خوبيهاي نمك چيست؟
هر چيزي علاوه بر اينكه بدي دارد، اثرات مفيدي هم براي ما دارد و نمك هم از اين قاعده مستثنا نيست. نمك براي اغلب ما همان كلريد سديم است و بدن انسان نميتواند بدون مقداري سديم به حياتش ادامه دهد. سديم براي انتقال تكانههاي عصبي، انقباض و انبساط رشتههاي عضلاني مانند عضلات قلب و ديواره رگهاي خوني و حفظ تعادل مايعات در بدن كاملاً لازم است. بيشترين اثر مفيد نمك، ثابت كردن ضربان غير عادي قلب است و به تنظيم فشار خون كمك ميكند.
علاوه بر اين موارد گفته شده نمك اسيديته زياد بدن را خارج ميكند و باعث حفظ تعادل مقدار قند خون ميشود و بخشي از درمان بيماران ديابتي است. همچنين نمك به فراهم ساختن انرژي لازم براي بدن، عملكرد صحيح سلولهاي عصبي، جذب مواد مغذي، تنظيمكردن خواب، جلوگيري از كرامپ يا گرفتگي عضلاني و ريزش بزاق در زمان خواب، صاف و نرم كردن حنجره كمك ميكند و از چسبناك شدن مخاط در تنگي نفس جلوگيري ميكند.
نمك براي بيماري زكام و سينوزيت بسيار مفيد است و مانند يك آنتي هيستامين طبيعي و هيپنوتيسم طبيعي عمل ميكند. يكي از مهمترين دلايل پوكي استخوان، كمبود نمك و آب بوده كه براي ساخت استخوان مصرف نمك لازم است.
مضرات نمك
اكثر ما بيشتر از ضررهاي نمك شنيديم كه كم هم نيستند و ميدانيم سديم موجود در نمك اين مشكلات را بهوجود ميآورد. در حال حاضر نمك مخصوصاً در غذاهاي آماده به ميزان زياد مورد استفاده قرار ميگيرد كه مصرفش در كشور ما بالاست. طبق توصيه سازمان بهداشت جهاني، حداكثر مقدار مصرف روزانه نمك پنج گرم است درحالي كه ميزان مصرف نمك در كشور ما 2 تا 3 برابر اين مقدار برآورد شده است. زماني كه سديم به بدن كم برسد، مجموعهاي از پيامهاي شيميايي و هورموني به كليهها و غدد عرق دستور ميدهند كه سديم را در بدن حفظ كنند و وقتي شما سديم بيش ازحد مصرف ميكنيد، كليهها زيادي آن را با ترشح ادرار بيشتر يا غليظتر دفع ميكنند. اما اگر چنين كاري انجام نشود، نمك در مايع بين سلولها جمع ميشود و هنگامي كه اين مايع افزايش مييابد، حجم خون نيز بالا ميرود، كار قلب زياد شده و فشار بيشتري روي عروق خوني ميآيد. همين پرفشاري خون عاملي است براي بيماري قلبي و خطر سكته مغزي را در پي دارد.
در بدن بزرگسالان، مقداري از نمك دريافتي از طريق كليهها و به وسيله ادرار كردن از بدن خارج ميشود اما در بدن نوزادان، كليهها هنوز توانايي كافي براي خارج كردن نمك از بدن را ندارند. به همين دليل است كه توصيه ميشود غذاي پُر نمك به آنها ندهيم، زيرا نمك در بدنشان جمع شده و باعث بيماري كليه، كبد و آسيب به مغز ميشود و در شرايط حاد به مرگ نوزاد ميانجامد. نمك زياد، كلسيم را از استخوانها جدا ميكند و باعث دفع آن از ادرار ميشود. به همين دليل باعث نازك شدن و پوكي استخوان ميشود.
مصرف مقدار زيادي نمك شرايط آسم را تشديد ميكند و عاملي است براي ابتلا به تنگي نفس و سرطان معده. در صورت تداوم مصرف زياد نمك در كاركرد كليهها يا يكي از سيستمهاي مربوط به دفع اختلال بهوجود ميآيد، نمك اضافي باعث تجمع آب در بدن شده و ايجاد ورم ميكند.
