پس از مذاكرات وين، دو موضوع به تبع آن در صدر اخبار رسانههاي داخلي و بينالمللي مورد تحليل قرار گرفت؛ يكي آنكه بعد از انجام توافق، سياستهاي منطقهاي ايران نيز تغيير ميكند و ديگر آنكه از توان تسليحاتي و موشكي ايران كاسته خواهد شد. رهبر انقلاب، در خطبههاي نماز عيد سعيد فطر، به هر دو اين موضوعات اشاره داشتند و در اين زمينه بياناتي ايراد كردند. دكتر علياكبر ولايتي، مشاور مقام معظم رهبري در امور بينالملل، در گفتوگويي تفصيلي با سايت اطلاع رساني KHAMENEI. IRبه بررسي اين موضوعات و فضاسازي رسانهاي رسانههاي غربي در اين زمينه پرداخته است.
ولايتي در اين گفتوگو در پاسخ به اين سؤال كه فضاسازي رسانهاي طرف مقابل براي سوءاستفاده و رسيدن به اهداف خود، شامل چه موارد و مصاديقي ميشود، گفت: به نظرم از همان ابتدا هم ميشد حدس زد كه طرف غربي و مخصوصا امريكاييها مانند هميشه به دنبال سوءاستفاده از فضا و متن مذاكرات هستند. يكي از آن موارد اين است كه اين طور تبليغ بكنند كه بالاخره اين فشارها در حوزه اقتصادي مؤثر واقع شد و ايران به پاي ميز مذاكره آمد. البته خودشان هم ميدانند كه اين حرف دروغ است براي اينكه بعد از انقلاب اسلامي، ايران همواره مورد تحريم واقع شده است.
از همان ابتدا امريكاييها از حربه تحريم براي حصر اقتصادي ايران استفاده كردند. شايد ذكر اين نكته هم مهم است كه اين تحريمها اگرچه سختيهايي براي ما داشته و منكرش نميشويم، اما در عين حال، تمريني بوده براي اعتماد به نفس بيشتر و تلاش در جهت خودكفايي و كم كردن وابستگي به خارج. بدون ترديد پيشرفتهاي نظامي و دفاعي ما كه به بركت استعداد و توانمندي اساتيد، جوانان و نخبگان انجام شده، يكي از ثمرات مثبت تحريمها و در نتيجه اتكا به خود بوده است. شايد اگر ما تحريم نميشديم، به اين درجه از خودكفايي هم نميرسيديم. بنابراين مشخص است اين گزاره كه تحريمها موجب شد ايران پاي ميز مذاكره بيايد، لافي بيش نيست. اگر فشار آنها تأثير داشت، امروز ايران نبايد حتي يك سانتريفيوژ ميداشت در حاليكه ميبينيم براي اولين بار در شوراي امنيت سازمان ملل تصويب ميشود كه يك كشوري مانند ايران، پنج، شش هزار سانتريفيوژ فعال داشته باشد و فرآيند غنيسازي را انجام بدهد. اين البته آن حد مورد انتظار و ايدهآل ما نيست ولي همينقدر كه توليد مواد راديواكتيو غنيسازي شده براي ما از سوي سازمان ملل به رسميت شناخته ميشود، نفس اين امر دستاورد مهمي است و اين جز در سايه مقاومت به دست نيامده است. براي همين است كه پاي ميز مذاكرات با قدرت و نه از سر ترس يا وادادگي حاضر شديم، كمااينكه رهبر انقلاب هم تعبير شجاع و غيور را براي تيم هستهاي ايران به كار بردند. سوءاستفاده ديگري كه ممكن است بكنند اينكه بگويند باب مذاكرات ايران با امريكا باز شده است، در حاليكه از همان ابتدا رهبر انقلاب در ديدارهاي علني يا جلسات خصوصي با مسئولان دولتي فرمودند كه اين مذاكرات صرفاً در موضوع هستهاي است و لاغير.
