تالاب زریوار،از لحاظ اكوسيستم جانوري يكي از بكرترين محيط هاي زيست جهان به شمارمي رود كه وجود97 گونه پرنده، 32 گونه پستاندار، 13 گونه خزنده، 11 گونه ماهی و 100 گونه گیاهی از جمله گیاه گوشگ یا گوشت خوار که گونه ای نایاب در آسیا است، در آن شناسایی شده است. اما با وجود اين همه ويژگي اين درياچه به خاطر تخريب هاي انساني وآلودگي زيست محيطي در معرض نابودي است .
*****
زريواراز جمله درياچه هاي منحصر به فردجهان است كه جداي از اكوسيستم جانوري وگياهي نقش مهمي در حوزه گردشگري وتروريسم ايفا می كند. جاذبههای گردشگری همچون چشم انداز بسیار زیبای دریاچه، آب و هوای مطبوع آن، قایق سواری و شنا روی دریاچه، امکان ماهی گیری در فضای آرام دریاچه و مرزی بودن منطقه سبب شده تاسالانه هزاران گردشگرداخلي وخارجي با وجود نبود امكانات وبه جان خريدن سختي ها به اين مكان بيايند .با وجودهمه اين جذابيتها وزيبايي ها در چند سال اخير تغييرات شهري اين درياچه را تحت الشعاع قرار داده و آن را تا مرز نابودی کشانده است. دراین میان مسئولان نيز با بي توجهي برسرعت نابودشدن اين اكوسيستم تاثير زيادي داشتند.مشكل اصلي ازآنجايي آغازشد كه احداث سد خاکی در قسمت جنوبی دریاچه، باعث شد تا رسوبات، شن های جاری ، فضولات وفاضلابهاي حیوانی و انسانی و مواد زائد جامد روستاهای حاشیه تالاب از طریق بند انحرافی قزلچه سو، وارد اين درياچه شود .همچنين وجود اين سد راه رودخانه مریوان به دریاچه را که ماهیهایی چون گامبو، کشیم کوچک، کاکایی سر سیاه، حواصیل خاکستری در آن تخم گذاری میکردند، قطع کرده و باعث شد این گونه ماهیها که بسیار نادر هستند با خطر انقراض روبه رو شوند.فقر پوشش گیاهی حوضه آبریز دریاچه، رسوبات داخل آن، قطع درختان اطراف دریاچه و تخریب اراضی مشرف بر دریاچه و ایجاد ساختمان در آن، از دیگر مهمترین عوامل تهدید کننده دریاچه است.از طرفي كاهش بارندگی های در چند سال اخیر، نبود منبع آبی كه وارد دریاچه شود، رسوبات جمع شده در كف دریاچه و استفاده نامناسب كشاورزان منطقه از آب از جمله دیگر مواردی است كه اين مكان طبيعي را تهديد مي كند .
کاهش حجم آب و افزایش آلودگی
به گفته كارشناسان، حجم آب دریاچه زریوار در سال 82 بیش از 72 میلیون متر مكعب بود كه این میزان در سال 89 به 28 میلیون متر مكعب رسیده كه نزدیك به 44 میلیون متر مكعب كاهش آب داشته است .در چند سال اخير نيز مرتبا ازميزان آب آن كاسته وبر ميزان آلودگي آن افزوده شده است .صباح پناهی كارشناسان محيط زيست کردستان دراين خصوص مي گويد: علاوه براين مشكلات، از دیگر عواملي که نگین مریوان با آن دست و پنجه نرم می کند تخریب جنگل های اطراف دریاچه،عواقب حفر چاه های متعدد و بهره برداری بیش از اندازه، فعالیت های غیر اصولی تفریحی و ماهیگیری، شکار بی رویه، قایقرانی، عدم نظارت و کنترل مسئولان، نبود شناخت کافی و درک روشن از مسائل زیست محیطی در میان اقشار مختلف جامعه و مسئولان و شکار غیر مجاز پرندگان و پستانداران است. وي ادامه مي دهد:همچنین بارندگي شديد وبروز خشكسالي به روند نابودي زريوار سرعت بخشيده است واگر مسئولان به فكرچاره نباشند شايد اين درياچه به سرنوشت درياچه اروميه دچار شود.اما مشكل ديگري كه اين درياچه راتهديد مي كند، ورود رسوبات به كف درياچه ودر نتيجه پرشدن تدريجي آن است .هرساله با روان شدن فاضلاب صنعتي وشهري وهمچنين جاري شدن رسوبات سيلابها مرتبا از عمق اين درياچه كاسته مي شود .يكي از راه حل هايي كه براي رفع اين مشكل پيشنهاد مي شودلايروبي درياچه است اما كارشناسان به شدت با اين روش مخالفند و لایروبی این دریاچه به ضرر آن مي دانند چرا كه در صورت اجرا ،خسارت غيرقابل جبراني به اكوسيستم اين درياچه وارد می شود.
