باقي ماندن و پر رنگتر شدن بزرگداشت ايام شهادت سيد و سالار شهيدان حضرت اباعبدالله الحسين(ع) بعد از 1400 سال بيانگر اصالت و ريشههاي فرهنگ و انديشههاي حسيني در فطرت آزاديخواه و عدالتجوي بشريت است. با وجود اين حتي جامعه ايران اسلامي كه در تمام دنيا به عنوان ام القراي جهان اسلام و نمونه كاملي از يك جامعه شيعي مطرح است نيز گاهي با جامعه حسيني و فرهنگ عاشورا فاصله دارد و بعضي وقتها شاهد بروز بدعتهايي هستيم كه موجب انحراف عزاداريها و بزرگداشتهاي ما از هدف اساسي شيعه و قيام حضرت اباعبدالله الحسين(ع) و موجب ميشود تا ما از پويايي و عدالتطلبي و عزتخواهي و آزادانديشي كه عناصر ناب قيام سيد و سالار شهيدان است فاصله بگيريم. اما اين بدعتها از كجا نشئت ميگيرد و چگونه و بر چه اساسي شكل ميگيرد؟با مطالعهاي اجمالي در شكلگيري انحرافات و فرقههاي ضاله در طول تاريخ و مطالعه آثار بزرگاني همچون استاد شهيد مرتضي مطهري و همچنين بازخواني فرمايشات حضرت امام خميني (ره) و رهبر فرزانه انقلاب بهتر ميتوان دلايل برخي از اين بدعتها را ريشهيابي كرد و در نتيجه لزوم آگاهي بخشي و مبارزه با اين بدعتهاي هدفمند را متوجه شد.
تلاش براي انحراف شيعه
حتي اگر در محراب عبادت بنشينيد و روزتان را با دعا و نيايش به شب و شبتان را با عبادت به روز برسانيد اما در برابر اتفاقاتي كه ممكن است در همين شبانهروزي كه شما صرف عبادت و توجه به درگاه خداوند كردهايد، بيتفاوت باشيد بيشك هيچ كسي از اين عبادت و دينداري شما احساس خطر نميكند و اين دينداري حتي به حال خود افراد هم سودمند نيست. ويژگي دينداري يك انسان متمسك به فرهنگ ولايي اين است كه در كنار توجه به مسائل فردي به جامعه اطراف خود نيز توجه دارد و اصولاً تفاوت اسلام ناب محمدي با ديگر اديان ابعاد اجتماعي اين دين است. سيره ائمه بزرگوار ما نيز با همين امر پيوندي عميق دارد و اوج اين فداكاري و گذشت براي اصلاح جامعه و جلوگيري از انحرافات اجتماعي و سلطهپذيري و بيعدالتي را ميتوان در قيام حضرت اباعبدالله الحسين ديد. به بيان ديگر سومين پيشواي شيعيان و سرور آزادگان جهان براي برپا داشتن امر به معروف و اصلاح دين پيامبر اكرم (ص) به پاخاست و قيام كرد و در نهايت همه داشتههايش را در راه اين مقصود متعالي كه در واقع تعالي جامعه هم در زمان خود و هم در دورانهاي پس از آن را شامل ميشد پا در راهي گذاشت كه ميدانست به طور يقين كشته خواهد شد اما نه فقط يك قدم از هدفش پا پس نكشيد كه براي اثبات حقانيت قيام و هدفش همسر و فرزندانش را هم با خود همراه كرد و حتي طفل شش ماهه خود را در اين مسير فدا كرد. بنابراين نميتوان شيعه و حسيني بود اما از جامعه غافل شد و پويا و مطالبهگر نبود. به بيان ديگر معناي «كل يوم عاشورا و كل ارض كربلا» اين است كه در هر دوراني و در هر مكاني كه معروفي منكر يا منكري معروف شود بايد ايستاد و مطالبهگر حق و حقيقت بود و مسلماً چنين افراد آزادهاي هرگز نميميرند چون هدفشان و راهشان زنده و پوياست. حادثه كربلا به ما اثبات كرد كه شهادت امام حسين (ع) نه فقط پاياني بر مبارزه و ايستادگي در برابر انحراف جامعه آن دوران از اسلام و جامعه اسلامي نبود كه خون پاك