کارگران فصلی معمولاً در ماههای سرد سال بیکار هستند و در برخی فصول سال مشغول به فعالیت هستند و درآمد روزانه آنها به شرایط آب و هوایی بستگی دارد.این افراد نه مزد دارند نه بیمه، از پاداش و عیدی هم که خبری نیست، بنابراین اگر بلایی سرشان بیاید معلوم نیست سرنوشت خانواده آنها چه می شود.
*****
کارگران فصلی ناچارند در شرایط سخت و پر از خطر به کارهای دشوار تن دهند تا خود و زن و فرزندانشان گرسنه نمانند. رضا احمدی یکی از کارگران روزمزد و فصلی اصفهان در گفتوگو با خبرنگار "جوان" بیان می کند: در حال حاضر حدود 53 سال سن دارم و از سن 20 سالگی وارد حرفه کارگری شدم و از آن زمان تاکنون هر روزم با این فکر که آیا امروز به سرکار میروم میگذرد.
وی ادامه می دهد: بیمه نیستم و نمیدانم تا چه سنی میتوانم کار کنم تا بتوانم از پس مخارج زندگی برآیم.بر اساس آمارهایی که رئیس اداره بازرسی اداره کل تعاون ، کار و رفاه اجتماعی استان اصفهان اعلام کرده، تنها در سال گذشته بیش از هزار و 739 مورد حادثه ناشی از کار در استان رخ داده که از این میزان 6 درصد آنها منجر به فوت شده است. امیر مسعود حاجی رستم می گوید: طبق آمار اعلام شده حوادث، طی سال گذشته 120 حادثه نقص عضو، 232 مورد قطع عضو، 760 مورد شکستگی و 623 مورد منجر به سایر حوادث رخ داده است . وی تعداد فوت شدگان ناشی از حوادث کار در سال گذشته را 104 نفر اعلام کرده و می افزاید: کارگاه های ساختمانی مهمترین سهم را در وقوع این حوادث ناگوار دارند، تا جایی که بخش ساختمان 50 درصد فوت شدگان ناشی از حوادث کار را به خود اختصاص داده است .بدین ترتیب در حالی که این کارگران حتی در زمان کارکردن هم در معرض خطرهای جدی هستند، فصل سرما مشکل های آنان را صد چندان می کند.
راهکاری اساسی لازم است...
بسیاری از کشورها بهدلیل ماهیت برخی از فعالیتها، با پدیدهای به نام کارگران فصلی مواجه هستند. صنایع بهمنظور دستیابی به بهرهوری بالاتر ناچارند بهگونهای برنامهریزی کنند تا در کنار نیروهای ثابت و دایمی در مواقع ضروری از کارگران موقت نیز بهره بگیرند. از اینرو اصل وجود کارگران فصلی قابلقبول است، اما باید به گونه ای اصولی برنامه ریزی شود تا زندگی کارگران فصلی در زمانهایی که به کار اشتغال ندارند با خطرهای جدی اقتصادی مواجه نشود.کار برای بسیاری از کارگران فصلی از جمله کارگران ساختمانی دچار افت شدید شده است به طوری که دبیر اجرایی خانه کارگر اصفهان نیز از تشدید بیکاری کارگران ساختمانی در فصل سرما خبر داده و از نداشتن درآمد این گروه از کارگران ابراز نگرانی می کند. اصغر برشان در گفت و گو با "جوان" می گوید: سرما معضلل قدیمی کارگران فصلی است و با وجودی که آنها در این زمینه چندین سال سابقه کار دارند باید سر چهارراهها بایستند تا شاید کاری به دست آورند، بنابراین هیچ فردای روشنی برای آنها وجود ندارد .
وی می افزاید: کارگران ساختمانی تحت پوشش هیچ قانونی نیستند و اگر کارفرما حقوق آنها را یک ماه یا چند ماه ندهد نمی توانند به هیچ مرجعی شکایت کنند که این مسأله بزرگترین نگرانی را برای کارگران ساختمانی به وجود آورده است .دبیر اجرایی خانه کارگر اصفهان ضعیف بودن فضای تولید را از مهمترین دلایلی توصیف کرد که امکان جذب کارگران موقت و فصلی را در شرایط بعد از تابستان نامساعد کرده و به همین خاطر این افراد در زمستان به جمع بیکاران می پیوندند.
وی: برقراری بیمه بیکاری برای کارگران فصلی و همچنین پیش بینی راهکارهایی برای آن دسته از کارگرانی که با از دست دادن شغل خود با شروع کار در ساختمان ها از درآمد حداقلی برخوردار شده اند، را ضروری می داند و تاکید می کند: باید به دنبال یافتن راهکارهای حمایت از کارگران فصلی باشیم و این راهکار باید به گونه ای باشد که کارگرانی که در نیمه دوم سال بیکار می شوند از قدرت معیشت و درآمد حداقلی برخوردار شوند.به گفته این فعال کارگری، در صورتی که کارگران مشاغل فصلی با اتمام طرح یا با شروع فصل سرد سال، شغل خود را از دست بدهند، طبق قانون کار با بهره مندی از حداقل مزایای بیمه می توانند هزینه زندگی خود و خانواده هایشان را تا مدتی تامین کنند.
