دولت تركيه در ادامه سياستهاي اشتباه خود دستور آمادهباش ارتش براي مداخله نظامي در سوريه را صادر كرده و صدها خودروي زرهي خود را در مرز با سوريه مستقر كرده تا در فرصت مناسب به اين كشور حمله كند؛ تصميمي كه در صورت وقوع، تبعات جبرانناپذيري براي تركيه و اردوغان به دنبال خواهد داشت و آنكارا را درگير جنگ بينالمللي خواهد كرد.
اردوغان، سوداگر احياي امپراتوري نوعثماني كه در كشمكشهاي سياسي داخلي در تركيه شكست خورده ظاهراً دست به انتحار زده و همه مسئولان ارشد سياسي و نظامي را در كاخ رياست جمهوري گرد هم آورد تا يكي از بزرگترين آرزوهاي چندسال اخير خود را جامه عمل بپوشاند. روز دوشنبه (8 تير) رسانههاي محلي تركيه اعلام كردند كه شوراي امنيت ملي تركيه پس از نشست سه ساعته تصميم گرفته است تا 18 هزار نيرو به سوريه اعزام كند؛ تصميمي كه براي مقابله با پيشرويهاي اخير كردهاي سوريه در مقابل داعش اتخاذ شده است. تركيه كه در چهار سال گذشته خاك خود را به مسير ترانزيت اعزام تروريستها از اقصي نقاط جهان به سوريه تبديل كرده بود اين بار خود در پي حمله به سوريه است. رجب طيب اردوغان، رئيسجمهور تركيه نزديك به سه سال است كه سوداي ايجاد منطقه حائل در شمال سوريه براي پشتيباني از تروريستها را در سر ميپروراند و آن را بهترين راه براي سركوب كردهاي شمال سوريه و سرنگوني دولت بشار اسد، رئيسجمهور سوريه ميداند ولي متحدان خارجي و فرماندهان نظامي داخلي كه به خطرات اين امر واقفند هيچگاه روي خوشي به اين بلندپروازي اردوغان نشان ندادهاند. اما در حال حاضر شرايط فرق كرده و تحركات اخير كردها در شمال سوريه ظاهراً بهترين بهانه را دست اردوغان داده تا جناح نظامي داخلي و متحدان خارجي را متقاعد كند كه ايجاد منطقه حائل بهترين راه براي حفاظت از امنيت ملي تركيه و البته سرنگوني دولت دمشق است. تركيه سعي ميكند با ايجاد كريدور امنيتي در طول مرزهاي خود با سوريه دست به اقدام نظامي بزند و پس از حمله به سوريه اراضي اين كشور را به عمق ۳۳ كيلومتر و به طول ۱2۰ كيلومتر تحت كنترل داشته باشد. اما پيش از مخالفتهاي بينالمللي با اين تصميم مخالفتها از داخل تركيه شروع شده است. هرچند تصميم آمادهباش به فرماندهان عاليرتبه ارتش اعلام شده اما نجدت اوزل، رئيس ستاد مشترك تركيه كه يك ماه ديگر از سمت خود بازنشسته ميشود با اين موضوع مخالف است و نميخواهد مسئوليت ورود نيروهاي تركيه به سوريه را بر عهده بگيرد. اردوغان در حال فشار آوردن به ارتش در اين زمينه است. ورود تركيه به جنگ سوريه بازي با آتشي است كه ميتواند تبعات منفي داخلي و منطقهاي براي اين كشور به همراه داشته باشد.
