سيوسومين جشـنــواره بينالمللي فيلم فجر شب گذشته با اجراي مراسم اختتاميه به صورت رسمي به كار خود پايان داد تا فصل جديدي در سينماي ايران آغاز شود؛ فصلي كه با اكران فيلمهاي حاضر در جشنواره وكليد خوردن آثاري كه قرار است سال آينده در جشنواره حضور داشته باشند، آغاز ميشود. با پايان يافتن جشنواره زمان خوبيبراي يك فلاش بك سينمايي براي مرور فجر 33 به وجود آمده است. اينك بسياري را عقيده بر اين است كه فيلمسازان جشنواره 33 با پرداختن به موضوعاتي مثل خيانت يا برخي دغدغههاي شخصي خود سينماي ايران را 40سال به عقب بردند! 40سال پيش هم سينماگر ما فقطميتوانست فيلم مبتذل بسازد؟!
رضاداد، دبير ابقايي
در مراسم اختتاميه جشنواره سي و دوم، حجتالله ايوبي حكم دبيري دوره بعدي را براي رضاداد صادر نمود تا وي بعد از مهندس بهشتي، دومين مدير ركورددار در دبيري جشنواره فيلم فجر شود.
رضاداد علاوه بر دبيري دوره سيودوم، مدير پروژه فيلم «محمد(ص)» هم بود و اين احتمال از همان زمان شكل گرفت كه ممكن است به دليل تداخل وظايف دبير، فيلم «محمد(ص)» در بخش مسابقه اكران شود. اتفاقي كه امسال به وقوع پيوست. ايوبي طي مصاحبهاي اعلام كرد كه حكم جديدي براي رضاداد صادر نكرده و او به عنوان مدير امور جشنوارهها براي چند دوره عنوان دبيري جشنواره فيلم فجر را برعهده خواهد داشت.
ايوبي اين وعده را هم داد كه با آسيبشناسي دوره سيودوم، ايرادات جشنواره براي سال آينده (دوره سيوسوم) رفع خواهد شد اما اين رفع ايرادات تا چه ميزان عملي شد؟!
تغييرات در فجر
نشست مطبوعاتي جشنواره سيوسوم در اواخر ديماه برگزار شد. رضاداد در اين نشست از حذف بخش بينالملل گفت و همچنين رايزني براي كاهش جوايز كه در نهايت با مخالفت روبهرو شد. رضاداد در اين نشست از آغاز به كار جشنواره با رونمايي از فيلم «محمد(ص)» خبر داد. تغييرات در فجر ابتدا با كاهش فيلمهاي حاضر در بخش مسابقه كليد خورد اما جشنواره قدم به قدم عقبنشيني كرد و علاوه بر بازگشت فيلمهاي مستند به جشنواره فجر، بخش هنر و تجربه نيز به تقويم جشنواره فجر اضافه شد.
حذفيهاي ناراحت
در فهرست فيلمهايي كه نامزد حضور در جشنواره بودند، فيلمهايي مانند «نهنگ عنبر» سامانمقدم كه گفته ميشد هجويه سياسي است، «دلم ميخواد» بهمن فرمانآرا كه ابتدا نامش «دلم ميخواد برقصم» بود و «استراحت مطلق» عبدالرضا كاهاني ديده ميشد.
سامان مقدم درباره حذف نهنگ عنبر موضع خاصي نگرفت. فرمانآرا هم كه چند سالي از سينما به دور بود و اعلام كرده بود در دوران مديريت قبلي سينما فيلم نخواهد ساخت با تغيير مديريت فيلم ساخت اما در اين دوره فيلمش از جشنواره كنار گذاشته شد.
اما عبدالرضا كاهاني ساكت ننشست و نشست خبري ترتيب داد و با حضور خبرنگاران مديريت جشنواره را زير سؤال برد. كاهاني درباره حذف فيلمش گفت: رضاداد با توجه به ادبيات خاصي كه دارد باعث شد چنين مشكلي براي فيلم من بهوجود آيد. رضاداد تلاش كرد با مديريت خود يك فضاي متفاوت در سينما ايجاد كند اما مديريت او در سينما درست نبود و خودش هم اين را قبول دارد. متأسفانه من فريب رضاداد را خوردم. من در دوران دبيري خزايي سر او را كلاه گذاشتم و تا آخرين لحظه آنها فكر ميكردند كه «بيخود و بيجهت» را تغيير ميدهم، اما اين كار را نكردم، اما من قصد پيچاندن گروه مديران جديد را نداشتم چراكه براي من فرق داشتند، اما همين گروه سر من را كلاه گذاشتند.
