خريد بيحساب كتاب در آستانه سال نو
تقريباً تمام مردم در روزهاي آخر سال با كمترين مديريت اقتصادي راهي بازار خريد ميشوند و تا جايي كه نفس دارند خريد ميكنند حتي اگر پول نداشته باشند راضي به قرض كردن ميشوند اما به هر شكلي خريدشان را انجام ميدهند. روزهاي آخر سال بهجاي آنكه كمي به فكر پسانداز و مديريت خريدهاي سال بعد باشيم بيهيچ هراسي فقط پول ميدهيم، كارت ميكشيم و چك امضا ميكنيم. هر كس از بيرون به فضاي جامعه و دخل و خرجهاي خانوادههاي ايراني نگاه كند با خود فكر ميكند انگار بازار خريد زمين مسابقهاي است كه همه ايرانيها تلاش ميكنند در خريد كردن ركورددار باشند و گوي سبقت را از ساير دوستان، اقوام و حتي همسايهها بربايند.
چند رقم لباس خريدن، چند جفت كفش خريدن و هزار و يك جور خريد بيهدف هميشه در سبد خريد اين روزها به چشم ميخورد بماند از اينكه اگرچه در سنت ايرانيها گفته شده بهتر است سال جديد را با پوشاكي آراسته و خانهاي تميز نو كنيم اما در هيچجا نيامده كه «بگرديد تا ميتوانيد لباس نو بخريد و كالاي خانه را عوض كنيد».
هيچكس با خريد كردن و آراسته پوشيدن شب عيد مخالف نيست و هيچ دستور ديني و ملي با نو پوشيدن منافات ندارد اما همه ما ميدانيم كه خريد كردن آن هم از نوع حساس شب عيد نياز به رعايت اصول و پيروي از قوانيني دارد كه آخر سال باعث نشود همه حساب و كتابهاي سال بعدمان را بههم بريزد. اگر شما هم تصميم داريد شبهاي آخر سال 93 را با دلي خوش و خريدي منطقي به روزهاي عيد پيوند بزنيد، بهتر است چند نكته را در اين زمينه رعايت كنيد.
منطق را با سال نو پيوند بزنيد
فريده سبحاني، كارشناس ارشد مديريت اقتصادي
اگرچه از منظر بسياري خريدهاي شب عيد خريدهاي آخر سال است اما از آنجا كه درست در روزهاي آخر سال است كه عيدي، انعام و پاداش براي كارمندان و كارگران واريز ميشود و طبيعي است كه واريزيهاي ماه اسفند با دريافتيهاي هيچ ماه ديگري از سال برابر نيست پس منطقيترين راه اين است كه بيشتر از آنكه به فكر خريد باشيم به فكر پساندازي باشيم كه محال است فرصتش در ديگر ماههاي سال نصيبمان شود.
اگرچه ماه اسفند ايستگاه پاياني دستاوردهاي يك سال ماست اما فراموش نكنيد آورده اقتصادي همين ماه آخر سال و اين نقطه پاياني ميتواند يك نقطه آغاز آن هم از نوع جهش براي سال بعدتان باشد. به اين نكته توجه كنيد كه هيچ انساني نميتواند از روي فكر و درك ناقص يك برنامه مالي منطقي را اجرا كند پس بهتر است اول در ذهنتان اين تفكر را ايجاد كنيد كه يك پسانداز مفيد، هرچند مختصر بهتر از يك خريد بزرگ و كلان است چون اين خريد را شما ميتوانيد در ساير ماههاي سال هم با قيمتي مناسبتر انجام دهيد اما آيا ميتوانيد در ساير ماههاي سال چنين پساندازي را براي خودتان جمع كنيد؟ قطعاً نه.
شبهاي پاياني سال كه همه ما از آن به عنوان «شب عيد» ياد ميكنيم، بخش مهمي از مديريت مالي سالانه ماست. اغلب كارمندان و كارگران در شبهاي عيد با واريزهاي نقدي روبهرو ميشوند كه در ماههاي قبل سابقه نداشته، به همين خاطر تلاش ميكنند تمام نخريدنهاي 11 ماه گذشته را در يك ماه باقي مانده جبران كنند. حجم پول ماه آخر سال گاهي اوقات چنان فريبي به جان آدم مياندازد كه حتي اگر نيازي هم نداشته باشد فقط از روي تفنن ترجيح ميدهد فقط بخرد و كنار بگذارد حتي اگر استفاده نكند. واريزهاي نقدي ماه اسفند باعث ميشود بسياري از مردم به غلط تصور كنند اين ماه بهجاي ماه پسانداز كردن و پرداخت اقساط، يك ماه كامل براي خوشي و ولخرجي كردن است.
