بعد از پايان جنگ جهاني اول، دو شهر مهم در انگليس و فرانسه چنين پيماني را منعقد كردند تا علاوه بر ايجاد اتحاد ملي ميان شهروندان بتوانند بر سر منافع مشترك يكديگر به تبادل تجربه بپردازند.
تفليس پايتخت گرجستان هم خواهرخوانده تهران ميشود و اين پيماني است كه ميان شهرداران دو شهر بسته شد. اين دومين پيمان خواهري است كه در بهار 94 ميان تهران و شهرهاي بزرگ دنيا بسته ميشود و نوزدهمين پيمان در تاريخ روابط ديپلماتيك شهري تهران است.
تهران با توجه به ويژگيهايش بنابر تشابههاي فرهنگي و تاريخياش، اينك نه تنها در كانون توجه شهروندان دنيا قرار دارد بلكه رشد توسعه شهري موجب شده تا بسياري به عهد پيماننامه با آن بنشينند، و اين از تأثيرگذاري پايتخت سياسي ايران در ميان كلانشهرها خبر ميدهد. اين نقشي است كه تحولات دنياي نوين براي شهرها تعريف ميكند و شهرهايي كه در اين مسير حضوري مؤثر داشته باشند ميتوانند در رويكرد توسعه شهري متناسب با نيازهاي جامعه خود قدمهاي بهتري را بردارند.
امروزه اكثريت جمعيت جهان در شهرها ساكن شدهاند و با چنين تصويري، برنامهريزي مديريت شهري بايد متمركز بر توسعه خدمات رفاهي شهرها در راستاي شهروندمداري باشد. اما براي رسيدن به اين مهم بايد با بهرهگيري از فرصتهاي بينالمللي به منظور پرداختن به نظريههاي موفق شهري و تبادل تجارب بينالمللي براي توسعه هدفمند، به مديريت شهري پرداخت. در اين مسير «شهر» و «مدل شهرنشيني» به منزله يكي از نمادهاي مدرنيته در ادبيات مدرنيسم در تعيين سبك زندگي اجتماع پيرامونش بسيار تأثيرگذار است، چراكه هر چه كيفيت سطح زندگي شهري افزايش يابد فرهنگ نيز در گرو آن تغيير كرده و جامعهاي مترقي با انديشهاي مبتني بر حركت در مسير توسعه را نمايان ميسازد. با چنين تعبيري ميتوان گفت ارتباط ميان شهرها در نقاط مختلف دنيا بيش از گذشته اهميت مييابد چراكه با توجه به رشد شهرنشيني و پديدار شدن مشكلات ويژه آن، مديران شهري نيازمند تبادل افكار، اطلاعات و تجارب براي عبور از بحرانهاي احتمالي هستند، چراكه در هر تعاملي نه تنها ديدگاهها و استراتژيهاي نوين براي اداره مطلوب شهري تبادل ميگردد بلكه فرصتي براي ارائه طرحهاي خلاقانه جهت توسعه فضاي شهري و ارائه خدمات مطلوب مطرح ميشود. در واقع با توجه به چالشها و بحران هايي كه دنياي امروز با آنها روبهروست، بدون اشتراك مساعي و همفكري ميان مديران شهري كه در سطح خرد اجتماع با پديدههاي مختلف روبهرو هستند، هرگز غلبه بر مصائب امكانپذير نخواهد بود و اين نيازي است كه نه تنها خواست دولتها بلكه از انتظارات عمومي ملتهاست. شايد بتوان گفت كه با اتكا به چنين انديشهاي بود كه 95 سال قبل مديران شهري دو شهر مهم اروپا تعريف جديدي را وارد ادبيات ديپلماتيك دنيا كردند و آن هم واژه خواهرخواندگي بود. بعد از پايان جنگ جهاني اول، دو شهر مهم در انگليس و فرانسه چنين پيماني را منعقد كردند تا علاوه بر ايجاد اتحاد ملي ميان شهروندان بتوانند بر سر منافع مشترك يكديگر به تبادل تجربه بپردازند. پس از آن بود كه به تأسي از چنين اتفاقي، بسياري از شهرهاي دنيا بنابر تشابههاي رفتاريشان، پيمان همراهي با يكديگر بستند. خواهرخواندگي يا شهرهاي دوقلوي همسان كه در ادبيات اروپايي به اين عنوان مشهور هست در عرف ديپلماتيك بينالملل جايگاه خود را يافت و شهرهايي كه داراي همسانيهايي در عرصه فرهنگي، تاريخي و علمي و... بودند در كنار هم قرار گرفتند. در ايران نيز براي اولين بار در سال 1351 و در پي سفر غلامرضا نيكپي شهردار وقت تهران به كره جنوبي، سئول به عنوان خواهر شهر تهران برگزيده شد و چنين بود كه خياباني در تهران به نام سئول برگزيده شد و در مقابل خيابان تهران در سئول نامگذاري شد. قبل از پيروزي انقلاب، شهر لسآنجلس در امريكا نيز به عنوان خواهرخوانده تهران ناميده شد، كه شايد اين به دليل حضور ايرانيهاي بسياري بود كه در آن شهر زندگي ميكردند و شباهتهاي سبك زندگي ايراني را در آنجا نيز ايجاد كرده بودند، هر چند كه تاكنون هيچ گونه سندي در وزارت امور خارجه مبني بر پيمانهاي خواهرخواندگي ميان تهران و لسآنجلس پيدا نشده است. پس از پيروزي انقلاب اسلامي، براي اولين بار در دوران حضور غلامحسين كرباسچي در مسند شهرداري تهران پيمان خواهرخواندگي ميان تهران و بيشكك قرقيزستان امضا شد و پس از آن اين پيماننامهها تداوم داشت تا اينكه در فروردين سال جاري، وقتي شهردار بوداپست مهمان محمدباقر قاليباف شهردار تهران شد، پيمان خواهرخواندگي ميان دو شهر بسته شد تا هجدهمين پيماننامه جاري شود و البته تفليس آخرين خواهرخوانده تهران است كه امروز پيمانشان بسته شد.