كاهش يا افزايش وزن
در مورد تاثير نمك در وزن صحبتهاي زيادي انجام شده است اما واقعيت اين است كه نمك موجب افزايش يا كاهش وزن نميشود، در واقع نمك هيچ كالري ندارد. نحوه استفاده ما از نمك در بهوجود آمدن اين اتفاق تأثير دارد. مصرف زياد نمك، به دليل نگهداري بيش از حد آب در بدن، باعث افزايش موقتي وزن ميشود و برعكس آن، مصرف كم نمك، به خاطر بيرون كردن آب از بدن، ميتواند موجب كاهش وزن موقتي شود. جالب است بدانيد كه توصيه پزشكان تغذيه كه اكثراً غذاهاي رژيمي، بدون نمك تجويز ميكنند بيدليل نيست چون كاهش وزن ايجاد شده در اين رژيمها، فقط به خاطر دفع مقدار زيادي آب از بدن است. حدود 2كيلوگرم از وزن بدن در همان ابتدا كم ميكنيم كه اين كاهش وزن ثابت نيست و اگر بعد از رژيم، از غذاهاي داراي نمك استفاده كنيم، به همان وزن قبلي خود ميرسيم! مقدار زياد نمك در غذا، باعث افزايش كالري و كاهش فيبر غذايي ميشود و اين غذا به طور كلي مشابه غذاهاي حاضري و آماده است و ميبينيم كه به سرعت با مصرف اين غذاها اضافه وزن پيدا ميكنيم.
نكات مهم در مصرف نمك
خداوند نعمتهاي زيادي براي ما آفريده است اما ما نبايد در هيچ موردي حتي غذا خوردن افراط و تفريط كنيم. چراكه عواقب و اثرات بد آن بعدها مشخص ميشود. نمك يكي از مواد خوراكي مهم است كه ما بيشتر زمان طبخ يا سر سفره به غذا اضافه ميكنيم. همچنين نمك در انواع غذاهاي آماده مثل سوسيس، كالباس، همبرگر و انواع كنسروها مانند كنسرو خورشها، كنسرو سبزيجات، انواع تنقلات شور مانند چيپس، چوب شور، لبنيات شور مانند پنير، دوغ و كشك، در خوردنيهاي شور و ترش و آجيل استفاده ميشود. پس براي تأمين سلامتمان بهتر است سر سفره غذا از نمكدان استفاده نكنيم، اگر ميخواهيم در غذا بريزيم، در آخرين مرحله پخت، به مقدار خيلي كم اضافه كنيم، از ميزان نمك موجود مواد غذايي مثل كنسروها مطلع باشيم، مقدار زيادي سبزيجات تازه و معطر، سير، ليموترش، آب نارنج، آويشن، شويد و ميوهجات تازه مصرف كنيم و البته ورزش فراموش نشود.
توصيه بزرگان دين
بزرگان دين اسلام براي تامين سلامت جسمي انسانها نكاتريزي توصيه كردهاند كه عمل درست و به دور از افراط و تفريط به آنها ميتواند به ما كمك كند. يكي از اين سفارشها درباره خوردن نمك، آثار و فوايد آن به خصوص آغاز كردن و پايان دادن غذا با نمك است. پيامبر خدا(ص) در سفارشهاي ايشان به امام علي(ع) ميفرمايند: «اي علي! غذا را با نمك آغاز كن و با نمك پايان ده؛ چه، هر كس غذاي خويش را با نمك آغاز كند و با نمك پايان دهد، از 72 درد كه جذام و بَرَص(پيسي)، ديوانگي، گلودرد، دنداندرد و شكم درد از آن جمله است، در امان ميماند.»
در همين زمينه امام باقر(ع) فرمودند: خداوند به موسي بن عمران(ع) وحي كرد كه: «به طايفهات بفرما كه (غذاي خود را) با نمك آغاز كنند و با نمك به پايان ببرند و گرنه جز خويش را نكوهش نكنند.»
نمك يكي از ملزومات سفره پيامبر(ص) و امامان معصوم بوده است و يكي از توصيههاي اين بزرگان اين است كه روزهتان را با نمك افطار كنيد. امام كاظم(ع) ميفرمايد: «سفرهاي كه در آن نمك نباشد، بيبركت است. آغازكردن غذا با نمك، براي تندرستي، بهتر است.»
