براين اساس نيازها و برآورده كردن درخواستهاي آنان براي حركت به سوي آرامش و امنيت اجتماعي اين جمعيت گسترده در شهرها چالشهاي زيادي را به همراه داشته است. از آن جمله ميتوان به بحث ترافيك گسترده اشاره كرد؛ معضلي كه همچنان بسياري از شهرهاي بزرگ و كلانشهرها براي حل آن راهكار و راهبرد مناسبي را ارائه نكردهاند.
در يك سو بحث جابهجايي درون شهري وسايل نقليه قرار دارد و در سوي ديگر اين پديده، عابران پياده هستند و حركت و جابهجايي هر دو اين مؤلفهها نيازمند قوانين جامعي است كه اگر هر يك پررنگتر ديده شود بخش ديگر كمرنگتر ديده خواهد شد. متأسفانه با رشد و صنعتي شدن جوامع بشري و افزايش روزافزون توليد و ورود خودروها و وسايل نقليه به معابر، بسياري از مسائل به جاي انسانمحور، خودرومحور ديده شده است تا آنجايي كه در شهرهاي بزرگ شاهد هستيم كه با افزايش تعداد وسايل نقليه موتوري، اين معابر و مسيرها هستند كه براي تردد خودروها مناسبسازي و آمادهسازي ميشوند.
مسيرها و معابر بزرگراهي يكي پس از ديگري احداث ميشود و اين معابر همچون رودخانهاي خروشان همچنان در حال پيشرفت از جهات مختلف جغرافيايي در شهرها هستند، هرچه خودروها افزايش مييابد مسيرها و معابر براي تردد و پارك اين خودروها نيز افزايش مييابد به گونهاي كه گاه حتي انسان به عنوان محور اصلي توسعه پايدار به دست فراموشي سپرده ميشود و نتيجه حضور خودروها در شهرها و معابر چيزي جز افزايش بار ترافيكي و تشديد آلودگي و آلايندگي هوا و افزايش فشارهاي روحي و رواني به روي انسان نيست.
خودروها به شكل و انواع و اقسام مختلف توليد و روانه معابر شهري ميشود ولي قوانين حركتي براي آمد و شد اين وسايل نقليه با تغييرات لاكپشتي همچنان روبهروست و اينگونه است كه خودروها در همه معابر حتي معابر پيادهرو و حاشيه خيابان و كوچهها جاي انسان را ميگيرند.
افزايش سوانح و تصادفات شهري مرتبط با عابران پياده و كودكان و افراد سالخورده نمونه بارزي از اين رويداد معكوس است و به دليل نبود انضباط ترافيكي و رعايت قوانين و مقررات راهنمايي و رانندگي همواره خودروها به حريم عابران پياده تجاوز ميكنند. عبور از چراغ سبز عابر پياده، عبور از خطكشيهاي عابران پياده، توقف بر روي اين خطوط و هزاران هزار تخلف بزرگ و كوچك نمونهاي از اين مدعاست. روندي كه ديگر از كنترل مأموران مديريت ترافيك خارج شده است. اين روند تا آنجايي گسترش يافته كه با افزايش جريمههاي راهنمايي و رانندگي باز هم تخلفات اين بخش همچنان در حال تكرار است و در اين ميان بيشتر از همه عابران پياده هستند كه متضرر ميشوند و معضلات و مشكلات ندانمكاري رانندگان وسايل نقليه را بايد تحمل كنند و هزينه و خسارتهاي جاني و مالي بسياري را بايد بپردازند. به واقع با افزايش خودروها و رشد سفرهاي درون شهري نگاه انسانمحوري به ترافيك به صورت آشكار در حال حذف يا كمرنگتر شدن است تا آنجايي كه ديگر جمله معروف «حق با عابر پياده است» در معابر و مسيرهاي شهر به دست فراموشي سپرده شده است و با تغيير روند موجود اين جمله در واقع به جمله «حق با خودروها و وسايل نقليه است» تغيير معنا داده شده است.
تقاضاي روزافزون استفاده از وسايل نقليه شخصي، مشكل تراكم ترافيك را به يكي از مهمترين بحرانها در اكثر كلانشهرها تبديل كرده است با اين حال وجود سيستم حمل ونقل مناسب در هر مكاني باعث برطرف شدن بسياري از مشكلات حمل و نقل مانند ترافيك، تراكم و شلوغي وسايل حملونقل ميشود. در اين ميان يكي از مهمترين جنبههاي حضور انسانها در فضاهاي شهري كه سبب سرزندگي و پويايي اين فضاها و نيز افزايش نقش اجتماعي آنها ميشود، حركت پياده است از اينرو تسهيل حركت عابران پياده در اين فضاها يكي از مهمترين شاخصهاي حركت به سمت ايجاد سيستم حمل و نقل پايدار و انسانمحور است.
به واقع محل تلاقي انسان و وسايل نقليه در معابر بيشترين چالش را بر روي آمد و شد شهري داشته است تا آنجايي كه با نظم بخشيدن به اين فضاها، ميتوان بخشي از مسائل و معضلات ترافيك شهري را برطرف كرد.