اما وقتي از اهميت پيمان همكاري ميان دو شهر صحبت ميشود بنابر اهميتي است كه تفاهمنامههاي بينالمللي در سطح خرد يا كلان حكومتها براي تقويت ديپلماسي دو جانبه دارند. در اين ميان يكي از راهكارهاي تقويت ديپلماسي شهري، خواهرخواندگي شهرهاست كه زمينه را براي افزايش ارتباطات ميان فرهنگها و ارتقاي تعاملات انساني ميان ساكنان شهرها فراهم ميآورد. خواهرخواندگي قراردادي است بين مسئولان اجرايي دو شهر كه براي ايجاد همبستگي و اتحاد بيشتر انساني و فرهنگي بسته ميشود. در اين ميان اغلب شهرهاي مهم جهان كه داراي تمدن تاريخي هستند براي حفظ ميراث فرهنگي و تاريخي مشتركي كه با شهر ديگري دارند به ايجاد ارتباط و تعاملي غيرمتمركز از طريق انعقاد قرارداد فيمابين رو ميآورند كه اين همان پيوندي است كه بنابر اشتراكات منعقد ميشود. به دنبال چنين پيماني است كه مديران شهري با تشكيل دپارتمانهاي شهري به تبادل اطلاعات از طريق تعامل در سطح كارشناسي ميپردازند و با ايجاد چنين بستري زمينههاي توسعه مديريتي با اتكا به تجربه برتر فراهم ميشود. با چنين اتفاقي بنا بر آمارهاي منتشر شده اكنون بيش از ۲۴۰۰ رابطه خواهرخواندگي رسمي بين شهرهاي جهان وجود دارد.
طي چند سال اخير روابط و پيوندهاي بينالمللي بين شهرهاي مختلف افزايش يافته است و چندين سازمان بينالمللي مانند شهرهاي متحد و حكومتهاي محلي (United Cities and Local Governments) و انجمن جهاني متروپليسها و سازمان شهرها و پايتختهاي اسلامي (OICC) در ايجاد و تسهيل روابط دوستانه و تعاملات چندين منظوره بين شهرها در سطح دولتي و مردمي فعاليت دارند.
بعد از پيروزي انقلاب اسلامي، براي نخستينبار در سال 1373 (1994) تهران با بيشكك، پايتخت قرقيزستان خواهرخوانده اعلام شد و در حال حاضر تهران با شهرهاي بزرگ دنيا ازجمله لسآنجلس (امريكا)، هاوانا (كوبا)، مسكو (روسيه)، مينسك (بلاروس)، كاراكاس (ونزوئلا)، سئول (كره جنوبي)، پرتوريا (آفريقاي جنوبي)، پكن (چين)، صنعا (يمن)، كويت (كويت)، خارطوم (سودان)، برازيليا (برزيل)، مانيل (فيليپين)، دوشنبه (تاجيكستان)، استانبول (تركيه)، آنكارا (تركيه)، بوداپست (مجارستان) و تفليس (گرجستان) خواهرخوانده است. تهران با چندين شهر هم روابط دوستانه دارد (شهرهاي دوست) كه از آن جمله ميتوان به استانبول، سئول، پاريس، شانگهاي، سنت پترزبورگ، پكن و سيدني اشاره كرد، و البته گفته شده كه مذاكراتي جهت انعقاد پيمان خواهرخواندگي تهران با شهرهاي آتن، دمشق، مكزيكوسيتي و دهلينو در آينده نزديك، انجام شده است. اما در ايران شهرهاي ديگري از جمله اصفهان، شيراز، كاشان، گرگان، كرمانشاه، همدان، مشهد و تبريز نيز هستند كه پيوند خواهرخواندگي با شهرهاي ديگر دنيا دارند.
