هنگام عبور از خيابانهاي بالاي شهر تهران برخي جوانان اعم از دختر و پسر را ميبينيم كه چهرهاي سوخته و برنزه دارند. انگار در كوره آجرپزي يا در اثر مشقت كار در روستاهاي دور افتاده به اين شكل درآمدهاند. اين قيافههاي تيره ديگر فصل و زمان خاصي ندارند و در هر زماني از سال ميتوانيم اين افراد را ببينيم. زماني اين پديده نوظهور فرهنگي برايمان قابل لمستر ميشود كه براي كنجكاوي سري به باشگاههاي بدنسازي مناطق بالاي شهر تهران بزنيم. در باشگاههاي بدنسازي دستگاههاي برنزهكنندهاي به نام سولاريوم وجود دارد كه به اشتياق جوانان مدگرا براي تيره كردن پوستشان پاسخ ميدهد. در ايران چندسالي است تب آفتاب گرفتن در استخرها و مناطق ساحلي به اوج خود رسيده است و اين پديده نوظهور يكي از سوغاتيهاي فرهنگ غرب به جوانان ماست. پديده آفتاب گرفتن و برنزه شدن براي برخي جوانان آنقدر ارزشي و حياتي شده كه آنها حتي حاضرند سلامت بدنشان را به مخاطره بيندازند و از به خطر انداختن سلامت پوستشان راضي هم هستند!
بازار داغ سولاريوم در فصل سرد
دستگاههاي سولاريوم در فصل سرما با استقبال بيشتري روبهرو ميشود كه به علت كمبود مكان براي آفتاب گرفتن، تغيير فصل گرما و مدت زمان كم براي سولارگرفتن و برنزه شدن است.
در ماههاي سرد سال و اسفندماه استفاده از دستگاههاي سولاريوم به اوج خود ميرسد و جوانان براي اينكه در سال جديد، در مسافرت و ملاقات با بستگان و آشنايان خود چهرهاي متفاوت و صورتي تيره داشته باشند، تغيير شخصيت را در رنگ گرفتن پوستشان به رخ ديگران ميكشند.
اما سؤالي كه مطرح ميشود اين است كه آيا استفادهكنندگان از دستگاههاي سولاريوم نسبت به خطرات و آسيبهاي سلامتي و بهداشتي آن آگاه هستند؟ و با وجود اين خطرات چرا كارشان را ادامه ميدهند؟
اتاق خطرناك
سولاريوميك محفظهاي است كه در آن لامپهاي فلورسنت خاص به وسيله فسفر، اشعه فرابنفش را توليد ميكنند. در واقع عوارض استفاده از دستگاههاي سولاريوم به خاطر اشعههاي ماوراء بنفشي است كه از دستگاه پخش ميشود. سرطانزا بودن، ايجاد ضايعات لكهاي، نقطهاي و پوست، شلي، افتادگي، پيري پوست، از بين رفتن طراوت و شادابي پوست از دستگاههاي سولاريوم توسط كارشناسان و پزشكان متخصص پوست و مو تأييد شده است. حتي عوارض پوستي ممكن است يك يا دو ماه بعد از استفاده از سولاريوم نشان داده نشود ولي بعد از گذشت چند ماه عوارض بدخيم خود را به صورت تدريجي بروز ميدهد.
هر چه ميزان دفعات استفاده از سولاريوم بيشتر باشد عوارض آن به مراتب بيشتر است، سلامتي افراد را مورد تهديد قرار ميدهد و صدمه جبرانناپذيري به سلامتي استفادهكنندگان وارد ميكند حتي زيادهروي بيش از حد از دستگاههاي سولاريوم منجر به آسيبرساني به كليه و كبد هم ميشود.
جالب اينجاست خيلي از جوانان براي داشتن پوست تيرهتر و زودتر رنگ گرفتن و چهرهنما شدن در منظر بستگان و دوستان خود از كرمهاي سولار استفاده ميكنند و بدون نظر پزشك متخصص و وزارت بهداشت براي خودشان اين كرمها را تجويز ميكنند كه خود اين كرمها سلامتي و بهداشت پوست را تهديد ميكند و به مخاطره مياندازد.
تمام عوارض پوستي ناشي از استفاده دستگاههاي سولاريوم تصور و سيمايي نازيبا و ناخوشايند از پوست افراد استفاده كننده رقم ميزند و آن چهره زيبا و سالم خدادادي از پوست آنان رخت بر ميبندد.
سولاريوم و سبك زندگي غربي
با توجه به تغيير در نوع سبك زندگي افراد جامعه، ورود فرهنگهاي غربي و شكاف طبقاتي بين افراد جامعه به خصوص در پايتخت، پديدههاي نوظهور و ادوات مربوط به آن متوجه جوانان ميشود و اين قشر از جامعه با آغوشي باز و بدون تفكر و تأمل به استقبال اين پديدهها ميروند.
