در حالي كه تمام افراد در زندگي از حق و حقوقي متقابل طبق قوانين مشخصي برخوردار هستند. بر اين اساس موضوع حق و حقوق باعث ميشودكه زندگي از قواعد و ضوابط خاصي پيروي كند و تمامي رفتارها و هنجارها مرز مشخصي داشته باشد. يكي از جنبههاي مغفول زندگي ما موضوع حق و حقوق بدن است. موضوعي كه بسيار مورد تأكيد دين اسلام قرار گرفته، اما كمتر به آن توجه كردهايم.
در دين اسلام در روايات و احاديث بسيار آمده است كه انسانها نسبت به جوارح و اعضاي بدن خود مسئولند و بايد در قبال تمامي مالكيتهاي وجودي و متعلقات اعضاي بدن خود در قيامت پاسخگو باشند.
امام سجاد (ع) به طور مختصر اما جامع و كامل در رساله حقوق به حقوق اعضا و جوارح انسانها ميپردازد كه رعايت و توجه به آن نه تنها به سلامت و بهداشت فردي ما كمك ميكند بلكه اساس جامعهاي سالم و پاك را پيريزي ميكند. براين اساس تمام اعضاي حياتي بدن نسبت به انسانها حق و حقوقي دارند و در بحث سلامت جسماني، نقش تغذيه كاركرد حياتي براي افراد در بُعد زندگي دنيوي و اخروي دارد. نوع تغذيه براي افراد بر حسب حلال و حرام بودن، سالم و پاك بودن، سن و جنسيت افراد، مغذي بودن و انرژي داشتن و ارزش تغذيهاي براي داشتن جسمي سالم و تندرست ايفاي نقش ميكند. نبود يا كمبود هر يك از ساختارهاي تغذيهاي براي اعضاي بدن منجر به بيماريها و انواع عوارض جسمي و روحي ميشود. نامتعارف و ناصحيح بودن تغذيه سالم در ساختار فيزيولوژي بدن و حتي در روح و فكر افراد تأثير بسزايي دارد و باعث ميشود كه فكري با منبع سالم يا انحرافي در رفتار انسانها بروز كند. لقمه حرام خوردن هم از نظر شرعي و عرفي مشكل دارد و بالطبع در چنين خانوادههايي فرزنداني به بار خواهند آمد كه هم از نظر اجتماعي و هم از حيث سلامت جسماني و رواني مورد آسيب قرار ميگيرند و انواع رفتارها و بزهكاريهاي اجتماعي و افكار مخرب، وسوسه انگيز و شيطاني متوجه اين قبيل از افراد جامعه ميشود.
بر اين اساس مسلمان بودن ما طبق عملكردهاي مثبت و منفي نسبت به بدن خود نزد خداوند در روز اعمال حساب سنجيده ميشود و فرداي آن روز تكتك افراد بايد به اعمال خود نسبت به جسم و اعضاي آنها در زندگي اخروي جواب پس بدهند.
طبق كاركردهاي اعضاي بدن، افراد بايد در حدود ضوابط تعريف شده، زندگي روزمره خود را به سرانجام برسانند. در صورت بيتوجهي و سهلانگاري در سلامت و كاركرد صحيح هر يك از اعضا و جوارح بدن، حقوق آنان نزد افراد حالت مديوني و تضييع قرار ميگيرد. در قرآن نسبت به اهميت وجودي اعضا و جوارح بدن در قيامت اشاره شده است، اينكه تمام اعضاي بدن در موعد يومالحساب به عنوان شاهدان واقعي در برابر اعمال خود به حساب ميآيند، گواهاني كه به تمام اعمال سرزده انسان واقف و ديدي حسابگرانه و موشكافانه دارند و هر نوع رفتار و كرداري در برابر اعضاي بدن نزد خداوند جواب و حساب دارد.
خداوندي كه هر يك از انسانها را با ظرفيت و با ويژگيهاي آفرينش خاص خودش به بهترين شكل و بدون هيچ نقص و كمبودي خلق نمود تا به مرحله كمال برسند بالطبع همه انسانها وظيفه شرعي و عرفي دارند كه از نعمتهايش از جمله اعضا و جوارح بدن به خوبي محافظت كنند.
برخي از افراد با اين طرز فكر كه اختيار تام نسبت به بدن خود دارند و در هر مكان و زماني هر نوع رفتار و افكاري را ميتوانند با اعضاي بدن خودداشته باشند از تمام قوانين و حدو مرزهاي مشخص شده به راحتي عبور ميكنند. اما از آن منظر كه انسان موجودي اجتماعي است تمام اعمال و كردار او نيز بر ديگران اثر ميگذارد، لذا گذشتن از خطوط قرمز رفتار بدني افراد در ازاي داشتن بدني ايدهآل و مجزا اولاً موجب زيرپا گذاشتن قانون و حقوق اعضاي بدن و ثانياً باعث تضييع حقوق ديگران در جامعه ميشود. نمونههاي بارز در اين زمينه برنزه كردن غيربهداشتي بدن، تاتو يا همان خالكوبي، ساختن اندام عجيب بدني با استفاده از پودرها و آمپولهاي تزريق غيرمجاز، اعتياد به انواع مواد مخدر و خوردن انواع آرامبخشهاي مخرب و اعتيادآور است كه مصاديق تضييع حقوق بدن است. با اندكي تأمل درمييابيم كه عدم توجه افراد به ضوابط و حق و حقوق مربوط به بدن بر سلامت جسماني و رواني آنان تأثيرات بسيار پيچيدهاي دارد و حتي آسيبهاي آن متوجه نسل آينده ميشود، پس ضرورت دارد تكتك افراد جامعه در اين زمينه به شناختي صحيح برسند و جامعه و مسئولان نيز در اين زمينه در قبال يكايك افراد وظيفهاي آموزشي و روشنگرانه دارند.