خواهرخواندگي براي انتقال تجربيات
شهردار تهران در جريان ديدار هفته گذشته خود با شهردار تفليس ضمن تشريح زمينههاي همكاري مشترك ميان دو پايتخت ايران و گرجستان، بر ضرورت تشكيل هيئت كارشناسي به منظور بررسي زمينههاي همكاري و همچنين امضاي قرارداد اجرايي براي توسعه روابط تأكيد كرد. محمدباقر قاليباف در ديدار با داويد نارمانيان شهردار تفليس با اشاره به وجود زمينههاي مناسب براي همكاري مشترك شهرداريهاي تهران و تفليس، بر ضرورت تشكيل هيئت كارشناسي مشترك براي تعيين زمينههاي همكاري تأكيد كرد.
شهردار تهران در اين ديدار خاطرنشان كرد: حوزه فعاليتهاي عمراني، بزرگراهي، ساخت و ساز و تونلها يكي از بخشهايي است كه شهرداري تهران ميتواند به تفليس كمك كند. از ديگر سو حوزه مسائل شهرسازي، نوسازي بافتهاي فرسوده و مرمت ساختمانهاي تاريخي و ميراثي نيز از ديگر بخشهايي است كه زمينه همكاري در آنها وجود دارد.
وي به وجود امكانات مناسب در زمينه زيباسازي، فضاي سبز، طراحي و نورپردازي در شهر تهران اشاره كرد و گفت: با توجه به اقليم شهر تفليس ميتوان كارهاي بسياري را در حوزه زيباسازي اين شهر انجام داد.
شهردار تهران بر ضرورت گسترش همكاريهاي فرهنگي، اجتماعي و توريستي دو شهر نيز تأكيد و اظهاركرد: تهران آمادگي دارد تا در حوزه حمل و نقل ريلي، اتوبوس و سيستم ITS حوزه حمل و نقل به تفليس كمك كند.
به گفته محمدباقر قاليباف با امضاي پيمان خواهرخواندگي ميان تهران و تفليس، زمينه مناسبي براي امضاي يك توافقنامه اجرايي و پيگيري موضوعات وجود دارد.
تبديل تفليس به شهر سبز
داويد نارمانيان، شهردار تفليس نيز با اشاره به تجربه موفق تهران در زمينه توسعه فضاي سبز در اين شهر، عنوان داشت: در زمينه فضاي سبز توافق كرديم تا بتوانيم از تجربيات فوقالعاده تهران به خوبي استفاده كنيم، به همين منظور با توجه به اينكه سياست شهرداري تفليس تبديل به «شهر سبز» است از مسئولان فضاي سبز تهران دعوت به عمل آورديم تا از شهر تفليس بازديد كرده و راهكارهاي پيادهسازي زيباييهاي تهران در تفليس را به ما ارائه كنند. وي با اشاره به همكاريهاي جديد شكل گرفته ميان دولت جمهوري اسلامي ايران و گرجستان، تأكيد كرد: هماكنون به جايي رسيدهايم كه ميتوانيم در زمينه همكاري بين تهران و تفليس و شهرداريهاي دو شهر ارتباط بيشتري داشته باشيم؛ به همين منظور كميسيون مشترك همكاري ايران و گرجستان جلسات نهايي را برگزار كرده و پروتكل همكاري در زمينههاي پيشبيني شده را امضا كردند. شهردار تفليس با تأكيد بر افزايش روابط در زمينه توريسم، سرمايهگذاري و شهرسازي، تأكيد كرد: هماكنون موارد مد نظر در سطح دو دولت، در پروتكل همكاري در نظر گرفته شده است و با امضاي پيمان خواهرخواندگي ميان تهران و تفليس، ارتباط ميان دو شهر نيز بيش از گذشته ارتقا پيدا خواهد كرد. نارمانيان در پايان به فضاي مساعد براي توسعه صنعت توريسم و انتقال گردشگران ميان ايران و گرجستان نيز اشاره و تصريح كرد: هماكنون در زمينه سرمايهگذاريهاي اقتصادي تعدادي از ايرانيان در حوزههاي مختلف شهر تفليس سرمايهگذاري كرده و همزمان اتباع گرجستان نيز براي سرمايهگذاري در ايران، از طريق سفارت گرجستان اقدام ميكنند كه اميد ميرود حجم اين سرمايهگذاريها افزايش پيدا كند.