سالي كه نكوست از بهارش پيداست!
افتتاحيه جشنواره سيوسوم در برج ميلاد برگزار شد تا انحصار تالار وحدت شكسته شود. اقدامي كه گويا براي اكران فيلم مجيد مجيدي انجام شده بود اما خبري از فيلم «محمد(ص)» نشد.
مجيدي به عنوان رئيس هيئت داوران در آلمان حضور داشت و مهمانان نيز از برگزاري بينظم افتتاحيه ابراز نارضايتي كردند، به طوريكه محمود كلاريزماني كه براي تقدير از حسينجعفريان روي سن آمد، گفت: متأسفانه اين بزرگداشت در حالتي برگزار ميشود كه تقريباً سالن خالي از جمعيت شده است. درست نبود كه مراسم تجليل از حسين جعفريان در آخرين لحظات صورت گيرد. نقش حسين جعفريان در سينماي ايران نقشي نيست كه در آخر برنامه به آن پرداخته شود و ارزش او بيش از اين مجال كوتاه است.
اين وضعيت در زمان تقدير از محمد علي كشاورز هم ديده شد و صندليهاي خالي مدعوين در زمان تجليل از يكي از پيشكسوتان سينماي ايران نهتنها كملطفي بلكه بيحرمتي نيز به شمار ميرفت.
شروع نااميدكننده
بسياري از فيلمهاي جشنواره سيوسوم لايق عنوان كسلكننده و نااميدكننده هستند. شايد فيلمسازي مانند روحالله حجازي«مرگ ماهي» را بهترين فيلم خود بداند اما در نظر تماشاگران آن فيلم چيزي جز هدر دادن سرمايههاي انساني يك كارگردان در داستاني يكخطي و ضعيف نبود. ساير كارگردانها هم وضعيت بهتري نداشتند. شايد به همين خاطر است كه 10 فيلم از آثار بخش مسابقه جشنواره در هيچ كدام از بخشها نامزد دريافت جايزه نشدند.
باز هم خيانت
سينماي اجتماعي ايران به موضوع خيانت علاقه وافري دارد. اگرچه برخي از جرم و جنايتهايي كه در طول سال انجام ميشود به اين پديده شوم بازميگردد اما سينماي ايران شايد به دلايلي از جمله ممنوعيت نمايش صحنههاي غيراخلاقي در فيلمها به سمت موضوعات غيراخلاقي ميرود تا از اين طريق جذابيت را به فيلمها تزريق كند، براي نمونه در فيلمهاي «ارغوان»، «خانه دختر»، «مرگ ماهي»، «دوران عاشقي»، «عصر يخبندان»، «رخ ديوانه»، «بهمن»، «كوچه بينام»، «پدر آن ديگري»، «نزديكتر» و «چاقي» موضوع فساد اخلاقي و خيانت به چشم ميخورد. نوع اين خيانتها هم متفاوت بود، از تجاوز پدر به دختر گرفته تا خيانت يك مرد متأهل به همسرش و ارتباط برقرار كردن با يك دختر جوان يا خيانت يك زن متأهل به همسرش كه در نهايت به مورد تجاوز قرار گرفتن دخترش ختم ميشود.
سينماي بنگي
بهرغم اينكه در سينماي امريكا سيگار كشيدن به عنوان يكي از موارد رتبهبندي سني فيلمها استفاده ميشود اما در سينماي ايران به دليل نبود سيستم درست رتبهبندي، شاهد آن هستيم كه در اكثر فيلمها سيگار به عنوان يكي از ابزار جذابيت سكانسها استفاده ميشود، حتي در بيربطترين صحنهها هم سيگار كشيدن ديده ميشود. امسال سينما يك گام به جلو برداشته و كراك فيلمهاي ايراني در رقابتي با سيگار در حال پيشي گرفتن است. در فيلم كاهاني نيز صحنههاي مصرف حشيش وجود داشت كه به جشنواره راه نيافت.
