محمدجواد ناظري مدير انتشارات دارالجواد در كربلا است و سابقه 21سال فعاليت در اين عرصه را دارد. وي تاكنون به كشورهاي مختلف از جمله منطقه خاورميانه و كشورهاي آفريقايي سفر كرده و عمدتاً كتابهاي مذهبي، تفسير قرآن و سيره اهلبيت را با سه زبان عربي، فرانسه و انگليسي منتشر كرده است زيرا براين باور است بهعنوان يك ناشر مسلمان بايد بتواند كتابهايي با مضامين اسلامي را به تمام دنيا نشر بدهد و با ديگر فرهنگها ارتباط برقرار كند. با او درباره اوضاع فرهنگي عراق و جنگ نرم امريكا در اين كشور گپوگفتي داشتيم.
وضعيت كنوني عراق بهخصوص در عرصه فرهنگ و هنر چگونه است؟
بهتراست اين قياس را با دوره صدام داشته باشيم كه به نسبت بسيار خوب شده است زيرا قبل از اين بهخصوص در شهرهاي شيعهنشين، شرايط بسيار بدي حاكم بود، اصلاً امكان پياده كردن احكام اسلامي وجود نداشت چه رسد به فعاليت فرهنگي و هنري. الحمدلله امروز اوضاع خيلي تغيير كرده است اما به دليل حضور نيروهاي غربي و امريكايي دركشور بايد مراقب بود تا از فرهنگ غربي كمتر آسيب ببينيم زيرا آنها ميخواهند فرهنگ خود را در كشور مذهبي عراق پياده كنند براي همين نيازمند كمك از سوي كشورهاي اسلامي بهخصوص ايران هستيم.
چه انتظاري از ايران داريد؟
ايراني امالقراي جهان اسلام و برادر بزرگ ما در منطقه محسوب ميشود، كسي هم نميتواند قدرت حضور ايران را انكار كند. ايران تجربهاي 35ساله در پيروزي انقلاب در عرصههاي نظامي و فرهنگي و... دارد؛ در حاليكه ما نوپا هستيم بهخصوص اينكه امروز لشكر خبيث داعش در عراق يكهتازي ميكند و به دنبال تخريب اسلام و فرهنگ شيعي هستند.
بيشتر در چه زمينههايي اين حمايت لازم است؟
اشاعه و رشد فرهنگي. مردم عراق طالب رشد فرهنگي در كشورشان هستند ولي آگاهي و شناخت لازم را براي كار فرهنگي ندارند. خوب است ايران تجربيات خود در اين زمينه را در اختيار عراقيها بگذارد.
چطور؟
برگزاري نمايشگاههاي مختلف در عراق كه بهتر است با كمك و هدايت جمهوري اسلامي ايران باشد، چند ماه پيش تعدادي از ناشران افغانستاني به ايران آمدند و آموزشهايي ديدند انتظار داريم براي عراق هم چنين آموزشهايي باشد.
شرايط فرهنگي كربلا در حال حاضر چگونه است؟
كربلا به نسبت ساير شهرهاي عراق وضعيت بهتري دارد و شاهد فعاليتهاي هنري و فرهنگي زيادي هستيم. هنرمندان سعي دارند تا هنرهاي سنتي را حفظ كنند مانند كفالعباس كه با هنرهاي سنتي تزيين شده است يا باغ امام موسي كاظم كه به همين صورت تاريخي و سنتي است. فعالان فرهنگي در كربلا انصافاً فعاليت خوبي دارند اما متأسفانه هجمه فرهنگي غرب در كربلا و شهرهاي مذهبي و شيعهنشين نرم و زيرپوستي زياد شده كه نگرانكننده است و بايد مراقب بود.
اين هجمه فرهنگي غرب عمدتاً به چه صورت است؟
آنها در كربلا كنار حسينيهها و مساجد، كلاسهاي زبان تأسيس كردهاند. اين آموزشگاهها از امكانات و تجهيزات خيلي خوبي برخوردار است. به نوآموزان ميوه، شيريني و غذا ميدهند و ميگويند مركزي كه نتواند خودش را اداره كند نميتواند جامعه را اداره كند. بچهها در سنين مختلف به اين آموزشگاهها ميروند بعد آنجا را با حسينيه و مساجدي كه حتي زيرانداز تميز و خوبي ندارند مقايسه ميكنند، ناخودآگاه ذهن آنها به سمت مركزي ميرود كه ميتواند خودش را اداره كند. اين كلاسها فقط زبان ياد نميدهند بلكه فرهنگ غربي را مستقيم و غيرمستقيم بين بچهها رواج ميدهند. در واقع بايد گفت كلاسها مدخل ورود فرهنگ غربي در عراق به خصوص كربلا شدهاند و جنگ نرم امريكاييها با كلاسهاي زبان ايجاد شده است.
با اين اوضاع چه بايد كرد؟
بايد مساجد و حسينيهها را تقويت كرد. اگر ميتوانيم امكاناتشان را بهتركنيم و برنامههاي خوب فرهنگي داشته باشيم. متأسفانه برخي نمازگزاران اصول اوليه بهداشتي را رعايت نميكنند كه اگر فرهنگسازي شود در بهبود كيفي اين فضاهاي مذهبي مؤثر است البته برنامههايي براي دفع تهاجم فرهنگي داشتهايم ولي كافي نيست. دشمن روي فرزندان ما سرمايهگذاري ميكند به خاطر همين است كه باز تأكيد ميكنم ما به كمك و حمايت ايران بهخصوص در عرصه فرهنگي نياز داريم.
