جمهوري اسلامي ايران در حالي خود را براي ورود به دور نهايي مذاكرات هستهاي آماده ميكند كه بازيهاي سياسي شكل گرفته در ميان قدرتهاي غربي، بيانكننده تلاش براي ايجاد ترسي تازه براي كشورمان هستند؛ ترسي كه ميكوشد تيم گفتوگوكننده ايراني را وادار به پذيرش شرايط تحميلي كند.
تغييرات اتحاديه اروپايكي از تغييرات شكل گرفته در اين ميان، رفتن كاترين اشتون، مسئول سياست خارجي اتحاديه اروپا از سمت خود است. چهرهاي آشنا براي ايرانيان كه شنيدن خبري از وي به امري طبيعي تبديل شده است. وي از سال 2009 تاكنون مسئول گفتوگو با جمهوري اسلامي ايران براي حل مسائل موجود در پرونده فعاليتهاي صلح آميز هستهاياش بود. روندي كه تاكنون موفقيت آميز نبوده و بعيد به نظر ميرسد تا سوم آذر نيز به نتيجهاي برسد. وي چندي پيش جاي خود را به فدريكا موگريني ايتاليايي داد اما بنا بر توافق قبلي، قرار شد تا پايان روند مذاكرات ايران و غرب بر سر موضوع فعاليتهاي صلح آميز هستهاي كشورمان، وي به نقش خود در اين مذاكرات ادامه دهد. اين در حالي است كه مرور تاريخچه فعاليتهاي وي در پرونده هستهاي كشورمان نشان ميدهد كه كاترين اشتون انگليسي همواره به عنوان يك ميانجي براي تماس ايران با ساير اعضا عمل كرده است و در اكثر ملاقاتهاي دوجانبه ايران با رايزنان هستهاي ديگر كشورهاي عضو گروه 1+5 در صندلي وسط قرار گرفت. حالا با رفتن اشتون همواره اين پيام به صورت غير رسمي از سوي اتحاديه اروپا به جمهوري اسلامي مخابره شده كه آينده سياستهاي اتحاديه اروپا با روي كار آمدن تيمهاي جديد به ويژه مسئول سياست خارجه اتحاديه اروپا چندان مشخص نيست و بهتر است ايران در مدت زمان كوتاه باقي مانده به توافق جامع تن در دهد.
روي كار آمدن جمهوريخواهان در امريكاموضوع ديگري كه اين روزها زمينه ساز ايجاد فشار به تيم مذاكره كننده ايراني شده است، تغيير جهت حكومت در امريكا است. با كاهش شديد محبوبيت باراك اوباماي دموكرات در ايالات متحده به زير 40 درصد، حالا جمهوريخواهان جنگ طلب توانستهاند در انتخاباتي كم فروغ كنترل كنگره و سنا را به دست بگيرند؛ پيروزياي كه رياست سناي امريكا را نيز به دست جمهوري خواهان خواهد سپرد. مرور تاريخچه مذاكرات هستهاي و تصويب تحريمها عليه جمهوري اسلامي ايران نيز بيانگر اين حقيقت است كه جمهوري خواهان همواره موضعي خصمانهتر نسبت به حزب دموكرات عليه جمهوري اسلامي ايران داشتهاند و آنها نه تنها تمايلي به حصول توافق نهايي با ايران ندارند، بلكه طرفدار تشديد تحريمها و حتي عمليات نظامي عليه كشورمان هستند.
البته اين نكته را نبايد فراموش كرد كه به رغم به دست گرفتن اكثريت سنا و كنگره توسط جمهوريخواهان، اما باراك اوباماي دموكرات اين توانايي را دارد كه قوانين مجلس نمايندگان و مجلس سنا را وتو كند اما اين زنگ خطر براي بسياري به صدا در آمده كه سياستهاي دموكراتهاي امريكا در بسياري از موارد پاسخگو نبوده و احتمال رأي آوري يك رئيسجمهور جمهوري خواه با تفكراتي بسيار تندتر از باراك اوباما وجود دارد.
از اين رو تيم هستهاي كشورمان با اين چالش نيز در حال دست و پنجه نرم كردن است و مجبور به تحمل فشارهاي سياسي در خصوص چماق
«جمهوري خواهي در امريكا» است.
كاهش قيمت نفت در بازارهاي جهانيدولت هم در شرايطي روي حصول توافق جامع هستهاي حساب باز كرده است كه برنامههاي اقتصادي آن بر خلاف ادعاي پاستور، بر درآمدهاي نفتي بسته شده است؛ اين در حالي است كه بهاي نفت طي ماههاي گذشته از طريق عربستان با كاهش 30 دلاري همراه بوده و تلاشها براي رسيدن به توافق و اخذ گارانتي لازم براي افزايش صادرات نفت به حد اعلاي خود رسيده است.
اين روند در حالي است كه با كاهش قيمت نفت طي دو ماه گذشته دولت با كسري 7 هزار ميليارد توماني دست و پنجه نرم ميكند؛ اين واقعيت به آن معناست كه برنامههاي اقتصادي دولت عقيم خواهد شد و به نظر ميرسد براي به نتيجه رساندن آن، توافق هستهاي و باز كردن زنجير از فروش نفت ضروري مهمترين خواسته دولتي است كه قصد دارد ركود را از اقتصاد ايران بزدايد. غرب نيز با درك اين روند ميكوشد با ابزاري ديگر جمهوري اسلامي را به انجام يك توافق قانع كند.
گفتوگوها در مسيري دشوار تمامي اين روند فعل و انفعالات در پرونده هستهاي ايران و ايجاد فشارهاي مختلف براي قبولاندن «توافق نيم بند» به جمهوري اسلامي ايران در حالي است كه چشم انداز مذاكرات چندان مشخص نيست و بسياري از ديپلماتها معتقدند كه حصول يك توافق جامع تا سوم آذر عملاً بعيد به نظر ميرسد. درست چندي پيش بود كه عباس عراقچي، معاون وزارت خارجه و مذاكره كننده ارشد هستهاي كشورمان گفته بود «مذاكرات ايران با كشورهاي 1+5 در مسير سخت و پرفراز و نشيبي پيش ميرود و اتمام آن در مهلت مقرر از چشم انداز روشني برخوردار نيست.» همچنين مرضيه افخم، سخنگوي وزارت امور خارجه كشورمان نيز اظهارات مطرحشده درباره رسيدن به توافق ضمني و موضوع انتقال اورانيوم غني شده به روسيه را رد كرد و گفت «تاكنون هيچ توافقي در هيچ موضوعي نشده است.» اين فشارها عليه جمهوري اسلامي ايران براي پذيرش توافق نيم بند در حالي است كه كشورمان همواره با تأكيد بر صلح آميز بودن برنامههاي هستهاي خود، عنوان كرده كه رسيدن به يك توافق جامع در اين خصوص، جز با به رسميت شناختن حق جمهوري اسلامي ايران در داشتن برنامه هستهاي صلح آميز و لغو تمامي تحريمها امكان پذير نيست. اين موضوع نيز بارها مورد تأكيد تيم مذاكره كننده كشورمان نيز قرار گرفته و بعيد به نظر ميرسد كه مذاكرات پيش رو تيم هستهاي كشورمان به دنبال روندي غير از اين باشد.