كنوانسيون رامسرنجات بخش زريوار
چندي پيش قرار شد درياچه زريوار در كنوانسيون بين المللي رامسر به ثبت برسد تا شايد جلوي نابودي آن گرفته شود.به همين منظور 2 هزار و 400 هکتار اراضي پيرامون تالاب مشخص و جداسازی شد تا کمترین تعارض را داشته باشد و بتوان در کنوانسیون رامسر ثبت شود.درحال حاضر7 تالاب که در معرض خطر نابودی هستند در لیست سیاه کنوانسیون رامسر قرار گرفته اند وقرار است تا آخر امسال زيوار نيز هشتمين تالابي باشد كه عضواين كنواسيون مي شود.البته تاكنون سازمان محیط زیست برای حفظ و احیای و جلوگيري از تخريب بيشترش از محل احیای تالاب ها بودجه اي اختصاص داده است.عبدالوحید ریاضی فر مدیرکل محیط زیست کردستان با تاييد اين موضوع مي گويد:تمامی اقدامات لازم در خصوص به ثبت رساندن دریاچه زریوار در کنوانسیون بین المللی رامسر انجام شده است و هم اکنون منتظر اعلام نتیجه آن از سوی کنوانسیون هستیم و احتمالا تا اخرامسال زريوار در كنوانسيون بين المللي رامسربه ثبت خواهد رسيد.يكي ديگر از مشكلات زيست محيطي كه پيش روي زريوار قرار دارد ورود فاضلاب روستايي وشهرك هاي صنعتي است كه بايد براي حل آن چاره اي انديشد .مفاخری مدیرعامل شرکت آب و فاضلاب روستایی كردستان در اين خصوص مي گويد: ۲ میلیارد و ۹۰۰ میلیون تومان برای ساماندهی فاضلاب ۱۰ روستایی که به دریاچه زریوار وارد می شود اختصاص پیدا کرده است و تا پایان سال ۹۴ فاضلاب هیچ روستایی به دریاچه زریوار وارد نخواهد شد.با تمام اين اقدامات در چند سال اخيرعده اي سودجوبا قطع كردن درختان وحفرچاه هاي غيرمجاز روند تخريب را تسريع بخشيده اند با وجود اينكه اقدامات مثبتي براي جلوگيري از تخريبها انجام گرفته اما كافي نبوده است .همچنين شهرداري مريوان نيز طی چند سال اخیر برای ورود به منطقه حفاظت شده زریوار عوارضی دریافت می كند كه متاسفانه این عوارضی صرف هزینه های نگهداری، پاکسازی و ... دریاچه زریوار نمی شود.
چه بايد كرد
براي نجات درياچه زريوار مي توان به موارد مختلف ازجمله پاک کردن دریچه چشمه های خود جوش کف دریاچه ، ساماندهی فاضلاب های روستاها و قسمتی از فاضلاب شهر مریوان که به دریاچه می ریزند توجه کرد و برای ان راهکاری یافت. از جمله دیگر تدابیر می توان به جلوگیری از ساختن خانه های ویلایی، استفاده نادرست کشاورزان از آب دریاچه و جلوگیری از صیدهای بدون مجوز پرندگان و ماهی ها اشاره کرد. حضور محیط بان برای محافظتهای شبانه روزی از دریاچه، ساماندهی نیزارهای زریوار به منظور جلوگیری از رشد بی رویه آن و محافظت از ماهیهای بومی و جمع آوری زباله روستاهاي اطراف تالاب زريوار و دفن آن و ممانعت از ورود زباله ها به داخل دریاچه ازديگر اقداماتی است که باید به صورت ویژه مورد توجه قرار گرفته و عملیاتی شود.