ايران هر موشكي كه صلاح بداند ميسازدولايتي در پاسخ به اين ادعاي مقامات امريكايي كه بعد از مذاكرات وين و نگارش متن جمعبندي، توان دفاعي ايران كاسته شده است، گفت: با صراحت عرض ميكنم كه جمهوري اسلامي ايران به هيچ وجه در مواضع دفاعي خودش كوتاه نخواهد آمد و هر نوع موشكي كه صلاح بداند (غير از موشكهايي كه كلاهك هستهاي ميتواند حمل بكند) چه با سوخت مايع و چه با سوخت جامد، چه با برد كوتاه و چه با برد بلند ميسازد. در اين زمينه سياست فرماندهي كل قوا، مقام معظم رهبري همانطور كه بارها اعلام كردهاند اين است كه در حوزه دفاعي اجازه دخالت به هيچ كس داده نميشود كه براي ما تعيين بكند كه چه چيزي داشته باشيم و چه چيزي نداشته باشيم. ايران چون به لحاظ تسليحاتي و نظامي خودكفا است، بهطور مستقل تصميم ميگيرد و كسي نميتواند برايش ديكته بكند كه شما چه سلاحي داشته باشيد و چه چيزي نداشته باشيد.
هر چه كه اقتضائات دفاعي جمهوري اسلامي ايران باشد، همان را تصميم ميگيرد و ميسازد؛ چه ساخت موشك، چه ساخت هواپيماي جنگنده، چه ضدهوايي و تانك و ابزار زرهي ديگر.
مشاور مقام معظم رهبري در امور بينالملل تصريح كرد: در حوزه دفاعي و موشكي ولو اينكه آنها اظهاراتي را داشتهاند، اما به هيچ وجه ايران نه اجازه ميدهد كه آنها از مراكز نظامي ما بازديد بكنند و نه اجازه ميدهد در اينكه چه نوع سلاح دفاعي ايران داشته باشد دخالت كنند.
ايران غير از ساخت سلاح هستهاي كه بنا به فتواي مقام معظم رهبري حرام دانسته شده است و غير از سلاحهاي كشتار جمعي كه هيچ وقت ايران به كار نبرده مثل بمبهاي شيميايي، در ساخت مابقي آنها ترديدي به خودش راه نميدهد. موشكهايي مانند شهاب و سجيل هم هيچگاه براي حمل كلاهك هستهاي ساخته نشدهاند و بنابراين شامل بندهاي توافقي پيشنويس وين نميشوند.
سياستهاي منطقهاي ايران تغيير نميكنددكتر ولايتي همچنين در پاسخ به اين سؤال كه برخي افراد و رسانهها به دنبال فضاسازي جديدي هستند تا اينگونه وانمود كنند كه سياستهاي منطقهاي ايران بعد از انجام اين توافق تغيير ميكند، تأكيد كرد: سياستهاي ايران به هيچ وجه تغييري نميكند. حمايت جمهوري اسلامي ايران از مبارزان منطقه با محور خط مقاومت همان هست كه بوده، بلكه تقويت هم ميشود. جمهوري اسلامي ايران مصمم است كه به دولت و مردم عراق در مبارزه با تروريسم، چه تروريستهاي افراطي و چه تروريستهاي ميانه (به تعبير امريكاييها) كمك كند. بنابراين ايران در مقابل توسعه پديده تروريسم در منطقه كه توسعهاش به ضرر همه كشورها از جمله ايران و حتي كشورهاي غربي است (منتها خودشان متوجه نيستند) براي كمك به مردم عراق، سوريه و لبنان و يمن از هيچ كمكي دريغ نميكند. وي گفت: اعتقاد ما بر اين است كه اين يك وظيفه انساني و اسلامي است. مضافاً اينكه مقابله با تروريسم در خارج از مرزها، در حقيقت به نوعي دفاع از تماميت ارضي و حيات سياسي جمهوري اسلامي ايران نيز به شمار ميآيد. شما نميتوانيد در رابطه با آنچه كه در كشورهاي همسايه و اطراف شما ميگذرد بيتفاوت باشيد و بنشينيد تا دشمن به سراغتان بيايد. ما بايد جلوتر حركت كنيم و در يك كار و هدف مشترك منطقهاي، مبارزه با تروريسم، مبارزه با دخالت امريكا و بيگانكان در امور منطقه را به پيش ببريم. اين جزو وظايف و اقدامات استراتژيك جمهوري اسلامي ايران است.
ايران زير بار توافق بد نميرودمشاور مقام معظم رهبري در امور بينالملل در پاسخ به اين سؤال كه آيا ممكن است جمهوري اسلامي ايران به توافق بد به دليل يك مصلحتي رضايت بدهد، به صراحت گفت: به هيچ وجه! توافق بد يك امري است كه هيچ شخص و مسئول عاقلي زير بار آن نخواهد رفت. چندي پيش مقام معظم رهبري هم اعلام كردند اين حرف امريكاييها كه دنبال توافق خوب هستند، حرف درستي است و ما هم همين را قبول داريم. منتها آنها دنبال مقاصد توسعهطلبانه خودشان هستند و ما دنبال حفظ منافع ملي خودمان. آنها گفتند زير توافق بد نميروند؛ از نظر آنها بد يك تعريفي دارد و از نظر ما بد تعريف ديگري. در اين كلمه به ظاهر مشترك هستيم، اما هر كدام يك چيزي را قصد ميكنيم.
