يكي از مشهورترين شاخصهاي هنر غرب، نقاشيهاي لئوناردو داوينچي نقاش دوران قرون وسطي است كه معروفترين اثر وي را موناليزا يا همان لبخند ژوكوند ميدانند؛ اثري كه تاكنون الهامبخش هنرمندان زيادي بوده اما به تازگي هويت موناليزا توسط رماننويس ايتاليايي«آنجلو پاراتيكو» رد شده است.
پاراتيكو اعتقاد دارد كه اصليت موناليزا چيني است نه فلورانسي. او بردهاي چيني بوده كه توسط داوينچي خريداري شده و بهعنوان مدل نقاشي از او استفاده ميكرده. اين نويسنده ايتاليايي گفته است نظريه خود را در قالب كتابي به زودي منتشر خواهد كرد و كتابي با عنوان«دانشمند چيني گمشده در رنسانس ايتاليا» روانه بازار ميكند كه در آن درباره رابطه اين مخترع و هنرمند نابغه ايتاليايي و كشور چين نوشته كه به دنبال اين نظريه در فضاي رسانهاي چين هياهويي به پا خواهد شد. او درحال حاضر براي تكميل اطلاعات خود در هنگكنگ مستقر است، آنجلو ميگويد: دو سال صرف جمعآوري اسناد و مدارك موثق در اين رابطه كرده كه همه را به شگفتي وا خواهد داشت. همين قضيه باعث جنجال رسانهاي در فضاي هنر و فرهنگ فرانسه شده است. برهمين اساس نشريه فيگارو با «ژاك فرانك»استاد دانشگاه لسآنجلس كه متخصص آثار لئوناردو داوينچي، مشاور در موزه لوور پاريس و مركز آرماند همر(گروه هيپپاپ) مصاحبهاي كرده و نظرات او را دراينباره جويا شده است.
درحال حاضر چه تضميني بر اصالت نقاشي زن لئوناردو داوينچي ميتواند وجود داشته باشد؟
هويت موناليزا توسط اولين مورخ تاريخ و هنر جورجيو واساري تأييد شده است. اين زن، ليزا ژرارديني زن مورد علاقه فرانچسكو دل ژيوكوندو در فلورانس بوده است. توضيحات او خيلي جالب است زيرا گفته كه آنها اصلاً با هم مواجه نشده بودند البته اين نميتواند كاملاً درست باشد و ديدگاههاي مختلفي دراينباره وجود دارد.
اما آيا واقعاً ميتوان ادعاي واساري را تأييد كرد؟
واساري اشتباهاتي دارد و نسبت به اين موضوع هم ترديد داشته است. اما پرواضح است كه او با شاگردان لئوناردو ارتباط داشته. در آن زمان واساري خيلي جوان بوده و شواهد و قرائن اينطور نشان ميدهد كه درفلورانس در سال 1525 زندگي ميكرده. در آن زمان موناليزا هنوز زنده بوده و بررسي اين مسئله خيلي سخت نيست.
منابع ديگري وجود دارد كه هويت موناليزا را تأييد كند؟
امروز چيز زيادي در دست نداريم كه بخواهيم از آن استفاده كنيم، زيرا عناصري كه كشف شده همسر فرانچسكو دل ژيوكوندو تأييد كرده است. توجه داشته باشيد دستنوشته ويژهاي متعلق به آگوستينو وسپوچي، صدراعظم دولت فلورانس وجود دارد كه نزديك به زمان لئوناردو است كه اين خود بيانكننده هويت ليزا ژرارديني است.
چه مدت است كه اين نقاشي به عنوان موناليزا شناخته شده است؟
نام ژرارديني اشاره به اسم شوهرش دارد. در جدول اسامي شاهان قرن شانزدهم اين اسم هست و هويت اين زن قطعي است. در واقع ژوكوند شاگرد لئوناردو بود، تابلوي سالي هم در 1525 موناليزا يافت شده كه احتمالا يك كپي از تابلوي اصلي كه در موزه لوور است توسط شاگرد لئوناردو نقاشي شده و تحت تاثير شاهكار او كاركرده است.
آنجلو پاراتيكو در جايي ادعا ميكند كه موناليزا ممكن است حتي مادر لئوناردو باشد!
ما اين اطمينان را داريم كه او دهقاني اهل توسكاني بود. هويت و ريشه او نه مربوط به جاي ديگر است و نه بهعنوان يك برده چيني شناخته شده و نه كس ديگري است. او بايد به آرشيوها و منابع موجود رجوع كند. نظريه آنجلو پاراتيكو كه فقط يك رماننويس است و اين چيزي است كه من درباره او خواندهام كاملاً عجيب است. برخي فكر ميكنند نقاشي موناليزا چهره خود لئوناردو يا پرتره دوست و شاگرد جوان او آندريا سالي بوده است. برخي ديگر هم گفتهاند كه موناليزا باردار بوده حتي درباره لبخند او يا دندانهايش مطالبي منتشر شده است.
