چرا مصر به سرعت رافال‌ها را خريد؟!

ساز فرانسوي سيسي براي امريكا

روز دوشنبه (27 بهمن ماه 93) قرارداد نظامي بين مصر و فرانسه براي فروش 24 فروند جنگنده چند منظوره رافال و يك ناوچه چند منظوره موشك‌انداز به مبلغ پنج ميليارد و 300 ميليون يورو به امضا رسيد. يكي از ويژگي‌هاي مهم اين قرارداد سرعت امضاي آن است كه از زمان شروع تا پايان آن چند ماه بيشتر طول نكشيد و اين در حالي است كه روند مذاكره ميان فرانسه و برخي ديگر از كشورها مانند هند براي خريد جنگنده‌هاي رافال از چند سال پيش در جريان است و هنوز به نتيجه قطعي نرسيده است و برخي ديگر نيز مانند قراردادي كه بنا بود بين فرانسه و برزيل به امضا برسد بعد از چند سال مذاكره ملغي شد و برزيل خريد جنگنده‌هاي سوئدي را به جنگنده‌هاي رافال فرانسه ترجيح داد. گفته مي‌شود جنگنده‌هاي رافال به لحاظ كارايي امتحان خود را پس داده و آنچه باعث مكث و وسواس بيش از حد خريداران مي‌شود قيمت بالاي اين نوع هواپيماهاست و بنا بر اين يكي ديگر از نكات قابل تأمل در خصوص قرار فروش اين نوع هواپيماها به مصر اين است كه اين كشور به لحاظ ناآرامي‌هاي داخلي كه از سه سال پيش آغاز شده است به لحاظ اقتصادي در وضعيت مناسب قرار ندارد و بنا براين اين سؤال مطرح است كه چطور كشورهايي مثل برزيل، هند و مالزي و سنگاپور كه به لحاظ مالي و اقتصادي وضعيت بهتري دارند در خصوص خريد جنگنده‌هاي رافال احتياط مي‌كنند اما مصر كه در وضعيت اقتصادي و مالي مناسب قرار ندارد در اين زمينه دست و دل بازي به خرج داده است! طبعاً سؤال مهم ديگري كه درباره اين قرارداد مطرح است و اساساً مي‌تواند درباره هر قرارداد ديگر مطرح باشد اهداف طرف‌هاي قرارداد است كه به نظر مي‌رسد با تشخيص و تعيين ان تا حدود زيادي مي‌توان به چرايي عجله و شتاب طرف‌‌هاي قرارداد براي امضاي آن نيز پي برد.

   اهداف فرانسه از فروش جنگنده‌هاي رافال به مصر
يكي از اهداف فرانسه جلوگيري از ورشكستگي كارخانجات دخيل در توليد جنگنده‌هاي رافال است. با وجود اينكه فرانسه دومين قدرت اقتصادي اروپا محسوب مي‌شود اما هنوز نتوانسته خود را از منجلاب ناشي از تسري بحران مسكن امريكا به اروپا خود را كنار بكشد و هنوز هم با عواقب آن درگير است. در چنين شرايطي ايجاد رونق در كارخانجات داسو كه توليد مستقيم جنگنده‌هاي رافال را برعهده دارند و بيش از 7 هزار متخصص و كارگر را به‌كار گرفته‌اند مي‌تواند محركي قابل توجه براي اقتصاد اين كشور باشد به خصوص آنكه 500 شركت كوچك و متوسط نيز با كارخانجات داسو همكاري دارند. بر همين اساس به نوشته لوموند ديپلماتيك، دولت فرانسه ضمانت نيمي از مبلغ قرارداد را از سوي كوفاس پذيرفته است. در واقع دولت فرانسه با اين اقدام كوشيده است هم محركي به اقتصاد ركود زده خود وارد كند و هم اينكه با اجرايي كردن قرارداد فروش رافال به مصر زمينه را براي عملي كردن قرارداد فروش 124 فروند رافال ديگر به هند يا 24 فروند به قطر فراهم كند و بدين ترتيب طلسم فروش اين جنگنده‌ها را بشكند. از طرف ديگر نبايد از اين واقعيت نيز غافل شد كه امضاي قرارداد فروش جنگنده‌هاي رافال به مصر زمينه را براي تقويت حضور نظامي فرانسه در شمال افريقا فراهم مي‌كند. چراكه فروش اين هواپيماها پاي مستشاران نظامي فرانسوي را به مصر براي آموزش و نگهداري اين نوع جنگنده‌ها باز مي‌كند. از اين ديد اين قرارداد مي‌تواند مكمل گام‌هاي قبلي فرانسه براي تقويت حضور نظامي خود در خاورميانه و شمال افريقا باشد كه از چند سال پيش آغاز و به موازات كاهش حضور نظامي امريكا افزايش يافته و فرانسه تلاش كرده است بخشي از خلأ حضور نظامي امريكا را در تغيير راهبرد خود از خاورميانه به شرق آسيا براي مهار چين را به نفع خود پركند.