واكنشهاي داخلي
ماجراجوييهاي چند سال اخير اردوغان همواره با واكنش احزاب مخالف داخلي مواجه شده است. پس از پيروزي احزاب مخالف اردوغان در انتخابات پارلماني و عدم كسب اكثريت آرا توسط حزب حاكم عدالت و توسعه، شرايط را براي اردوغان سخت كرده است و حتي برخي احزاب يكي از شروط براي ائتلاف با حزب حاكم را به تغيير در سياست خارجي تركيه به خصوص در قبال سوريه منوط كردهاند. كمال قليچدار اوغلو، رهبر حزب جمهوري خلق در واكنش به ورود نظامي به سوريه خطاب به دولت تركيه گفت: «كشور نميتواند بازيچهاي براي جاهطلبيهاي شما باشد. من به شما هشدار ميدهم، شما جرئت اين كار را نداريد». ورود تركيه به بازي خطرناك سوريه واكنشهاي داخلي را تشديد خواهد كرد. به خصوص كه كردهاي مخالف اردوغان براي اولين بار به پارلمان راه يافتهاند و به راحتي اجازه اين كار را نخواهند داد. به باور ناظران، آنچه در گيرودار حمله نظامي ذهن مسئولان صدرنشين آنكارا را مشغول داشته است اينكه، تحليل و تفاسير انجام گرفته از سوي رسانهها شايد منجر به تأثيرات منفي پروپاگاندايي عليه دولت تركيه و اقدامات نظامي آن بشود و از طرفي نيروهاي نظامي تركيه نيز در اين كار دست به اعتراضات يا امتناع از اين اقدام بزنند. مخصوصاً در شرايطي كه هنوز دولت قانوني جديد بعد از انتخابات شكل نگرفته است.
باز شدن پاي بازيگران بينالمللي
اردوغان در ماههاي اخير تلاش كرده تا سازمان ملل، امريكا و ديگر همپيمانان غربي خود را متقاعد كند كه راهي جز ايجاد منطقه پرواز ممنوع براي تركيه باقي نمانده اما تاكنون نتيجه لازم را نگرفته است. اگر ورود تركيه به خاك سوريه بدون رضايت اين كشور انجام شود بدون ترديد واكنش مقامات دمشق را به همراه خواهد داشت. هرچند ارتش سوريه در مناطق شمالي كه در دست تروريستهاست، نميتواند زميني وارد عمل شود اما حملات هوايي عليه نيروهاي تركيه ميتواند در دستور كار ارتش سوريه باشد. با توجه به آسيبپذيري ارتش سوريه احتمالاً پاي متحدان سوريه به خصوص روسيه نيز به اين بازي كشيده ميشود كه بارها خطوط قرمزهايش را براي تركيه و ديگران مشخص كرده است. به باور برخي ناظران، اگر سازمان ملل و غرب بدون در نظرگرفتن خواستههاي دمشق به اين درخواست تركيه پاسخ مثبت دهند با مقاومت شديد روسيه، چين و ديگر همپيمانان سوريه مواجه خواهند بود كه اين امر به تضعيف هرچه بيشتر نهادهاي بينالمللي به ويژه سازمان ملل خواهد انجاميد. در صورت ورود روسيه به فاز تقابل با تركيه، سازمان پيمان آتلانتيك شمالي (ناتو) نيز بر پايه اساسنامه خود مجبور به دفاع از تركيه خواهد بود كه عضو فعال و تأثيرگذار اين پيمان محسوب ميشود و اين به خودي خود بدان معناست كه تقريباً پاي تمامي قدرتهاي نظامي غرب كه در ناتو حضور دارند به درگيريهاي سوريه باز ميشود.