مگر سفارت ايران در عراق فعال نيست؟
سفارت ايران فعاليت دارد ولي آن طور كه از سفارت كشوري مانند ايران انتظار ميرود عمل نميكند.
وضعيت شبكههاي ماهوارهاي غربي در عراق چگونه است؟
چون هدف اينها كمرنگ كردن فرهنگ شيعي و مذهبي است در عراق خيلي فعالند اما خوشبختانه در كربلا و نجف به نسبت جاهاي ديگر نفوذ كمتري دارند آن هم به دليل حضور و فعاليت زياد مراجع در اين شهر است اما عمده مشكلات فرهنگي در كاظمين و سامرا است.
چرا اين شهرهاي مذهبي ايمن نيستند؟
براي اينكه امكانات كربلا و نجف را ندارند. يكي از مشكلات عراق، قبيلهاي بودن آن است. دشمن روي قبايل و تفرقهافكني برنامهريزي دارد همين باعث شده تا اقوام از هم جدا باشند هر چند دين و مسلك يكي است براي همين به شدت نياز به كار فرهنگي داريم تا اين پاتك نرم دشمن را خنثي كنيم.
ايده شما در اينباره چيست؟
ببينيد زمانيكه اتحاديه اروپا شكل گرفت همه آنها يك پول واحد به نام يورو را براي خود در نظر گرفتند. همه آنها چه خوب چه بد در برنامههايشان باهم هستند. ما به عنوان كشورهاي اسلامي همه مسلمانيم شيعه وسني فرقي ندارد ما هم بايد امت واحده را تشكيل بدهيم و كنار هم باشيم تا دشمن اجازه تفرقهافكني نداشته باشد.
از قرار امروز جنگ نرم در عراق شدت زيادي دارد.
بله، بسيار زياد. دشمن ظاهراً از عراق نيروهايش را بيرون برده است اما در فضاي فرهنگي به شدت فعاليت دارد بدون اينكه هزينه نظامي داشته باشد. آنها فهميدهاند جنگ نظامي چندان تأثير ندارد زيرا بعد از هشت سال جنگ با ايران يا سالها هجوم در افغانستان و عراق فهميدند بايد از راه فرهنگ اقدام كنند كه خيلي هم موفق بودهاند. آنها كاري به من با موي سفيدم ندارند بلكه روي بچههاي كم سن و سال كار ميكنند.
وضعيت نشر در عراق را چطور ارزيابي ميكنيد؟
اصلاً مطلوب نيست، بيشتر كتابهاي ما در لبنان چاپ ميشود، تمام زيربناهاي سختافزاري ما در طول جنگ نابود شده است، افراد متخصص نداريم چه خوب است ايران در اين حوزه به ما كمك كند تا بتوانيم نيروهاي متخصص پرورش بدهيم.
اينكه در كشور ديگر چاپ كتاب داريد روي قيمتها اثر نميگذارد؟
در شرايط فعلي گمرك نداريم؛ بنابراين هر چيزي را ميتوانيم از بيرون وارد كنيم بدون اينكه هزينه گمركي داشته باشد.
وضعيت نشريات و روزنامهها در عراق چطور؟
در عراق 35 نشريه و روزنامه داريم كه چون بحث انتشارات روزانه است مجبوريم در خود عراق چاپ داشته باشيم براي همين كيفيت روزنامهها خوب نيست و نميتوان چندان روي آنها حساب كرد و امكانات ما در عراق ضعيف است.
يكي از اهداف انتشارات شما توزيع و فروش كتابهاي ديني در كشورهاي آفريقايي است. استقبال مردم از آثار شما چطور بوده است؟
چون زبان آنها فرانسوي است هر وقت كارهاي ترجمه به زبان فرانسه داشتهايم فروش خوب بوده
در غير اينصورت موفق نبودهايم براي همين بايد به اين دسته از مخاطبان بيشتر پرداخت.
خاطرهاي هم داريد؟
يكبار در سودان نمايشگاه كتاب بود. اصولاً چيدمان كتابهاي ما به صورتي است كه افراد ميتوانند بهراحتي داخل غرفه بشوند و كتابها را ببينند. فردي به من گفت چرا شما چيدمانتان با بقيه فرق دارد گفتم ميخواهم همه استفاده ببرند گفت احتمال سرقت نيست؟ گفتم من كتابهاي قرآن و نهجالبلاغه و آثار ديني دارم كه هدفم ترويج عقايد ديني است اگر كسي هم ببرد حتماً نياز داشته است. درحين صحبت متوجه نشدم او گفت شخصي يك قرآن از شما برد من بدون اينكه كاري كنم يك نهجالبلاغه هم برداشتم و به دنبال آن فرد رفتم به او گفتم خوب است كنار قرآن، نهجالبلاغه هم بخوانيد. او شرمنده شد و قرآن را پس داد هركاري كردم ديگر نگرفت و رفت. وقتي به غرفه برگشتم به همان فرد گفتم كار من ساختن است نه چاقو زدن. من مدعي فرهنگ هستم او تحت تأثير قرار گرفت.
در كشورهاي مختلف با سفارت ايران ارتباط داشتهايد؟
بله، در هر كشوري رفتهام اول بار سعي كردم تا با سفارت ايران مرتبط شوم. به آنها ميگويم هدف ما ترويج فرهنگ اسلامي و شيعي است چون بعضي نمايشگاهها در كشورها مقرون به صرفه نيست و مجبوريم كتابها را برگردانيم براي همين آنها را به سفارت ايران ميدهم تا خودشان هر كاري صلاح ميدانند انجام بدهند.