   اهداف مصر
تا پيش از تحولات اخير در مصر و خاورميانه كه به بهار عربي موسوم شد، مصر بخش عمده‌اي از خريد‌هاي تسليحاتي خود را از امريكا انجام مي‌داد و بخش مهمي از هزينه‌هاي اين خريدها نيز از محل كمك‌هاي سالانه نظامي امريكا به مصر پرداخت مي‌شد كه بعد از امضاي قرارداد كمپ ديويد جريان داشته است. اما از آنجا كه بعد از روند تحولات منتهي به سقوط دولت مبارك اطمينان دولت كنوني اين كشور به رهبري عبد‌الفتاح السيسي به امريكا كم شده و از طرف ديگر سازوكارهاي طراحي شده در كمپ ديويد تحت‌الشعاع تحولات منطقه قرار گرفته و به هم ريخته است لذا دولت حاكم در مصر براي تأمين نيازهاي تسليحاتي خود به سمت رقباي بين‌المللي و اروپايي امريكا از جمله روسيه و فرانسه متمايل شده است تا از اين طريق بتواند براي امريكا نيز در جهت عمل به تعهدات خود در قبال كمپ ديويد اعمال فشار كند. البته دولت عبدالفتاح السيسي در اين زمينه تنها نيست و از حمايت سياسي و اقتصادي كشورهاي عربي مانند عربستان و امارات عربي متحده برخوردار است و از قرار معلوم بخش عمده‌اي از هزينه‌هاي خريدهاي تسليحاتي مصر از روسيه و فرانسه از جيب اين دو كشور پرداخت مي‌شود. عربستان و امارات عربي متحده با دو هدف در تأمين اين هزينه‌ها مشاركت دارند: نخست براي مقابله با اخوان‌المسلمين است كه از جانب آن احساس خطر مي‌كنند و دوم اينكه مصر را در يارگيري‌هاي منطقه‌اي در كنار خود داشته باشند و از گرايش آن به سمت سوريه يا محور مقاومت جلوگيري كنند. يكي از عواملي كه انگيزه مضاعف براي اين دو كشور به خصوص عربستان ايجاد كرده تحولات يمن است كه به ضرر اين كشور پيش رفته است.
از آنچه گفته شد مشخص مي‌شود كه انگيزه‌هاي متقابل هر دو كشور مصر و فرانسه باعث عجله و شتاب هر دو طرف براي امضاي قرارداد فروش 24 فروند رافال فرانسوي به مصر شده است اما ماهيت اين نياز و اولويت مؤلفه‌هاي آن براي دو طرف يكسان نبوده است. با اين همه امضاي اين قرارداد ضمن اينكه بستر لازم را براي توسعه روابط و همكاري‌هاي اقتصادي و نظامي ميان دو كشور فراهم مي‌كند، از ايجاد تحولات اساسي در هم‌پيماني‌هاي نظامي گذشته در منطقه و شكل‌گيري ائتلاف‌بندي‌هاي جديد نيز خبر مي‌دهد.