عمده افراد استفادهكننده از دستگاههاي سولاريوم قشر جوان به خصوص طبقه مرفه هستند و اكثر دستگاههاي سولاريوم در باشگاههاي بدنسازي ديده ميشود و دليل عمده آن رجوع جوانان به باشگاههاي بدنسازي و مواجه شدن با اين دستگاههاست. فرهنگ استفاده از اين دستگاهها زماني خطرناك ميشود كه دختران جوان و زنان كه قرار است مادران اين مرز و بوم باشند براي داشتن پوستي تيره، سلامتي خود را با دستگاههاي سولاريوم به خطر مياندازند. برنزه شدن زنان و دختران همراه با خودنمايي آنان با فرهنگ و حجاب و عفاف اسلامي نيز منافات دارد و موجب بروز ناهنجاريهاي اجتماعي ميشود.
ابعاد رواني استفاده از دستگاههاي سولاريوم
سبك رفتار جوانان در برابر پديدههاي نوظهور اجتماعي به سلامت رواني آنان نيز آسيب ميزند. نوجوانان و جوانان در چند سال اخير با استفاده از آفتاب گرفتن و برنزه كردن پوستشان شخصيت خود را در برابر خصايص فردي مهمتر ميدانند و برنزه شدن خود را رفتاري ارزشي و نهادينه شده تلقي ميكنند. رفتارهاي سرزده از جوانان، تربيت و آموزش نهادهاي فرهنگي و خانواده را تحتالشعاع قرار ميدهد و اين طيف از جوانان نسبت به مد يا تكنولوژيهاي وارداتي چراغ سبز نشان ميدهند.
اعتماد به نفس پايين و كاذب، سطحينگري نسبت به ارزشهاي اجتماعي، نداشتن ثبات شخصيتي و اعتقادي از جمله دلايل كاذب رواني است كه جوانان به سمت پديدههاي وارداتي كشيده ميشوند. مؤلفههاي روانشناختي كاذب با سبك زندگي جوانان عجين ميشود و ناخودآگاه خطرات و مضرات آسيبهاي اجتماعي براي اين دسته از جوانان حالت تفنن به خود ميگيرد و به راحتي اين رفتارها را براي خود هضم كرده و با آغوشي باز از آنها حمايت ميكنند. ارزش اجتماعي پوشالي براي اين قشر از جوانان به ايده بدن محوري ارتقا پيدا ميكند و سلامت رواني خود را در برابر هنجارهاي اجتماعي بر باد رفته ميبينند. اين افراد ايده و طرز فكر خود را به ظاهرسازي اختصاص ميدهند تا در برابر ديگران و همنوعان خود با ظاهرشان جلب توجه كنند.
فعاليتهاي زير زميني
با توجه به فراگير شدن اين دستگاهها و عوارض مختص به آن، وزارت بهداشت نسبت به جمعآوري اين دستگاهها اقدام كرد اما فعالان اين عرصه به صورت زيرزميني در خانهها و كلوبهاي اختصاصي از دستگاههاي سولاريوم استفاده ميكنند.
فعاليت دستگاههاي سولاريوم به اين طريق بوده است كه از بدو ورود مجوزي از طرف وزارت بهداشت نداشتند و سودجويان به صورت غيرقانوني دستگاههاي سولاريوم را وارد كشور كردند. استفاده از اين دستگاهها زماني آسيبهاي اجتماعي را وخيمتر كرد كه مكانهايي همچون آرايشگاههاي مختلط، خانههاي زيرزميني و شوهاي لباس پاتوق مشتريهاي سولاريوم شد و اين مكانها زمينه فساد اخلاقي را نيز فراهم كردند.
فعالان استفاده از دستگاههاي سولاريوم بيشتر از طريق فضاي مجازي مانند فيسبوك و به خصوص اينستاگرام مشتريهاي خود را جلب ميكنند و از طريق اين شبكههاي اجتماعي دام فساد را براي مشتريهاي قشر جوان پهن ميكنند. مدت زمان استفاده از دستگاههاي سولاريوم 10 دقيقه است. صاحبان دستگاههاي سولاريوم بابت خدمترساني در اين مدت زمان بيش از 10 هزار تومان از مشتريهاي خود دريافت ميكنند، در كنار آن لوسيونهاي مختلف بدن را به مشتريهاي خود عرضه ميكنند و از اين طريق به درآمد كلان ميرسند.
اين در حالي است كه اين كرمهاي سولار تماماً وارداتي و بدون نظارت وزارت بهداشت و دارو است و سلامت و بهداشت افراد استفادهكننده را مورد تهديد قرار ميدهد.