حقوق کارگرانی که در آمارهای دولتی جایی ندارند، ضروری است!
بر اساس ماده 41 قانون کار، شورای عالی کار موظف است بر اساس درصد تورم سالانه اعلام شده توسط بانک مرکزی، حقوق کارگران را افزایش دهد، اما این افزایش به اندازه لازم صورت نمی گیرد و به همین خاطر شک و شبه پیش می آید و همین جاست که این قانون زیر سوال می رود، واقعیتی که مربوط به دستمزدهای اندک این کارگران و بی عدالتی هایی که در کارگاه های زیرزمینی و غیر رسمی اتفاق می افتد.مساله ای که رئیس کانون انجمن های صنفی کارگران استان اصفهان هم در گفت و گو با "جوان" از آن سخن می گوید و با اظهار تاسف از این که نمایندگان دولت و کارفرمایان در شورای عالی کار همواره با افزایش منطقی و مبتنی بر واقعیت دستمزد کارگران مخالفت میکنند، خواستار افزایش حقوق کارگرانی می شود که در آمارهای دولتی جایی ندارند و حقوقشان همواره به یغما می رود.
علی یزدانی می افزاید: روزمزد بودن قراردادهای شفاهی بین کارگر و کارفرما و نبود امنیت شغلی از دلایلی است که لزوم توجه به موضوع کارگران فصلی را بیش از پیش نمایان میکند.
از سوی دیگر برخی از کارگران فصلی در ایام زمستان و نیمی از بهار برای امرار معاش به دستفروشی و مشاغل کاذب روی می آورند که همین امر نیز هزینه های زیادی را به جامعه و چرخه اقتصادی وارد می کند. تعداد روزافزون بیکاران در کشور یافتن شغل را به یکی از مباحث مهم در بسیاری از خانواده ها تبدیل کرده است؛ بالا بودن نرخ بیکاری در برخی از استان های کشور مشکل های فراوانی را ایجاد کرده است ، به طوری که برخی از جوانان به امید آنکه در شهرهای بزرگ بتوانند شغلی بیابند به ناچار مهاجرت می کنند.
آنچه در حال حاضر مهم به نظر می رسد و باید به آن توجه جدی بشود، بالا بردن فرهنگ کار است که نبایستی تنها به یک وزارت خانه محدود شود، بلکه ترویج و گسترش فرهنگ کار نیازمند بسیج مجموعه دولت، دستگاه های اجرایی و نهادهای غیر دولتی و همچنین بسیج عمومی و مردمی و رهنمون کردن جامعه به سوی رشد، بالندگی، تلاش، همت و دوری از سستی و تنبلی با همکاری و همدلی همه افراد است. متناسب نبودن نیروی کار بافرصت های شغلی موجود در بازار باعث شده که افراد بیکار به هر کاری تن دهند،حتی کارهای بدون قرارداد که هیچ گونه تضمینی برای ادامه فعالیت و تامین مخارج زندگی از این طریق وجود ندارد. از طرفی به دلیل این که کارهای فصلی، دایمی نیست، روابط کاری به صورت توافقی صورت می گیرد و کارفرما هر دستمزدی که بخواهد به کارگران پرداخت می کند و در بسیاری از موارد صحبتی از بیمه شدن این افراد به میان نمی آید، بنابراین حقوق، مزایا و ساعت کار آنها مشخص نیست و در صورت رخ دادن حادثه هیچ فرد و یا سازمان خاصی مسؤولیت کمک به آنها و خانواده هایشان را ندارد.
از سوی دیگر کم بودن فرصت های شغلی باعث شده است که این افراد از حداقل امنیت کاری نیز برخوردار نبوده و در صورت کوچک ترین اعتراض و یا تن ندادن به کار در مقابل دستمزد کم به راحتی بی کار شوند، بنابراین باید گفت متاسفانه این کارگران و خانواده هایشان نه تنها پشتوانه ای برای فردای خود ندارند، بلکه با شانه خالی کردن سازمان های مربوط از بار مسؤولیت، مشکلات آنها روز به روز بیشتر و بیشتر می شود.با این وجود هیچ فرد و یا نهادی از تعداد واقعی این افراد و مشکل های آنها اطلاع دقیقی ندارد و هیچ کس نمی داند کارگران فصلی، روزی چند ساعت کار می کنند چه زمانی بازنشسته می شوند و. . .
امید می رود نوع ارتباط کارگران فصلی با کارفرماها آنقدر از ضمانت قانونی برخوردار شود که اداره کار در صورت پایمال شدن حق و حقوق کارگران ،طبق بند الف ماده 96 قانون کار در خصوص گرفتن حق این کارگران دست به اقدام قانونی بزند.