آن حضرت و ياران بزرگوارش موجب بيداري جامعه اسلامي شد و پس از آن شاهد قيام توابين و قيام مختار ثقفي بوديم. به بيان ديگر قيام عاشورا موجب شد تا جامعه مسلمانان از انحرافي كه ممكن بود ماهيت اسلام را تغيير دهد جلوگيري كرد. ساير امامان و پيشوايان معصوم ما نيز هر يك در دورانهاي خود و بسته به شرايط زمانه به اين مبارزه با انحراف جامعه اسلامي ادامه دادند و دين اسلام و به طورخاص مذهب شيعه بر اساس همين پويايي و پوشش ابعاد فردي و بيتفاوت نبودن نسبت به جامعه و انسانهاي ديگر است كه موجب شده تا صاحبان قدرت و ثروت از اين مذهب احساس خطر كنند و به همين منظور با راهكارهاي متعددي همچون فرقهسازي، تفرقهافكني يا تحميل جنگهاي سخت و نظامي تلاش كنند يا اين مذهب را از بين ببرند يا آن را براي خودشان بيخطر كنند. يكي از بهترين راهكارها براي اين نفوذ هم به انحراف كشيدن عزاداريهاي حضرت اباعبدالله الحسين با بدعتها و خرافات است و خارج ساختن عزاداران حسيني از مسير رشد و تعالي و رسيدن به جايگاه عزادار حقيقي است.
آفات عزاداري سالار شهيدان
حضرت امام صادق (ع) ميفرمايند: «لا يقْبَلُ اللهُ عَمَلاً الاّ بِالمَعرِفَة»؛ خدا عملي را نميپذيرد مگر با معرفت. از اين حديث ميتوان دريافت عزاداري نيز همچون هر عمل ديگري بايد با شناخت و آگاهي همه جانبه به شرايط و مقدمات آن صورت گيرد در غير اين صورت به آفات متعددي گرفتار ميشود.
عادت و تكرار مهمترين آفت عزادار حسيني است. حتي اگر عبادات هم از روي عادت و تكرار انجام شود به معرفت منتهي نخواهد شد. بنا به تعبير اميرالمؤمنين حضرت علي(ع) نيز غلبه عادت در انجام كار مهمترين آفتي است كه در اثر جهالت انجام ميشود. به همين خاطر به رغم آنكه از عزاداري حسيني انتظار حركتآفريني، رشددهندگي و غفلتزدايي انتظار ميرود اما با كند شدن حركت رو به تعالي مواجه ميشويم.
از همين روست كه گاهي اوقات در برخي از هيئات مذهبي فريضه واجبي همچون نماز اول وقت جاي خود را به سينهزني و نوحهخواني ميدهد. اين در حالي است كه پيامبر اكرم (ص) ميفرمايد: هر كس كه نمازش او را از كار زشت و ناپسند باز ندارد جز بر دوري او از خدا افزوده نشود. (بحارالانوار ج 79 ص 198).
تحريفها و روشهاي ناپسند عزاداري، استفاده از ماجراهاي جعلي و نوحههاي تحريف شده اشعار منافي با شخصيت امام حسين (ع) و انجام رفتارهاي ناپسند و فخر فروشي به امكانات هيئت همه و همه بر مبناي اتكا به عواطف و احساسات شكل گرفته و مانع رشد عزادار ميشود. در جلسات عزاداري امام حسين (ع) شرح چگونگي حادثه عاشورا به جاي پيامها و درسهاي آن و فلسفه قيام عاشورا، از جمله آفاتي است كه مانع رشد عزادار ميشود.
استاد شهيد مرتضي مطهري در اين باره ميگويد: «گريستن براي امام حسين (ع) كار خوبي است و بايد گريست اما به چه وسيله بگريانيم ؟ به هر وسيله كه شد ؟ هدف كه مقدس است، وسيله هر چه شد، شد؟ اگر تعزيه در آورديم، يك تعزيه اهانتآور همين قدر كه اشك جاري شد اشكال ندارد؟ !شيپور بزنيم طبل بزنيم معصيت كاري كنيم، به بدن مرد لباس زنانه بپوشيم. عروسي قاسم درست كنيم، جعل كنيم، تحريف كنيم. در نتيجه افرادي دست به جعل و تحريف ميزنند كه انسان تعجب ميكند».