پايان مذاكرات صلح با كردها
تصميم تركيه براي حمله به شمال سوريه كه در اصل براي مقابله با پيشرويهاي كردها انجام ميشود باعث درگيريهاي شديد ميان كردهاي نزديك به حزب كارگران كردستان تركيه (پ ك ك) و ارتش تركيه خواهد بود كه در شمال سوريه كانتونهايي براي خود ايجاد كردهاند و اخيراً با شكستهايي كه به داعش وارد كردهاند، قصد ايجاد منطقهاي خودمختار دارند. از اينرو، حضور تركها در مناطق تحت كنترل كردها تبعات منفي براي تركيه خواهد داشت. مراد قاراييلان، يكي از رهبران حزب كارگران كردستان هفته گذشته با هشدار به رهبران تركيه گفت:«اگر ارتش تركيه به كردستان سوريه حمله كند ما نيز به آنان حمله خواهيم كرد. آن موقع تمام تركيه به صحنه جنگ مبدل خواهد شد». مقامات آنكارا ميدانند اعطاي هرگونه استقلال و آزادي عمل به كردها در آن سوي مرزها به ويژه مناطق كردنشين سوريه و حتي عراق، ميتواند تأثير نامطلوبي در داخل مرزهاي تركيه در پي داشته باشد، چراكه آنكارا به خوبي به مستعد بودن مناطق كردنشين تركيه براي اعلام خودمختاري يا تجزيه از خاك اين كشور آگاه است به همين خاطر ميخواهند بحران آتي را در نطفه خفه كنند. هرچند اردوغان نگراني خود را از تشكيل دولت مستقل كرد در شمال سوريه اعلام كرده است اما ورود ارتش تركيه به قلمرو كردها و درگيري ميان آنها به معناي كوبيدن آخرين ميخ به تابوت مذاكرات صلح تركيه و بازگشت روابط «پ ك ك» و آنكارا به دوران سياه گذشته است. مذاكرات صلحي كه اردوغان در سالهاي اخير براي پيروزيهاي سياسي خود روي آن مانور بسيار داده است و تاحدي پيشرفتهايي در اين زمينه حاصل شده است.
تقابل ناخواسته با داعش
اگرچه تركيه با هدف مقابله با كردهاي سوريه وارد اين كشور ميشود اما ورود نظامي تركيه به شمال سوريه نوعي اعلان جنگ به داعش است زيرا بخشهاي گستردهاي از شمال سوريه تحت كنترل داعش است و در سالهاي اخير با ارتكاب انواع جنايتها توانسته اين مناطق را تحت كنترل خود درآورد. اگرچه تركيه حامي اصلي داعش به شمار ميرود و كمكهاي تسليحاتي تركيه به داعش بارها در رسانهها بازتاب داده شده است، اما ايجاد منطقه حائل در منطقه تحت كنترل داعش ميتواند به درگيري نيروهاي تركيه با تكفيريها منجر شود همچنانكه پس از استقرار خودروهاي زرهي تركيه در مرز با سوريه داعش خود را براي جنگ تمام عيار با تركها آماه كرده است. حتي بر اساس گزارش شبكه اسكاينيوز عربي، در چند روز گذشته داعش اقدام به كاشت مين و ساخت تلههاي انفجاري در طول نوار مرزي با تركيه كرده است تا در روند پيشروي آنها اختلال ايجاد كند. داعش به دليل كمكهاي آنكارا به اين گروه تابهحال اقدامي عليه تركها انجام نداده اما حمله به مواضع اين گروه در سوريه بهانه خوبي براي تكفيريها است تا به تركيه حمله كنند. همچنانكه در خلافت اعلاني داعش تركيه نيز بخشي از اين منطقه است. به عبارت ديگر، اگر تركيه پا روي دم داعش بگذارد اين امر ميتواند ناامنيها را به داخل مرزهاي اين كشور نيز بكشاند. زيرا صدها تن از نيروهاي داعش هماكنون در خاك تركيه حضور دارند و سرگرم انتقال تروريستها به سوريه هستند و همين افراد ميتوانند بزرگترين ضربهها را به تركيه وارد كنند.
به نظر ميرسد، تركيه به خوبي ميداند در صورتي كه تهديد خود را درباره سوريه عملي سازد، بايد علاوه بر آثار و تبعات داخلي، منتظر مواضع و واكنشهاي برخي كشورهاي منطقه و نيز مردم اين مناطق باشد؛ امري كه مقامات ترك اگر نسبت به آن بيتوجه باشند، بايد خسارتها و تبعات احتمالي آن را دستكم براي 75 ميليون شهروند تركيه در روزهاي آينده توجيه كنند.
