سني و تفكيك سنجيده سينماي آنان از يكديگر بوده و است.
اين مباحث به موازات تلاش دبير و ستاد جشنواره جهت آمادهسازي شرايط برگزاري بيست و نهمين دوره جشنواره فيلمهاي كودكان و نوجوانان در مهرماه امسال در جريان بود و قرار بود كه در اين دوره از جشنواره، صرفاً در مرحله داوري، به تفكيك آثار و جوايز اكتفا شود. با اعلام آمادگي همزمان اصفهان و همدان براي ميزباني از جشنواره در تاريخهاي متفاوت، امكان اجرايي شدن سريعتر اين طرح براي شورا فراهم شد.
اعلام آمادگي اصفهان براي برگزاري جشنواره در سال ٩٥ و اعلام آمادگي همدان براي ميزباني از جشنواره در مهرماه ٩٤، اين فرصت مغتنم را براي شورا ايجاد كرد تا طرح تفكيك اين دو نوع سينما از يكديگر را با هدف برگزاري جشنوارههايي متفاوت و كارشناسي شده، زودتر از آنچه فكر ميكرد، محقق سازد.
شورا با توجه به برتري آماري فيلمهاي ايراني و خارجي مناسب نوجوانان در اين دوره از يكسو و پيشرفت دلگرم كننده طرح المپياد فيلمسازي نوجوانان از سوي ديگر، با پيشبيني برگزاري جشنوارهاي مستقل و پربار براي نوجوانان در سال ٩٤ و جشنوارهاي گرم و كودكانه با مختصات لازم و آماده شدن فيلمهاي در دست توليد براي اين گروه سني در سال ٩٥، برآن شد تا اين تجربه را از مهرماه سال جاري به مرحله اجرا درآورد.
با چنين تصميمي ضمن بينصيب نماندن سال ۹۴ از يك رويداد سينمايي اعلام شده از سوي دبير جشنواره كه آمادگيهاي لازم براي اجراي آن نيز حاصل شده بود، شهر همدان با ميزباني از اولين دوره جشنواره سينماي نوجوان و همچنين برگزاري المپياد فيلمسازي نوجوانان داراي نشان«نوجوان» در عرصه فعاليتهاي هنري و فرهنگي شد و به عنوان ميزبان دوسالانه اين رويداد سينمايي تعيين گرديد. از طرف ديگر شهر اصفهان در پي سالها برگزاري جشنواره فيلمهاي كودكان و نوجوانان، در سال ۹۵ ميزبان «جشنواره فيلمهاي كودكان» خواهد بود كه اميد ميرود با طراحيها و برنامههاي پربارتري نسبت به سالهاي گذشته برگزار شود.»
شيوه برگزاري يك سال در ميان جشنوارههاي «كودك» و «نوجوان» آن هم در دو شهر متفاوت يك نتيجه ملموس دارد و آن اين است كه مردم دو استان اصفهان و همدان بار ديگر از اينكه ميزبان جشنوارهاي خواهند بود خوشحال ميشوند. اما شيوه برگزاري دوسالانه جشنوارههاي مهم فيلم تقريباً منسوخ شده و با توجه به سرعت توليد فيلم، كمتر فستيوالي را ميتوان يافت كه بخواهد در سطح بينالمللي حضور داشته باشد اما برگزاري آن هر دو سال يك بار اتفاق بيفتد!
اتفاقي كه در مورد جشنواره فيلم كودك و نوجوان رخ داد تا به حال براي چندين جشنواره فيلم ديگر با نتايج تلخ تري اتفاق افتاده؛ جشنوارههايي كه به دليل عدم حمايت نهاد برگزاركننده، عمرشان به سرعت به سر آمده است اما جشنواره 29 ساله فيلم كودك و نوجوان از اين شانس برخوردار است كه حداقل نامش به صورت نمادين هم كه شده باقي بماند.