بر اساس سخنان اين استاد بزرگوار درمييابيم بسياري از رفتارهايي كه امروز در جامعه به شكل عرف عزاداري سيدالشهدا درآمده به نوعي تحريف است و چنين رفتارهايي براي گرياندن يا برپايي عزاي امام حسين(ع) در شأن سرور و سالار شهيدان و اهل بيت پيامبر اكرم (ص) نيست و با نگاهي اجمالي به سخنان و سفارشات بزرگاني چون استاد مطهري ميتوان دريافت عزاداري در شأن اهل بيت با برخي عرفهاي اجتماعي كنوني بسيار فاصله دارد.
بازخواني برخي نقشههاي غرب براي انحراف مكتب شيعي
وحشت غرب از مذهب شيعه به دليل پويايي و حركتآفرينياش موضوعي است كه در موارد متعددي از زبان نظريهپردازان و برخي سياستمداران غربي عنوان شده است. مايكل برانت يكي از معاونان سازمان سيا در كتابي با عنوان «نقشهاي براي جدايي مكتب الهي » مينويسد: در يك گردهمايي كه با حضور مقامات سازمان اطلاعات مركزي امريكا(سيا) برگزار شد و در آن نمايندهاي از سرويس اطلاعات انگليس به دليل تجربه زياد اين كشور در جوامع اسلامي حضور داشت، اين نتيجه حاصل شد كه شيعيان بيشتر از ديگر مذاهب اسلامي فعال و پويا هستند. در اين گردهمايي تصويب شد كه روي اين مذهب تحقيقات بيشتري صورت بگيرد و طبق اين تحقيقات برنامهريزيهايي داشته باشند به همين منظور 40 ميليون دلار براي اين كار اختصاص داده شد. بنا به تأكيد اين مقام ارشد سيا ماحصل اين تحقيقات آنها را به اين نتيجه رساند كه به طور مستقيم نميتوانند با شيعيان مواجه شوند زيرا امكان پيروزي كم است، در عوض بايد پشت پرده كار كنند. به همين منظور برنامهريزيهاي گستردهاي براي سياستهاي بلندمدت خود طراحي ميكنند كه از جمله آنها تبليغات گسترده عليه مراجع ديني به منظور كاهش مقبوليت آنها در بين مردم و حمايت از برخي سخنرانان و مداحاني بود كه ميتوانند خرافات و انحرافات را از طرق مختلف و در همين مجالس عزاداري حسيني به سرانجام برسانند، در چنين حالتي ميتوان به اين مذهب تير خلاص زد. خطر آخوندهاي امريكايي و درباري و تذكر درباره ترويج اسلام امريكايي از جمله تأكيدات بنيانگذار جمهوري اسلامي ايران نيز بود و امام خميني(ره) درباره اين قشر همواره نگران بودند. برانت در همين كتاب تأكيد ميكند: «موضوع فرهنگ عاشورا و شهادتطلبي از مواردي است كه هر ساله شيعيان با برگزاري مراسمي آن را زنده نگه ميدارند. ما تصميم گرفتيم با حمايتهاي مالي از برخي مداحان، سخنرانان و برگزاركنندگان اصلي اينگونه مراسم كه افرادي سودجو و شهرتطلب هستند، عقايد و بنيانهاي شيعه و فرهنگ شهادتطلبي را سست و متزلزل كنيم و مسائل انحرافي در آن به وجود آوريم».
ساموئل هانتينگتون نظريهپرداز امريكايي نيز درباره اسلام گفته است:«امروز تمدن اسلام مهمترين بلوك ايدئولوژيكي است كه سر راه تمدن غرب قد علم كرده است و اين تمدن مجبور است از جاه طلبيهاي جهانشمول دست بردارد».
فرانسيس فوكوياما نئومحافظهكار، پژوهشگر و تاريخنگار ژاپنيالاصل و تبعه امريكا كه داراي سابقه كار در اداره امنيت امريكا و نيز تحليلگر نظامي در شركت «RAND» از شركتهاي وابسته به پنتاگون است در كنفرانسي كه در اورشليم برگزار شد به ترسيم انديشه سياسي شيعه پرداخت. او در اين كنفرانس كه بازشناسي هويت شيعه نام داشت، ميگويد: شيعه پرندهاي است كه افق پروازش خيلي بالاتر از تيرهاي ماست، پرندهاي است كه دو بال دارد. يك بال سبز و يك بال سرخ.