تأخيرها عادي ميشود
نظم برگزاري جشنواره از همان روز اول نقض شد، با آنكه ليست اكرانها از پيش مشخص شده و معلوم بود كه در هر ساعت چه فيلمي قرار است پخش شود. بينظميهاي جشنواره باعث ميشد كه هر فيلم حداقل با چند دقيقه تأخير اكران شود. يكي از دلايل اين تأخير نيز اصرار بر معرفي عوامل فيلم بود كه روي سن حضور پيدا ميكردند و چند لحظهاي به گپوگفت با حضار ميپرداختند. جالب است كه دبيرخانه جشنواره براي جلوگيري از اين تأخيرها برنامه «يك فيلم يك سلام» را پيش از آغاز جشنواره در پرديس سينمايي ملت برگزار كرد اما باز هم هر روز شاهد مراسم استقبال از عوامل فيلمها و پهن شدن فرش قرمز در جشنواره بوديم. تأخير در شروع فيلمها با آگهيهاي تجاري كه جشنواره اقدام به پخش آنها ميكرد، مضاعف ميشد. امسال جشنواره حجم آگهيهاي بازرگاني خود را افزايش داده بود به طوريكه ببينده تصور اين را داشت كه فيلم را نه در سينماي جشنواره بلكه يك اكران عادي يا در پاي تلويزيون تماشا ميكند.
آراي مردمي محل مناقشه
سيمرغ بهترين فيلم از نگاه مردم، هرساله براساس ميزان آرايي كه مردم بعد از تماشاي فيلم در سينماها در صندوق جمعآوري آرا مياندازند، مشخص ميشود. اين كار توسط خانه سينما صورت ميگيرد. امسال فيلمهاي «مزار شريف»، «روباه» و «طعم شيرين خيال» از گردونه رأيگيري خارج شدند كه اعتراض فيلمسازان را به همراه داشت. بهروز افخمي كارگردان فيلم روباه در نشست خبري فيلمش اعلام كرد: سابقه تقلب در بخش آراي مردمي جشنواره وجود دارد تا جايي كه ما ميدانيم خانه سينما در اين زمينه هميشه تقلب كرده است. براي من خوشايند است كه در اين بخش حضور ندارم، چراكه مطمئنم امسال هم در اين بخش تقلب صورت گرفته است. در طول برگزاري جشنواره هم فيلم «ايران برگر» كه در جمع سه فيلم برتر آراي مردمي قرار داشت كمكم محو و از رقابت حذف شد.
حضور جدي بانكها در فيلم ها
امسال سه فيلم «مرگ ماهي»، «من ديگو مارادونا هستم» و «بهمن» با حمايت بانك پاسارگاد ساخته شده بود و حامي مالي « طعم شيرين خيال» نيز بانك كشاورزي بود. حضور بانكها در توليد فيلمها اگرچه از نظر اقتصادي به نفع سينما است اما عواقب اين حضور را نميتوان ناديده گرفت. يكي از مواردي كه باعث ايجاد نگراني شده اين است كه بانكها با اعمال نفوذ در داوريها بخواهند فيلمهايي كه خود حامي مالي آنها بودهاند را به جوايز نزديك كنند.
داوريهاي سؤالبرانگيز
در روز آخر جشنواره فيلم سينمايي«روباه» اكران شد، فيلمي كه به زعم تماشاگران بايد حداقل در چند بخش جزو نامزدها بود. همانطور كه «ايران برگر» نيز شايستگي اين را داشت كه جزو نامزدهاي بهترين فيلم و كارگرداني باشد، اما داوريهاي اين دوره كه زير نظر مجيد مجيدي صورت گرفته بود اين فيلمها را به راحتي ناديده گرفت. در عوض فيلمهايي به عنوان نامزدهاي جوايز معرفي شدهاند كه در شرايط عادي هيچ شانسي براي گرفتن سيمرغ به عنوان مهمترين جايزه سينماي ايران ندارند.
