اينكه مدير مركز گسترش سينماي مستند و تجربي كه دبير جشنواره سينماحقيقت هم هست از انعقاد قرارداد با انجمن منتقدان خانه سينما براي نگارش نقدهاي مرتبط با جشنواره سخن گفته بيش از هر چيز اين پرسش را به ذهن ميآورد كه منتقدي كه حقوق بگير يك جشنواره ميشود چگونه ميتواند به هنگام نگارش نقدها استقلال قلم خود را حفظ كند.
البته كه در سالهاي قبل و در جشنوارههاي مختلف و از جمله جشنواره فيلم فجر هم شاهد اين بوديم كه برگزاري جلسات نقد و بررسي يا انتشار بولتنهاي روزانه جشنواره در اختيار عدهاي خاص از گردانندگان همين انجمن منتقدان قرار ميگرفت اما در هيچ يك از آن موارد اين طور نبود كه دبير جشنواره به صراحت از انعقاد قرارداد با انجمن براي برگزاري نشستها يا نگارش نقدها سخن گويد.
شفافسازي صورت گرفته از سوي طباطبايي نژاد صدالبته كه ميتواند در ارزيابي او به عنوان مديري داراي صراحت نكتهاي مثبت تلقي شود اما به هر حال اولين پرسش پيرامون اين شفافسازي همان ماجراي استقلال منتقد حقوق بگير است. يك يا چند منتقدي كه بنا شده طي انعقاد يك قرارداد به تماشاي فيلمهاي جشنواره نشسته و سپس نقدهاي خود را بر اين آثار بنويسند، طبيعي است كه به واسطه دريافتي كه از اين نوشتهها دارند نخواهند توانست چنان كه بايد صراحت را در كلام خويش جاري سازند.
منتقدان را حقوق بگير خود نكنيداينكه ارگان سفارشدهنده نقدها همان ارگان برگزاري جشنواره است خدشهدار كردن مسئله بررسي و ارزيابي صريح آثار جشنواره است؛ يعني همان مهمي كه منتقدان وظيفه انجام آن را دارند. منتقد مستقل و بيواسطه است كه خواهد توانست نظر شخصي خود را درباره آثار جشنواره بيفيلتر و بدون محافظهكاري در اختيار مخاطبان قرار دهد وگرنه اينكه ارگاني هم جشنواره برگزار كند و هم نقدهاي وارده به آثار جشنواره خود را طي انعقاد قراردادي تحت پوشش گيرد فقط و فقط فضا را براي افزودن بر دامنه تعارفات خواهد افزود.
در كجاي دنيا جشنوارهاي را سراغ داريد كه با منتقدان براي نگارش نقدهاي مربوط به آثار ارائه شده در جشنواره قرارداد ببندد؟ صدالبته كه وظيفه جشنواره ايجاد تسهيلات براي حضور بيدردسر روزنامه نگاران و منتقدان در جشنواره است و در كنار آن ميتوان با ارائه خدمات خوب جهت معرفي فيلمها و آشنايي با دست اندركاران آثار، منتقدان را به شناختي كامل درباره آثار رساند اما اينكه جشنوارهاي بيايد و بخواهد حتي نقدهاي وارده به آثار را هم يكي از شاخههاي جشنواره كند چنان كه بايد منطقي نمينمايد.
منتقدان پيگير سينماي مستند را در سينماتكها بيابيداين را هم نبايد از نظر دور داشت كه بسياري از منتقداني كه پيگير جدي سينماي مستند هستند نه در انجمن منتقدان كه در سينماتكهايي ديده ميشوند كه گاه و بيگاه در نقاط مختلف شهر برگزار ميشود. اگر بناست شرايط ارزيابي درست آثار جشنواره سينماحقيقت فراهم شود بايد به سراغ چنين منتقداني رفت. آنها كه با هزينه شخصي و در بهترين يا بدترين شرايط صوتي و تصويري در سالنهاي كوچكي كه براي نمايش آثار مستند وجود دارد به تماشاي فيلمها نشسته و صريحترين نظر خود را نيز از طريق رسانههايشان در اختيار مخاطبان ميگذارند. براي پيدا كردن چنين منتقداني كافي است سري به اين سينماتكها بزنيم.
اي كاش. . . اي كاش سران انجمن منتقدان خانه سينما قبل از انعقاد هرگونه قراردادي با جشنوارههايي چون سينماحقيقت در جلساتي مشورتي با حضور اعضايشان هم كه شده درباره ورود به چنين مواردي طرح پرسش كرده و نظر اعضا را هم بررسي كنند. اين گونه قراردادها فارغ از زير سؤال بردن استقلال آن چند منتقدي كه طرف قرارداد هستند، نظرگاه مخاطبان عام را نسبت به ماهيت انجمن نيز زير سؤال ميبرد و همين ميشود كه حضور يا عدم حضور منتقد در اين انجمن در انتخاب نقد براي مطالعه تأثير چنداني نداشته باشد.