ما ميگوييم توافق بد توافقي است كه اولاً هستهاي را از ما بگيرد. دوم، ما را در توسعه و تحقيق يعنيR&D محدود كند. سوم، در امكانات دفاعي ما تاثير سوء بگذارد. چهارم، ما را از اينكه تبادلات آزاد اقتصادي و مالي با دنيا داشته باشيم محروم نمايد. پنجم، ما را محروم بكند از ارتباطات علمي، تكنولوژيكي و فناوري با جاهاي ديگر دنيا و ديگر آنكه در رابطه با آينده ايران كه يك آينده رو به جلو و پيشرفت است مانع ايجاد بكند. توافق بد يك چنين مشخصاتي را دارد.
آنچه كه به صورت اوليه ميدانيم اين است كه دستورالعمل مذاكرهكنندگان ما همين هست كه تن به مواردي ندهند كه موجب توافق بد براي كشور و منافع ملي ما بشود. ملاك مراجع قانوني كه در داخل كشور اين جمعبندي را بررسي ميكنند نيز همين است كه اين ويژگيهاي منفي را نداشته باشد. ليكن بالاخره در گفتوگوها موضوع بده و بستان وجود دارد، يعني در گفتوگوهاي سياسي بين كشورها يا مجامع يا طرفهاي عضو 1+5، توافق خوب اين هست كه ما تلاش كنيم حداكثر منفعت را در اين تبادلات و در اين توافقنامهها براي ملت ايران داشته باشيم و به يك جمعبندي مثبتي برسيم. بدين ترتيب بنده بار ديگر تأكيد ميكنم كه به هيچ وجه جمهوري اسلامي ايران زير بار توافق بد نميرود.
ارزيابي عملكرد تيم مذاكرهكنندهدكتر ولايتي در ارزيابي خود از عملكرد تيم مذاكرهكننده گفت: اعضاي تيم هستهاي و آقاي دكتر ظريف را بنده سيوچند سال است كه ميشناسم. ايشان با آن صلاحيتهاي خودش هم به لحاظ تدين، هم پايبندي به نظام جمهوري اسلامي ايران و هم به لحاظ كارايي، در طول سالهاي بعد از انقلاب رشد داشته است. در بسياري از مقاطع حساس كشور از جمله مذاكرات ۵۹۸ و مذاكراتي كه در رابطه با كشورهاي منطقه داشتيم، جزو همكاران ما بوده است. اعضاي تيم مذاكرهكننده هم سالهاي طولاني در وزارت امور خارجه فعال بودهاند و جزو مجربترين نيروهاي بينالمللي كشور بوده و هستند و هر كار و تلاشي را كه ميتوانستند بكنند انجام دادهاند.
اگر كاري هم محقق نشده، يقيناً بيش از اين نميتوانستند انجام بدهند و بنده كه در اين حوزه سالهاي طولاني فعاليت داشته و دارم تيم ديپلماتيك ديگري هم نميشناسم كه از اينها قويتر باشند و در انتخاب اين گروه، انتخاب اصلح صورت گرفته است.
ولايتي افزود: بدون ترديد عملكرد اين تيم داراي نقاط قوت و ضعف هم هست ضمن آنكه خود آنها هم مدعي نيستند كه متني كه توافق كردهاند، ايدهآل و بدون اشكال است. خوي مذاكرات و توافق نيز همينگونه است. توافق اينگونه نيست كه ما برويم يك چيزي را به طرف مقابل بگوييم و آنها هم قبول بكنند. بايد بنشينيم، بحث بكنيم، چانه بزنيم و به يك حد وسط برسيم تا دو طرف به نوعي از آن رضايت داشته باشند.اي بسا به يك جايي ميرسيم كه آن طرف يك چيزي به مصلحتش هست و ما يك چيز ديگر، اما بايد طوري به تفاهم برسيم كه مرضيالطرفين باشد. اين متن اخير را هم كه من بررسي اوليه كردم، بدون اشكال نيست، نقطهضعفهايي دارد اما در اين ترديدي ندارم كه آنها همه سعي و تلاش خودشان را براي احقاق حقوق و منافع ملي ايران به كار بردهاند.
