سخن بزرگان درباره اسراف و اهميت و مصرف آب

خداوند اسراف‌كاران را دوست ندارد

با خيال راحت حمام مي رويم و از لحظه ورود تا لحظه خروج شير آب باز است و صداي شرشر آب در خانه مي‌پيچد. قبل از اين كه حمام بروم اخبار از كمبود آب در سال جديد مي‌گفت و پدرم با دست به من اشاره داشت و مثل هميشه سفارش مي‌كرد كه فشار آب را كم كنم و در مصرفش دقت داشته باشم. بعد از بيرون آمدن از حمام مادرم كلي گلايه كرد و گفت:«وقتي تو حمام مي روي كل ساختمان مشكل دارند و بايد تلفن‌هايشان را جواب بدهم كه چقدر شير آب را باز مي‌گذاريد، بقيه هم توي اين ساختمان حق دارند.» واقعيت اين است كه مصرف كردن حد و اندازه دارد و بايد يادمان باشد مصرف بيش از اندازه ما براي ديگران مشكل ساز مي‌شود.اين فقط ما نيستيم كه بايد از اين منابع عظيم استفاده كنيم، بلكه ديگران هم در اين مورد حق دارند و نبايد اين مسئله مهم را ناديده گرفت.

اسراف از ديدگاه معصومين

موضوع اسراف كردن مختص به ديروز،امروز و فردا نيست، امروز كه همه چيز به وفور يافت مي‌شود و هم در گذشته اين مسئله دغدغه بوده است و درباره آن سفارشات زيادي شده است.شايد در گذشته منابع عظيمي از انرژي در اختيار افراد قرار داشت اما اصولي براي مصرف آن تعريف نشده بود اما از آن زمان نيز درباره الگوي صحيح مصرف صحبت شده بود. بارها ديده ايم كه پيامبراكرم (ص) و ديگر بزرگان درباره اسراف نكردن و رعايت اين امور سفارشاتي كرده‌اند و حتي درباره مصرف آب احاديث و رواياتي گفته شده است.اگر بخواهيم از ائمه معصوم (ع) و بزرگان دين درباره اسراف كردن و زياد مصرف كردن حرف بزنيم و احاديث و نقل قول بياوريم،بيش از اينها خواهد بود اما براي يادآوري تعدادي از اين سخنان را بيان مي‌كنيم.

امام صادق(ع) فرمود:« انسان مؤمن اسراف و زیاده روی نمی کند بلکه میانه روی را پیشۀ خود می‌سازد.» در جايي ديگر امام صادق (ع) به عبید فرمودند:«اسراف و زیاده روی باعث فقرو تنگدستی و میانه روی موجب ثروت و بی نیازی می‌شود.»همچنين امام حسن عسگری (ع) به محمد بن حمزه نامه‌ای نوشت و او را به ثروت و بی‌نیازی مژده داد و به او فرمود:« برتو باد به میانه روی و پرهیز از اسراف زیرا اسراف از کارهای شیطانی است.» پیامبراکرم (ص) درباره اسراف فرموده‌اند:« کسی که در زندگی میانه‌روی را رعایت كند خداوند او را روزی می‌دهد و کسی که اسراف و زیاده روی کند او رامحروم می‌سازد.»

امام صادق (ع) درباره اسراف فرمودند:« پائین ترین مرتبه اسراف عبارتست از؛ ۱- دور ریختن آبی که از آشامیدن اضافه آمده است.۲- اینکه لباس کار و لباس بیرونی،یکی باشد.۳- به دور انداختن هستۀ خرما پس از خوردن خرما.» امام علي(ع) فرمود:« زیاده روی و اسراف را ترک کن زیرا بخشش اسراف کار مورد ستایش نیست و تنگدستی او هم مورد ترحم واقع نمی شود.»

از عامربن جذاعه نقل شده است که ‌گفت:« مردی خدمت امام صادق (ع) آمد و حضرت به او فرمود:« تقوای الهی پیشه کن،اسراف نکن و بر خود هم سخت مگیر و میانه روی مایۀ استواری است،تبذیر همان اسراف است که خداوند دربارۀ آن فرموده؛تبذیر وزیاده روی نکن.» امیر مؤمنان (ع) نيز فرموده است:«اسراف و زیاده‌روی فراوانی را نابود می‌سازد.»ابن میمون گفت:«شنیدم امام صادق(ع) فرمود:«هر کسی که در زندگی خود میانه رو باشد،من ضمانت می‌کنم او را که هرگز تهی دست نشود.»امام سجاد(ع) در دعای مکارم اخلاق مي‌فرمايد:« پروردگارا بر محمد و آل او درود فرست و جلوگیریم کن از اسراف کاری و نگهدار روزیم را از تلف شدن.»