اگر ياد بگيريم كه شب عيد بخشي از مديريت مالي سالانه است و روي حساب و كتاب خريدها و پساندازمان حساب كنيم ميتوانيد بهراحتي در مقابل روزهاي از دست رفته ديگران براي خودتان روزهاي نتيجهگيري با دستاوردهاي مالي بسيار بسازيد.
دخل واقعي، خرج منطقي
دخل و خرج دو واژه جدانشدني از هم هستند، يعني شما اگر ميخواهيد يك مديريت درست مالي را در زندگيتان اعمال كنيد، بايد اول بتوانيد از دخلها و خرجهايتان جداگانه يك برآورد صحيح و درست داشته باشيد. حساب و كتابهاي فرضي هيچ كمكي به شما نميكند پس در اين مورد توهم نزنيد. اينكه قرار است فلان روز فلان مبلغ به حساب شما واريز شود يا قرار است فلان پول را دوستتان به حسابتان واريز كند همه توهم است شما بايد روي داشتههايتان حساب كنيد. يكي از خصوصيات بارز ايرانيها در اين است كه دخلشان را هميشه بيشتر از آنچه هست تصور ميكنند و نتيجه چنين تفكري ميشود زياده خريدن در مقابل ما ايرانيها هميشه خرجمان را كمتر از حد درستش تصور ميكنيم و اين ميشود كه چون ديد منطقي نسبت به خريدهايمان نداريم هميشه در پي خريد كردن هستيم. من معتقدم بهتر است در اين مورد حتي دخلتان را بسيار كمتر از حد منطقي و درستش تصور كنيد و در مقابل خريدهايتان را بزرگ بشماريد. بگذاريد واضحتر توضيح دهم اگر دو ميليون تومان پول در حسابتان هست، بهتر است كه تصور كنيد داشته ماليتان 200 هزار تومان است اين باعث ميشود كه توقعتان در خريد كردن پايين بيايد. در مقابل اگر چيزي ميخريد در كاغذي يادداشت كنيد و در بين پولها يا كارتهاي بانكيتان قرار دهيد. با اين روش هر وقت بخواهيد خريدي كنيد ياد خريد قبلي ميافتيد و كمي ترس مانع خريد كردن غيرضروريتان ميشود. اين ترفند يكجور ديگر هم جواب ميدهد بهتر است وقتي ميخواهيد چيزي بخريد هميشه به اين فكر كنيد كه در مقابل خريد آن چه پولي از دست ميدهيد و آن پول چقدر براي شما ارزش دارد. مثلاً براي همه ما پيش آمده كه وقتي بيفكر كردن چيزي ميبينيم و دلمان ميخواهد سريع دست به كيف ميشويم اما اگر فقط سه ثانيه فكر كنيم ببينيم قيمت كالا چقدر است و ما يا همسرمان در ازاي آن پول چقدر كار كردهايم در اغلب موارد از خريد كردن پشيمان ميشويم.
مهارت سه ثانيهاي جزو مهارتهايي است كه من در خريد كردن به شدت بر آن تأكيد ميكنم. من تصور ميكنم چشمان شما وقتي چيزي را ميبيند و ميخواهد بخرد كافي است سه ثانيه از خريدكردن امتناع كنيد، فكر كنيد و بعد تصميم قطعي بگيريد. همين سه ثانيه ساده در 70 درصد موارد باعث ميشود اين ذهنيت واقعبيني به سراغ خريدار برود. در نهايت او به اين نتيجه برسد كه «نه من نيازي به اين خريد ندارم». در حقيقت من معتقدم بلافاصله ديدن و خريد كردن فرصت عاقلانه فكر كردن را از شما ميگيرد. در حالي كه يك خريد مفيد نياز به پشتوانه فكري و عقلي دارد، شما با اين روش عجولانه خريد كردن فرصت هرگونه اظهارنظر عقلاني و منطقي را از خودتان دريغ ميكنيد و اين منصفانه نيست چون شما در ازاي خريدي كه ميخواهيد انجام دهيد بايد قيد بخش مهمي از پولتان را بزنيد.
