مردم چند دهه پيش، به ويژه پيرمردها، پيرزنها گاه با دستي دسته زنبيل و با دست ديگر كه پشت كمر گره ميخورد يا كلگي عصا را در مشت ميفشرد، خم پشت خم پشت راهي بازار ميشدند و ضروريات خريد خود را يك جا در دل فراخ زنبيل جا ميدادند و باز دست زنبيل را ميگرفتند و مثل دو رفيق پا به پاي هم به خانه بازميگشتند. آن وقتها گوشت را لاي چند برگ روزنامه ميپيچيدند و تقريباً مابقي اجناس خريداري شده را داخل پاكتهاي كاغذي كرم- قهوهاي جا ميدادند و مجموع خريد را در زنبيل جابهجا ميكردند.
آن روزها كيسههاي نايلوني و ضروف يكبار مصرف (و در مجموع مشتقات پلاستيك و نايلون) كه امروزه از لعنت ابليس هم فراوانتر است و بلاي جان مردم شده، در ميان زندگي جايي نداشت و اگر بود جلد كتابي و دفتري بود از جنس پلاستيك و نايلون.
بعد كمكم اين فرآورده شيميايي چون لشكر مور و ملخ تمام خانهها را فتح كرد و نه تنها جاي پاكتهاي كاغذي و ظرف و زنبيل را گرفت، بلكه قاشق وكارد و چنگال، كاسه و بشقاب، پيشدستي و پياله، سفره و پارچ و ليوان، همه پلاستيكي شد و يك بار مصرف! در اين ميان برد با خانمهايي بود كه در شستن ظروف راحتتر شدند و وقتشان كمتر گرفته ميشد اما به چه قيمتي؟!
به قيمت اينكه تا چشم باز كرديم، ديديم، از اينجا مانده و از آنجا رانده شدهايم. به اين مفهوم كه از سويي ظرف و زنبيل اصيل خود را از دست داديم و از سويي ديگر با همين مواد پلاستيكي، ظروف پليمري و نايلكس، مشمع و... جان حيات را به لبش رساندهايم و جان خودمان را به مخاطره !
تا تكان ميخوريم پلاستيكي دستمان ميدهند كه نان و گوشت و سبزي و ميوه و دوغ و شير و ماست، دارو و كادو و... حتي ماهي شب عيدمان را در آن بريزيم! حالا طوري شده كه در هر كوچه و خياباني چند مغازه فروش مواد پلاستيكي و ظروف يكبار مصرف وجود دارد كه دست بر قضا بازار كسب و كارشان هم داغ و به اصطلاح سكه است. اين هم شد پيشرفت ما. از چاله درآمده و در چاه افتادهايم. نه راه پس داريم و نه راه پيش !
با اين احوال عدم سازوكاري مناسب جهت بازيافت و جمعآوري پسماندهاي اين موادمخرب در سطح كشور، اثرگذاري منفي آنها را به چند برابر افزايش داده است. گرچه ادعاي اين نوشتار ادعايي تازه نيست و بارها در مورد آنها بحث شده و در سطح وسيعي سمينارها و كنفرانسهاي زيادي برگزار شده و گفتنيها بارها گفته شده و يك بار درست شنيده نشده است اما دريغ و درد كه جملگي اين اقدامات ناكارآمد در عالم واقع و در عرصه عمل سودي به حال منافع كشور نداشته و هر چه بوده جز نطق و نظر چيز ديگري نبوده است و كماكان طبيعت كشور هر روز بيشتر از پيش قرباني اين صنعت مخرب ميشود! ضمن آنكه بنا به ادعاي محققان و پژوهشگران كه اكيداً استفاده بيرويه از اين مواد را منع كردهاند، اين مواد براي سلامتي بدن مضر و سرطانزا هستند. اين در حالي است كه استفاده روزمره و مداوم مردم ما از اين مواد ناسالم گامي از بيرويه بودن فراتر رفته است و دريغ از راه چاره.
با اين حال ذكر گزيدهاي از سخنان محمدعلي شاعري رئيس ستاد محيط زيست و توسعه پايدار شهرداري تهران خالي از لطف نيست. وي راهحل اساسي براي مقابله با مصرف بيش از اندازه اين مواد را حمايت و سرمايهگذاري لازم جهت توليد مواد پلاستيكي زودتجزيهپذير و سازگار با محيط زيست مانند كيسههاي پارچهاي، نايلكس زودتجزيهپذير و مواد پلاستيكي قابل بازيافت، كاهش سرانه مصرف در كشور با تصويب قوانين و مقررات مناسب جهت حذف تدريجي مصرف مواد پلاستيكي ناسازگار با محيط زيست و حمايت از صنعت بازيافت مواد پلاستيك ميداند.
وي در ادامه با اظهار اينكه بر اساس آمار و اطلاعات برآورد شده بيش از 2ميليون تن مواد پلاستيكي در كشور توليد و مصرف ميشود كه اين پلاستيكها به صورت زباله باعث آلودگي آب و خاك ميشوند، گفته است: با صرفهجويي يك كيسه پلاستيكي در هفته توسط هر خانوار ايراني ميتوان از مصرف حدود يك ميليارد كيسه پلاستيكي در سال جلوگيري نمود كه اين ميزان برابر با 10 هزار تن پلاستيك است. در حالي كه بر اساس آمار برآورد شده سالانه حدود 200 هزار تن مواد پلاستيكي و نايلكس و ظروف يكبار مصرف در شهر تهران مصرف ميشود و شهرداري تهران درصدد است با فرهنگسازي مناسب و اعمال ساز وكارهاي تشويقي كيسههاي زباله زودتجزيهپذير را جايگزين نايلكس ديرتجزيهپذير، در جمعآوري زبالههاي خانگي و ساير پسماندها نمايد.
