دكتر ربابه زينال*
چرا دخل و خرج خانه را به من نميسپاري؟! باز حقوقت را از من پنهان كردي؟! من امور اقتصادي خانه را بهتر از تو مديريت ميكنم! باز هم به سر برج نرسيده خرجي خانه را تمام كردي؟! چرا ما نميتوانيم هر ماه پساندازي را براي خودمان جمع كنيم؟!
چرا، چرا و چراهاي ديگر امروزه بحث بر سر نحوه مديريت اقتصادي خانه ميان بسياري از زوجها متداول است. مرداني كه از سپردن خرجي خانه به دست همسران خود ابا دارند و زناني كه توانايي هماهنگ كردن دخل و خرج خانه را ندارند، هر ماه سايه سنگين بحث و جدلهاي پيرامون هزينههاي زندگي را بر سر خانه و زندگي خود احساس ميكنند. به موازات رياضتهاي اقتصادي در غرب، اين مشكل هر چه بيشتر بر زندگي زوجهاي غربي سايه مياندازد. اكثر زنان خانهدار امريكايي از مشكلاتشان بر سر خودداري همسرانشان از سپردن خرجي خانه به دست آنها گله ميكنند.
آنهايي كه به كار در خانه و كار در جامعه اشتغال دارند، حقوق و درآمدهاي خود را از درآمد همسرشان جدا و مستقل عمل ميكنند و درگير اختلافات ناشي از خود مختار عمل كردن خود و همسرانشان در امور اقتصادي خانه ميشوند. بعضي از مردها علاقهاي به اعتماد كردن و سپردن خرج خانه به دست همسرانشان ندارند و گاه زناني كه خرج خانه را در دست ميگيرند به مديريت آن و پسانداز كردن سرمايه براي فرزندان خود قادر نيستند. با اين حال، تجارب آسياييها در اينباره نشان ميدهد كه زنان آسيايي و بالاخص زنان مسلمان توانستهاند به خوبي از پس قبول مسئوليت مديريت اقتصادي خانه برآيند و اعتماد همسرانشان در اين زمينه را به خوبي جلب كنند.
پيشتر در كشورهاي آسيايي چون هند، چين، ژاپن، اندونزي و حتي ايران عمده وظايف زنان در خانه، خانهداري، تربيت فرزندان و در مقابل وظيفه مردان تأمين نيازهاي مالي خانه و خانواده بود. پول در دست مردان ميچرخيد، آنها عهدهدار مخارج خانه بودند و زنان كمتر نقشي در اين ماجرا نداشتند. اما امروز بعضي از اصول در خانوادههاي آسيايي با تغييراتي مواجه شده است. تحقيقات و تجربيات نشان داده است كه اكثر زنان بهتر از مردان ميتوانند در امور اقتصادي خانواده نقش خود را ايفا و برنامهريزي كنند. حتي در مواردي هنگامي كه مردها نميتوانستند دخل و خرج زندگي را با هم جور كنند، زنان با همان درآمد قادر به پسانداز مبلغي از خرجي خانه بودند. به همين دليل در بعضي از كشورهاي آسيايي - اسلامي دولتمردها را وادار كرده است كه درآمد خود را به دست همسرانشان بسپارند. جالب توجه است كه در اين موارد مردها از اين موضوع ناراضي نبودند، چرا كه به اين وسيله مسئوليت خطيري از روي دوش آنها برداشته ميشد.
امروزه زنان زيادي اقتصاد خانوادهها را مديريت ميكنند. اسماعيلگيو، 26 ساله، مسئول برنامههاي تشريفاتي دولت اندونزي در شهر گرونتالو حقوق خود را مستقيماً به حساب جاري همسرش واريز ميكند. گرونتالو، يك روستايي مسلمان در سولاوسي اندونزي نيز همين كار را ميكند و اين اتفاق خود نشانهاي است از اينكه زندگي در نقاط مختلف قاره آسيا در حال تغيير است.
اسماعيل مانند بسياري از مردان اندونزيايي از اينكه اداره امور زندگياش را به همسرش واگذار كند در ابتدا اصلاً راضي نبود. اين زوج صاحب يك نوزاد 5 ماهه هستند و اسماعيل هميشه از اين بابت نگران بود كه حقوق دريافتياش تا سر ماه كفاف مخارج آنها را ميكند يا خير؟ حالا او خودش ميگويد: احساس ميكنم بار بزرگي از روي دوشم برداشته شده، چرا كه ديگر مسئول نيستم دخل و خرج خانه را با هم جور كنم.
اخيراً زنان چيني و ژاپني نيز امور مالي خانه را بر عهده گرفتهاند. تورو ماياشي 53 ساله از اعضاي مجلس ژاپن بدون آنكه قانوني او را مجبور كرده باشد در پايان هر ماه حقوق خود را در اختيار همسرش قرار ميدهد تا او تعادل اقتصادي را در خانه برقرار كند. 27 سال از ازدواج اين زوج ميگذرد و آنها صاحب دو فرزند پسر 22 و 25 ساله هستند؛ خانهشان در ماستوماتو، شهري واقع در شمالغرب توكيو است. فاصله ماستوماتو تا توكيو با قطار بين شهري تقريباً سه ساعت است. همسر تورو ماياشي با حقوقي كه هر ماه دريافت ميكند قادر است تمام نيازهاي خانه را برطرف كند و خريد حبوبات، سبزيجات، لبنيات، پرداخت صورتحسابهاي مختلف اعم از قبوض آب، برق، تلفن و خريد وسايل مورد نياز خانه را بر عهده بگيرد. او هر ماه مقداري پول پسانداز شده هم براي مخارج ديگر كنار ميگذارد. ياماشي ميگويد: گاهي از همسرم سؤال ميكنم كه آيا اين ماه دخل و خرجت با هم جور از آب درآمده است؟ اگر در جوابم بگويد كه حتي مقداري از پولها را پسانداز هم كرده است، پيشنهاد ميدهم كه خانوادگي براي صرف شام به هايدابيف - يك رستوران اشرافي ژاپني در محله واگيو - برويم.