در اين زمينه بايد عنوان كرد كه بحث سلامت عابران پياده در معابر شهري به خصوص تقاطعها نگراني مسئولان حمل و نقل و برنامهريزان شهري بوده است كه اخيراً اين نگرانيها منجر به تلاشهايي براي اتخاذ سياستهاي مؤثر در ترويج شيوههاي حمل و نقل و عابران پياده شده است كه اين طرح تحت عنوان «خط سفيد» مد نظر قرار گرفته است و بايد توجه داشت كه در حمل و نقل انسانمحور و در محل عبور عابران پياده علاوه بر نقش خطكشيها در ايجاد نظم ترافيكي و كاهش اختلالات ترافيكي، پليس و چراغ راهنمايي و رانندگي نيز ايفاي نقش ميكنند.
بنابر اين لازم است براي ايمني بيشتر عابران پياده در اين مكانها به اصلاح هندسي معابر به خصوص مكانهايي كه عابران قرار است از آن جاها عبور كنند توجه ويژهاي صورت گيرد. حذف زوائد فيزيكي، خطكشي متناسب با معابر و محلهاي عبور عابران پياده، تنظيم چراغهاي راهنمايي و رانندگي و استفاده مناسب از تجهيزات هوشمند براي ايمنسازي معابر براي عبور و مرور عابران پياده را بايد مد نظر قرار داد.
توجه به اينگونه ساختارها ميتواند ايمني و آرامش خاطر عابران پياده را در عبور از معابر فراهم سازد و رانندگان وسايل نقليه را ملزم به رعايت قوانين موجود كند و از سوي ديگر بسترهاي مناسبي را براي جابهجايي بهتر و دسترسي آسانتر در سطح شهر فراهم آورد.
بر اين اساس بايد توجه داشت كه عابران پياده به عنوان آسيبپذيرترين گروههايي هستند كه در معرض خطرات زيادي قرار دارند چرا كه تصادف وسيله نقليه با عابر پياده به طور اجتنابناپذيري منجر به جرح يا مرگ عابر پياده ميشود. زيرا عابران پياده به دليل عدم درك صحيح از سرعت وسايل نقليه و محدوديت زمان عكسالعمل هنگام حادثه به عنوان اقشار آسيبپذير در تصادفات به شمار ميآيند و از سوي ديگر بايد مد نظر داشت كه همه شهروندان در شبانهروز دستكم يك بار از خيابانها و تقاطعها و محلهاي گذر عابران پياده عبور ميكنند بر اين اساس تأمين و افزايش ايمني از اهميت بسزايي برخوردار است. بر اين اساس است كه ايمني عابران پياده مقولهاي است كه بايد مورد ارزيابي و بررسي دقيق قرار گيرد و از ظرفيتهاي موجود به بهترين شكل ممكن استفاده شود و بايد توجه داشت كه «خط سفيد» و خطكشيهاي معابر اقدامات كمهزينهاي است كه مزاياي بسياري را براي ايمني عابران پياده و نظمبخشي به ترافيك به همراه دارد.
براي حفظ نظم در حمل و نقل و ترافيك سطح شهر علاوه بر آموزشهاي مستقيم بايد توجه شود كه چگونه ميتوان از طريق آموزش غيرمستقيم شهروندان سبب افزايش آگاهي مردم در حوزه حمل و نقل شد. اينكه محيط شهر چگونه در آموزش شهروندان خود مؤثر است؛ فضاهاي شهري چگونه به صورت مستقيم يا غير مستقيم آموزشهاي شهروندي را به مخاطبان خود انتقال ميدهند؟ بر اين اساس بايد رصد شود كه هر يك از شيوهها چگونه بر روي شهروندان و رانندگان تأثير ميگذارند و در هر يك از آنها شيوه انتقال مفاهيم آموزشي در دو دسته آموزش مثبت يا منفي مورد بررسي و تجزيه و تجليل قرار گيرد و نبايد فراموش كرد كه شهر از طريق ساختارهاي فيزيكي خود بزرگترين و مؤثرترين عامل در آموزش شهروندان به خصوص در حوزه ترافيك محسوب ميشود به گونهاي كه به صورت غيرمستقيم علاوه بر آموزش مفاهيم، آنها را در زندگي شهروندان نهادينه ميسازد كه در اين ميان وجود خطكشيهاي خط سفيد در معابر و مسيرهاي عبور خودروها خود بهترين ابزار آموزش غيرمستقيم به حساب ميآيد كه بايد خط سفيد و مفاهيم آن در حمل و نقل و ترافيك شهري بازتعريف شود تا همگان به اهميت اين خط در حفظ ايمني سلامت و نظمبخشي به بار ترافيكي شهري آگاه شوند. گامي كه ميتواند الفباي نظم ترافيك به حساب آيد كه با آن بتوان مشق ترافيك را بهتر نوشت و بهتر خواند.