وي اين مطالب را در اوج پيروزيهاي ما در سال 1365 مطرح ميكند و ادامه ميدهد:«بال سبز اين پرنده همان مهدويت و عدالتخواهي اوست. چون شيعه در انتظار عدالت به سر ميبرد، اميدوار است و انسان اميدوار هم شكستناپذير است. نميتواني كسي را تسخير كني كه مدعي است فردي خواهد آمد كه در اوج ظلم و جور، دنيا را پر از عدل و داد خواهد كرد».
فوكوياما ميگويد:«بال سرخ شيعه، شهادتطلبي است كه ريشه در كربلا دارد و شيعه را فناناپذير كرده است. شيعه با اين دو بال افق پروازش خيلي بالاست و تيرهاي زهرآگين سياسي، اقتصادي، اجتماعي، فرهنگي، اخلاقي و... به آن نميرسد» آن نقطه كه خيلي اهميت دارد بعد سوم شيعه است كه ميگويد: «اين پرنده زرهي به نام ولايتپذيري بر تن دارد كه آنها را شكستناپذير نموده است».
فوكوياما معتقد است:«ولايتپذيري شيعه كه براساس صلاحيت هم شكل ميگيرد، او را تهديدناپذير كرده است. »
وي در توضيح فناناپذيري شيعه ميگويد:«شيعه با شهادت دو چندان ميشود. شيعه عنصري است كه هرچه او را از بين ببرند بيشتر ميشود. » و جنگ ايران و عراق را مثال ميزند.
فوكوياما نظريهاي با عنوان «ميكروپولتيك ميلها و ميكروفيزيك قدرت» ارائه ميدهد و ميگويد براي پيروزي بر يك كشور بايد «ميل مردم» را تغيير دهيم. اگر ميل مردم از شهادتطلبي، ايثار، جوانمردي و دهها عاملي كه به عنوان فرهنگ شكل گرفته است به رفاهطلبي، غربزدگي و... تغيير نيابد مانند اين است كه آب در هاون ميكوبيد. اين ميلها هم تغيير نميكند مگر اينكه اركان يك قدرت از آن حمايت كند.
وي پس از پايان جنگ يك مهندسي معكوس براي شيعه و يك مهندسي صحيح براي خودشان نوشت. مهندسي معكوس براي شيعيان ايران اين است كه ابتدا ولايت فقيه را بزنيم، تا اين را نزنيد نميتوانيد به ساحت قدسي كربلا و مهدي تجاوز كنيد.
بنا به تأكيد اين نظريهپرداز اگر ولايت فقيه را زديد در گام بعدي، شهادتطلبي اينها را، به رفاهطلبي تبديل ميكنيد. اگر اين دو تا را زديد خود به خود انديشه امام زماني، از جامعه شيعه رخت برميبندد و لااباليگريها و اباحهگريها در جامعه گسترش مييابد.
بزرگداشت واقعي امامحسين (ع)
اما بزرگداشت واقعي امام حسين (ع) به چه معناست؟ اين را ميتوان در كلام حضرت آيتالله خامنهاي يافت. رهبر انقلاب قيام امام حسين (ع) و حادثه عاشورا را از جمله مقاطع بسيار مهم در تاريخ بشر و متحولميكننده آن ميدانند كه با وجود مخالفتهاي فراوان، اين واقعه در طول زمان زنده مانده است و عاشورا در واقع گنجينهاي پرقيمت است كه همه افراد بشر ميتوانند از آن استفاده كنند.
حضرت امام خامنهاي با تأكيد بر اينكه عزاداري امام حسين (ع) به معني زنده نگه داشتن و حفظ ارزشهاي معنوي الهي است، همواره هشدار ميدهند: «همه عزاداران، از جمله گويندگان، وعاظ و مداحان بايد مراقب باشند كه شأن و جايگاه اين حقيقت عزيز را حفظ كنند و مبادا برخي خرافهها يا كارهاي غير معقول موجب ضايع شدن عزاداري امام حسين (ع) شود.»