شوگومداتا، 52 ساله مسئول يك آژانس مسافرتي در ژاپن است. از نظر او زن ميتواند به خوبي از پس مسئوليت دخل و خرج خانه بر بيايد. شوگومداتا معتقد است اگر بخواهد مخارج خانه را خودش برعهده بگيرد نه تنها پساندازي نخواهد داشت، بلكه حتي در پايان ماه از نظر خرجي خانه كم هم خواهد آورد، اما همسر او به خوبي اين مسئوليت را پذيرفته و از عهده آن برآمده و اين موضوع خرسندي شوگومداتا را در پيداشته است.
سال گذشته طي گزارشي اعلام شد در يك محله چيني 63 درصد از زنان نقش مهم و اصلي را در امور اقتصادي خانواده خود ايفا ميكنند. بر اساس اين تحقيق كه از 3 هزار و 375 زن از روستاي جييانگسرا صورت گرفت، 88 درصد زنان بين سنين 18 تا 64 سال قادر به قبول مسئوليت مديريت اقتصادي خانه خود و انجام اين مسئوليت به نحو شايسته بودند. همچنين در اين تحقيق تقريباً از هر 10 زن، 7 زن به جز داشتن مسئوليت هماهنگي مخارج خانه و مديريت پرداخت هزينههايي چون هزينه تحصيل فرزندان، خريد وسايل جديد براي خانه، بازسازي خانه در كنار همسرشان در تصميمگيريهاي مهم اقتصادي ديگري چون سرمايهگذاري نيز نقش داشتند. ليوچين يك زن با اراده چيني است. جالب است كه او در ماه بابت هزينههاي مختلفي چون كرايه تاكسي، خورد و خوراك و هزينههاي شخصي ديگر چندين هزار ين پول تو جيبي به همسرش ميدهد.
تا او مجبور نباشد ساعتها وقت خود را در صفهاي طويل عابر بانكهاي چين بايستد. اين زوج 12 سال است ازدواج كردهاند و صاحب يك دختر 10 ساله هستند. در چين چنين تلقي ميشود كه هر چه زنان باسوادتر باشند، توانايي آنها در سرمايهگذاري و مديريت مسائل مرتبط با اقتصاد بيشتر خواهد بود.
در هندوستان گرچه تصميمگيريهاي اقتصادي، بهويژه در ميان خانوادهها از طبقات پايين جامعه وظيفه مردان است، اما حالا به نظر ميرسد زنان هندي بيش از پيش وارد جامعه و محيط كار شده و نقش مهمتري درباره مسائل اقتصادي خانه و خانواده خود ايفا ميكنند. انجاناكوماري، مديريت مركز تحقيقات اجتماعي يك سازمان غيردولتي در دهلينو است. به عقيده او بعضي از زنان حتي حقوقي برابر با حقوق همسرانشان يا حتي بيشتر از آنها دريافت ميكنند و با ادغام حقوق خود و حقوق همسر خود براي خروج و پسانداز امروز حرف بيشتري براي گفتن دارند. شايد بتوان براي اثبات گفته انجاناكوماري به پديداموهان اشاره كرد. او يك معلم 28 ساله است كه ماهانه 15 هزار روپي، معادل 228 دلار حقوق دريافت ميكند.
پديداموهان در اوايل دوران ازدواجش تمام حقوق خود را به همسرش تحويل ميداد تا او تصميم بگيرد چقدر از آن را بابت هزينههاي مختلف اعم از خريد لباس، اغذيه و پرداخت صورتحسابها و باقي مايحتاج بپردازد. بعد از مدتي همسرش تصميم گرفت به پديداموهان اعتماد كند. او دخل و خرج خانه را به پديداموهان سپرد و در كمال تعجب شاهد آن بود كه نه تنها در پايان ماه همچون گذشته سروكله مشكلات مالي پيدا نشد، بلكه همسرش توانسته بود مقداري از حقوق خود را پسانداز كند.
فارغ از اسكناسهايي كه بيهوده صرف خريد زرق و برق روزگار و لوازم آرايشي و اسباب لهو و لعب غربي ميشود، اولين اولويت زنان آسيايي در زندگي رفاه خانواده، تأمين آيندهاي خوب و ايمن براي فرزندان و تهيه مخارج تحصيلي آنها است؛ گرچه جامه عمل پوشاندن بر اين اولويتها در كشورهاي آسيايي كار آساني نيست، اما آمار و ارقام و تحقيقات گوياي آن است كه زنان آسيايي از پس اين مسئوليت مهم به خوبي برآمدهاند.
*پژوهشگر روابط بين الملل