آب مايه حيات است و اهميت بسيار در زندگي ما دارد.معصومین(ع) نيز در اين مورد سخنان بسياري داشته‎اند وآب را بهترین نوشیدنی در دنیا و آخرت مي دانند و آن را اولین آفریده پروردگار و اولین چیزی كه در قیامت از آن سؤال می‌شود،معرفی كرده‌اند.رسول اكرم (ص) در اين مورد می‌فرمایند:«خداوند سه چیز با بركت را نازل كرده است: آب، آتش و گوسفند.»امام صادق (ع) نيز فرمودند:«پایداری دنیا با سه چیز است؛آتش،نمك وآب.»امام علی(ع) فرمودند:«شریف‌ترین نوشیدنی،آب است.» در جای دیگر می‌فرمایند:«بهترین نوشیدنی در دنیا و آخرت، آب است.»

رسول اكرم(ص) در همين مورد فرمودند:«بهترین نوشیدنی در دنیا و آخرت آب و بهترین خوراكی در دنیا وآخرت گوشت و سپس برنج است.»از امام صادق(ع) نقل است كه رسول اكرم (ص) فرمودند:«بهترین نوشیدنی بهشت آب است.»امام صادق (ع) فرمودند:«ای مفضل! بدان كه اساسی‌ترین نیاز زندگی مادی انسان آب است و نان. بنگر كه خداوند چگونه در این دو تدبیر كرده است:نیاز انسان به آب بیشتر از نیازش به نان است زیرا انسان آب را هم برای خوردن استفاده می‌كند و هم برای وضو،غسل، شستشوی لباس‌ها، سیراب‌سازی حیوانات و آبیاری باغ و مزارع، از این رو آب خرید و فروش نمی‌شود.»و در جايي ديگر فرموده‌اند: «برای زمین پایداری نیست مگر با آب.»

امام رضا(ع) می‌فرمایند:«نام آب خشیة‌الله است، یعنی مخلوقی كه از خدا ترسیده، زیرا خداوند با هیبت به آن گوهر نظر افكند و تبدیل به آب شد.» رسول اكرم (ص) فرمودند:«بدرستی كه عرش خدا بر آب بود و چیزی پیش از آب آفریده نشده بود.»محمد بن مسلم از امام باقر(ع) نقل كرده است:«همه چیز در اصل آب بود و عرش خدا هم بر آب قرار داشت.»

امام صادق (ع) فرمودند:«نخستین چیزی كه خدای عزوجل از بنده‌اش سؤال می‌كند این است كه آیا تو را از آب گوارا سیراب نساختم.» در همين رابطه از محمد بن سنان نقل شده كه مي‌گويد:« از امام صادق (ع) از اولین چیزی كه خداوند آفرید سؤال كردم. فرمودند:«اول چیزی كه خداوند عزوجل خلق كرد چیزی‌ است كه همه اشیاء را از او آفرید.عرض كردم فدایت شوم آن چیست؟ فرمودند:آب.»همچنين جابربن جعفی از امام باقر(ع) روایت كرده است:« اولین آفریده خدا چیزی بود كه تمام اشیاء از آن بوجود آمد و آن هم آب است.»

الگوي مصرف از نگاه قرآن و حديث

همانطور كه آب از نظر معصومين اهميت دارد و جزور اولين افريده‌هاي خداوند است مصرف و نحوه استفاده از آن نيز بسيار مهم است.در اين خصوص نيز راهنمايي‌ها و صحبت‌هايي بيان شده است كه به ما يادآوري مي‌كند از اين نعمت ارزشمند الهي به درستي استفاده كنيم.در همين مورد حضرت رسول(ص) می فرماید:«آب را اسراف نکنید هرچند در کنار نهر جاری باشید.»امام صادق(ع) درباره مصرف درست آب فرمود:« کسی که آبی را از نهر فرات برای خوردن بردارد و بعد از نوشیدن، زیادی آن را بیرون بریزد اسراف کرده است.»همچنين از اين امام نقل شده است:«میانه روی را خداوند متعال دوست دارد و اسراف و زیاده روی مورد خشم اوست حتی اگر اسراف در انداختن هسته خرمایی باشد که قابل مصرف است یا زیادی آبی که خورده شده باشد.»حضرت محمد(ص)در مورد اسراف كردن مسلمانان فرموده‌اند«:به زودى در اين امّت گروهى پديد خواهند آمد كه در استفاده از پاك كننده ها زياده روى مى كنند.»

دقت در مساله اسراف و درست مصرف كردن تا آن حد است که در حدیثی آمده است:«پیامبر(ص) از راهی عبور می‏کرد، یکی از یارانش بنام سعد مشغول وضوء گرفتن بود و آب زیاد می‏ریخت، رسول خدا فرمود: «چرا اسراف می‏کنی ای سعد!»عرض کرد:« آیا در آب وضو نیز اسراف است؟» ايشان فرمود:«آری هر چند در کنار نهرجاری باشی.»امام صادق (ع) مي فرمايد:« آب مورد نیاز مردم را آلوده نکن.» پيامبراكرم(ص) فرمودند:«در وضو نيز اسراف هست؛در هر چيزى اسراف وجود دارد.» و در جايي ديگر بيان مي كنند:« براى وضوء يك مُدّ (750 گرم) و براى غسل يك صاع (3 كيلو) آب بس است. پس از من گروهى مى آيند كه اين مقدار را كافى نمى دانند ؛ آنها برخلاف سنّت من هستند.»