از عوارض تيره شدن پوستم آگاهم
ايليا. آ 28 ساله يكي از مشتريهاي پر و پا قرص دستگاههاي سولاريوم است. او ميگويد: من چند سالي است كه سولار ميگيرم ولي فعلاً هيچ عوارضي متوجهم نشده است ولي ميدانم كه زيادهروي از اين دستگاهها براي بدن مضر است و در هر حال با هفتهاي يك بار اشعه گرفتن از سولار اتفاق خاصي براي سلامتي بدن نميافتد. البته من از كرمهاي مخصوص سولاريوم استفاده ميكنم كه باعث ميشود زودتر بدنم رنگ بگيرد و رنگم ماندگاري بيشتري داشته باشد. براي اينكه رنگ بدنم تيره شود، بابت هر جلسه مبلغ 10 هزار تومان پرداخت ميكنم. بدون هيچ مشكلي در همه باشگاهها و آرايشگاههاي اين منطقه دستگاه سولار وجود دارد و در يكي دو سال اخير سولاريوم در مناطق شرق تهران به خصوص تهرانپارس رشد چشمگيري داشته است. خيليها ميگويند ممكن است دچار مشكلات پوستي و سرطان شوم. ولي فعلاً اتفاقي نيفتاده است!
بدون مشاوره سولار ميگيرم
آرش. ش 35 ساله يكي از مربيان جوان بدنسازي است كه خودش از آن وسيله استفاده ميكند. او در باشگاهشان هفتهاي سه بار سولار ميگيرد و براي يك جلسه سولار 10 دقيقه 15 هزار تومان هزينه ميكند. به قول خودش يك مربي بدنساز بايد بدنش رنگ داشته باشد تا براي جذب شاگرد موفق باشد چون در چنين باشگاههايي بچههاي علاقهمند به بدنسازي روي بدن خوب و جلب كننده مربي توجه ويژهاي ميكنند.
او ميگويد: در اين مدت من مشاورهاي براي رنگ گرفتن انجام ندادهام اكثر شاگردانم در باشگاه سولار ميكنند و براي اينكه عضلاتشان مشخص شود از اين دستگاه مداوم استفاده ميكنند و از اين كار هم استقبال خوبي شده است.
عادت كردهام
الناز. د 26 ساله و همسرش محسن. م 28 ساله زوجي هستند كه هردو براي تيره شدن پوستشان سولار ميگيرند. الناز ميگويد: هشت ماهي است كه براي اينكه خوشرنگ شوم سولاريوم ميكنم. اول هدفم اين بود كه پوستم براي مراسم عقدكنانم تيره شود و همسرم هم تشويقم ميكرد كه هر دو اين كار را انجام دهيم. هفتهاي سه جلسه 15 هزارتومان براي 20 دقيقه از دستگاه استفاده ميكرديم. البته چندين كرم مخصوص هم خريدم كه بيش از 200 هزارتومان هزينه آن شد. چند ماه پيش چند جلسهاي نرفتم و رفته رفته رنگ پوستم كمتر شد. دوست ندارم پوستم كمرنگ شود و به همين دليل دوباره جلسات سولارم را دنبال ميكنم.
محسن نيز درباره انگيزههايش حرف ميزند و بيان ميكند:اول فقط براي شكلاتي رنگ شدن، سولار ميگرفتم اما مربيام تشويقم كرد كه براي مشخص شدن عضلاتم اين كارم را ادامه دهم و 9 ماه است كه سولار ميگيرم و براي اينكه عوارض كمتري داشته باشد چند مدل كرم مختلف مصرف ميكنم. هزينه جلسات سولار زياد است اما من عادت كردهام و نميخواهم رنگ پوستم به حالت اول برگردد.
پيري پوست، پايان سولاريوم
دكتر فتاح متخصص پوست و مو معتقد است استفاده از دستگاههاي سولاريوم به دليل غيربهداشتي بودن آن و نداشتن مجوز از وزارت بهداشت در كشور ما ممنوع است و تمامي كساني كه از دستگاههاي سولار كسب درآمد ميكنند به صورت غيرقانوني آن هم به شكل زيرزميني فعاليت دارند. اقشار جوان فقط به دليل زيبايي و مد شدن از اين تكنولوژي وارداتي بهره ميبرند. استفاده از دستگاههاي سولاريوم عوارض جبرانناپذيري بر سلامتي و بهداشت افراد برجاي ميگذارد. انواع بيماريهاي پوستي، حساسيتها و بدخيمي پوست و پيري زودرس پوست از جمله عوارض استفاده از دستگاههاي سولاريوم است.
وي ميگويد: بيشترين دستگاههاي وارداتي سولاريوم از كشورهاي سوئد و ايتاليا هستند و البته در بعضي از كشورها دستگاههاي سولاري هم وجود دارد كه عوارض آنها كمتر است.
هدف، كسب درآمد است
عرضه خدمات سولاريوم نيز مثل خيلي از موارد مشابه كه در باشگاهها و آرايشگاهها ارائه ميشود، صرفاً شيوهاي براي كسب درآمدهاي آنچناني توسط افرادي سودجو است. كساني كه به جاي توليد و كار مولد فقط به دنبال روشهايي فريبنده هستند و مخاطبان و مشتريان آنان نيز معمولاً جواناني هستند كه به دليل كمتجربگي در دايره سولاريوم و مواردي از اين دست گرفتار ميشوند.
