تالاب کویری میقان از
جمله آخرین حلقه های اکولوژیک حوضه آبریز دشت اراک است. تمامی آب های سطحی
منطقه و آب های حاصل از نزولات جوی به این تالاب وارد می شود. در سالهای با
بارندگی مناسب، تالاب دارای میزان آب قابل توجه و در سالهای کم آبی عموماً سطح
تالاب خشک شده و به حالت کویری در می آید. این تالاب در فرورفتگی موسوم به چاله
اراک حاصل از سنگ های رسوبی چین خورده مابین سنگ های آذرین متعلق به رشته کوه های
آتشفشانی و سنگ های متامورفیک رشته کوه های زاگرس قرار گرفته است. بیشتر آب وارد
شده به کویر، حاصل از نزولات جوی، چشمه های اطراف منطقه و رودخانه های فصلی در
منطقه مانند رودخانه فراهان، شهراب، قره کهریز است.
در کنار اهمیت کویر
میقان برای اراک که وظیفه تلطیف هوای کلانشهر اراک را بر عهده دارد و وجود تالاب
میقان با قابلیت بین المللی، وسیع ترین معدن سولفات سدیم جهان در این منطقه واقع
است. دربیش از 147متر مربع از این کویر، معدن سولفات سدیم با 47 میلیون تن ذخیره آرمیده است و واحدهایی مشغول
برداشت از این معادن هستند. بر اساس استانداردهای جهانی تالاب ها، هر تالاب که یک
درصد از یک گونه پرنده را در خود پذیرا باشد در مختصات جهانی و بینالمللی قرار میگیرد
و تالاب میقان اراک در کنار تالاب گاوخونی اصفهان تنها پذیرای پرندگان مهاجر در
مرکز کشور به منظور زمستان گذرانی محسوب میشود. خاک این منطقه از مارن و رس بوده
و در هوای مرطوب و بارانی نرم میشود. هنگامی که رطوبت هوا کم میگردد قدرت تبخیر
آب افزایش مییابد و در تالاب به علت شوری آب، گنبدها و طبقات نمکی شکل میگیرد.
این طبقات و لایههای نمکی تمامی سطح دریاچه را پوشانده است و از فاصله دور سفید و
برفی جلوه میکند.
کارخانه
املاح معدنی تهدیدی جدی برای تالاب میقان
هم اکنون بیش از 60
درصد نیاز کشور به سولفات سدیم از منابع کویر میقان اراک تامین می شود .این در
حالی است که تنها 8 کیلومتر از منابع کویر مورد بهره برداری قرار گرفته است. از
حدود سالهای 1382 اکتشافات در منطقه میقان اراک انجام شد.110 کیلومتر مربع از
دریاچه کویر میقان دارای منابع سولفات سدیم به عنوان غنی ترین منابع در نوع خود در
کشور است.
برداشت غیراصولی سولفات سدیم از مرکز این تالاب
خطری جدی است، بطوریکه افزایش برداشت از معادن سولفات سدیم این کویر به مفهوم شخم
زدن آن است و به دلیل سست بودن خاک آن می تواند در دراز مدت حیات ساکنان کلانشهر
اراک را به خطر بیندازد، بطوریکه این موضوع باعث کاهش درجه اهمیت زیستگاهی و
اکوتوریستی منطقه نیز شده است. بهره برداری از سولفات سدیم تالاب میقان، علاوه بر
اینکه خطر حرکت شن ها و خاک های سست را ایجاد می کند، اشتغال های محلی از جمله
برداشت نمک از تالاب کویر و پرورش آبزی و خوراک میگو را از بین برده است.
عباس
رجایی نماینده مردم اراک در مجلس شورای اسلامی برداشت بی رویه شرکت املاح
معدنی ایران در این منطقه هیچ توجیهی ندارد و تا زمانی که این کارخانه به فعالیت
های صنعتی خود دراین منطقه ادامه می دهد تالاب در معرض تهدید جدی قرار دارد.
رجایی
افزود: این کارخانه برای شهر اراک مضر است و تداوم فعالیتش در تالاب کویر میقان
ریزگردهای نمکی و شیمیایی را به ارمغان خواهد آورد.
تا 20سال پیش چرای بی رویه دام و بهم خوردن
اکوسیستم منطقه در این کویر یکی از تهدیدات هوای اراک محسوب می شد و در فصول گرم
سال غبار فراوانی را به هوای اراک منتقل می کرد. همچنین خاک سست کویر تا دو متر
پشت درب خانه روستاهای حاشیه تالاب جمع می شد و تا چند سال پیش مشکلات جدی برای
زندگی وجود داشت و حرکت خاک کویر تپه های دو و سه متری پشت درب خانه ها ایجاد می
کرد. البته در طول سالهای گذشته با تلاش های منابع طبیعی و محیط زیست استان و با
کاشت گیاهی به نام قره داغ و رویش آن در کل کویر و همچنین استفاده از آب موجود در
تالاب و حاشیه آن، از بلند شدن خاک و غبار منطقه جلوگیری شد. حالا با برداشت هایی
که در کویر می شود احتمال بازگشت روزهای گذشته می رود و این امر برای حاشیه نشینان
تالاب میقان خوشایند نیست.
احداث و
تعریض جاده در داخل تالاب و قطع ارتباط اکولوژیکی قسمت شمال با جنوب تالاب، احداث
سد در بالادست حوزه آبریز و کاهش آب ورودی به تالاب، تغییر کاربری اراضی و چرای
بیش از حد دام در منطقه، استقرار پروژه های فرودگاه اراک، تصفه خانه فاضلاب و کارخانهاملاح معدني ايران، آلودگی هوای اراک به لحاظ نزدیک بودن به
شهرکهای صنعتی خیرآباد و ایبک آباد، گسترش برداشت از سولفات سدیم با به مزایده
گذاشتن تالاب، تخلیه نخاله های
ساختمانی توسط حاشیه نشینان، آلوده شدن تالاب وکویر با به جای گذاشتن انواع زباله
توسط گردشگران از مهمترین مشکلاتی است که موجب تهدید زیست محیطی تالاب شده است.
وعده های مسئولین
اجرایی نشد
رییس سازمان محیط
زیست کشور در سفرخود در ابتدای شروع به کار دولت به اراک با تشکیل کارگروهی
تحت عنوان تالاب میقان با اتخاذ تصمیماتی
به رسیدگی در جهت نجات تالاب تاکید کرد اما مصوبات این کارگروه برای حفاظت از این
تالاب در بین دیگر تصمیمات فراموش شد وعملاً تغییراتی را شاهد نبودهایم. مسئولین
استان و نمایندگان مجلس هم وعده هایی برای نجات تالاب میقان از بحران، به مردم
وفعالان محیط زیست دادند اما متاسفانه، کارخانه املاح ایران با وجود تأکیدات بسیار
جدی مسئولان ارشد استان همچنان قدرتمندانه به فعالیت خودادامه میدهد و خشکسالیهای
اخیر نیز مزید بر علت شده است . این تالاب چشم انتظار تدبیر استاندار جدید استان
مرکزی نشسته تا شاید تغییری
در سرنوشتش ایجاد شود واز وضعیت بحرانی نجات یابد.