خلاصه كلام اينكه يك ارزيابي دقيق از هزينههايتان ميتواند بخش مهمي از خريدهايتان را كم كند. شب عيد، به معناي شبهاي خريد، وسوسه خريد و خريد اضافه است. اگر نتوانستيم وسوسه خريد خود را كنترل كنيم، برنامهريزي و مديريت ماليمان تخريب ميشود. باور كنيد كه اغلب حراجهاي شب عيد غيرواقعي است. هيچ فروشندهاي راضي به ضرر خودش نميشود و همه نوشتههاي «%50 off» تنها فريبي زيركانه براي جلب نظر شماست چرا؟ مشخص است چون اگر اين حراجها منطقي باشد (كه نيست) شما در همان لحظه به خودتان ميگوييد «من كه به اين لباس نياز دارم حالا چرا آن را با 50 درصد تخفيف نخرم؟ اگر الان نخرم بعداً مجبور ميشوم بسيار گرانتر خريد كنم و...». اينها همه دادههايي است كه تنها با ديدن يك جمله حراج ذهن شما را درگير ميكند پس بايد آنقدر مهارتهاي عقليتان را افزايش بدهيد تا بتوانيد با چنين ترفندهايي مقابله كنيد.
خريد اجناس غيرضروري تنها توازن مالي شما را برهم ميزند، فراموش نكنيد يكي از اصول مهم خريد كردن بهنگام، به قيمت و ضروري بودن كالاست در غير اين صورت خريد به معناي ضرر است و هميشه به ياد داشته باشيد يك خريد هرچند سودمندانه در مقابل يك پسانداز هرچقدر جزئي كاري است تنها ضررآفرين است.
«يك شب عيد است و يك سال. خوشي عيد را نبايد با پسانداز خراب كرد. يك شب هزار شب نميشود و...» همه جملههايي است كه به ما اين پيام را ميدهد كه بايد در شب عيد بيقيد خريد كنيم و پسانداز جزء فرعيات است اما نكته مهم اينجاست كه ما در شب عيد هم نبايد سنت پسانداز را ترك كنيم؛ پسانداز نكته كانوني برنامههاي مالي ماست. پسانداز، كم و زياد ندارد و نكته راهنماي مديريت مالي ما به حساب ميآيد.
جيكجيك مستون فكر سال بعد باشيد
فراموش نكنيد شب عيد نقطه پاياني يك سال نيست و همانطور كه گفتم روزهاي پيش از آغاز سال نو كه همان روزهاي پاياني سال قبل و شب عيد ماست برنامهريزيهاي مالي مهم سال آينده را تعيين ميكند. آغاز سالي جديد كه هيچكس از دخل و خرج آن و اتفاقهاي مالي كه انتظارش را ميكشد خبر ندارد نياز به يك برنامهريزي دقيق دارد كه ضرر نكنيم.
نگوييد حالا كو تا سال بعد؛ همين امروز، همين شبهاي آخر سال 93 ميتواند برنامهريزي مالي سال 94 را تكميل كند.
حرصتان را مهار كنيد
اگر از جمله كساني هستيد كه نميتوانيد با هر روشي حرص خريد كردنتان را مهار كنيد، پيشنهاد ميكنم از روش آخر استفاده كنيد. اين روشي است كه در بين خانمها معمول است و اغلب از آن استفاده ميكنند. بخشي از دخلتان را كه مطمئن هستيد به آن نيازي نخواهيد داشت به كارت بانكي ديگرتان انتقال دهيد و اين كارت را به خواهر يا مادرتان بدهيد. با اين روش شما كه رمز كارت را داريد به اصل كارت انتقال دهيد و اين كارت را به خواهر يا مادرتان بدهيد. با اين روش شما كه رمز كارت را داريد به اصل كارت دسترسي نداريد و كسي كه كارت شما نزد اوست چون رمز را ندارد امكان برداشت ندارد؛ يك روش مطمئن و آسان.
مهمتر از همه اينكه عيد عيد بچههاست. بعضي از مناسبتها فقط و فقط براي بچههاست؛ نه فقط به خاطر بچه بودنشان بلكه به اين خاطر كه بچهها از دغدغههاي مالي و ترس از آينده بيخبر هستند. نوروز از همان مناسبتهاست. آدم بزرگها عيد را براي استراحتهاي طولانياش دوست دارند ولي اين بچههايند كه از آمدن و رفتن مهمان واقعاً خوشحال ميشوند و در ذهنشان اسكناسهاي نو و تانخورده و خوراكيهاي مورد علاقهشان را ميشمرند. براي بچهها عيد، بوي لباسهاي نو ميدهد؛ لباسهايي كه ميخواهند همه ببينندشان و احساس خوشتيپي را در تعريفهاي مهمانان و ميزبانان ببينند. خريد قبل از عيد چه براي بچهها باشد يا براي بزرگترها سنت شده است، گويي بيخريد رخت و لباس نو، سال نو نميشود.
