«قدرتطلبها» پرخاشگر ميشوند
پرخاشگري، بداخلاقي، جيغ زدن و گاهي اوقات به كار بردن الفاظ ناشايست از جمله رفتارهايي است كه ما مجموع آن را در ميان كودكان به عنوان رفتارهاي پرخاشگرانه ميشناسيم.
نكته مهم در مورد عكسالعمل والدين در مقابل اين نوع رفتارهاي كودكان اين است كه اغلب والدين چون ريشه اين برخوردها را از جانب كودكان نميشناسند به اشتباه دست به رفتارها يا به قول خودشان راهحلهايي ميزنند كه نه تنها در بهبود رفتاري بچهها هيچ تأثير مثبتي ندارد بلكه در اكثر مواقع به بدتر شدن شرايط هم ختم ميشود.
اگر شما پدر يا مادري هستيد كه فرزند پرخاشگر و لجباز داريد بايد به عنوان اولين نكته بدانيد كه كودكان پرخاشگر در زمره كودكاني قرار دارند كه به شدت به دنبال قدرتطلبي و اثبات حقانيت خود هستند. اين بچهها با تفكري كه دارند و ميخواهند تحت هر شرايطي آن را به همه ثابت كنند اگر حرفي ميزنند يا كاري ميكنند روي درست بودن آن سفت و سخت پافشاري ميكنند. كافي است در اين بين شما عكسالعملي نشان دهيد يا حرفي بزنيد كه نشان از غلط بودن رفتار آنها داشته باشد؛ اينجاست كه ديگر بچهها دست به دامن پرخاشگري ميشوند تا بتوانند حرفشان را به كرسي بنشانند.
نشانههاي فردي يك كودك پرخاشگر چيست؟
شناختن كودكان قدرتطلب يا پي بردن به ويژگيهاي رفتاري بچههاي پرخاشگر كار سختي نيست. اين بچهها اغلب در بحثهاي رفتاري يا گفتاري با بزرگترها كم نميآورند حتي اگر شده كارشان را به جيغ و خودزني ختم كنند و شما را در جبهه شكست بكشانند.
بچههاي قدرتطلب پرخاشگر در اكثر مواقع اين اجازه را به شما نميدهند كه درستي يا غلطي رفتارهايشان را به آنها ديكته كنيد. اين بچهها تنها از ديدن موضع شكست و عقبنشيني شماست كه لذت ميبرند، از پيروزي خود مطمئن ميشوند و در نهايت پرخاش نميكنند.
بچههاي قدرتطلب معمولاً جلوتر از ساير همسن و سالهايشان نسبت به محيط اطراف و رفتارهاي خودشان پيش ميروند. همانطور كه قوه استقلال و قدرت در اين بچهها بسيار زودتر و تصاعديتر از ساير بچهها رشد ميكند، ساير ويژگيهاي رفتاري آنها مثل الگوبرداري از رفتار بزرگترها هم بسيار سريعتر از ساير كودكان پيش ميرود. دقيقاً به همين دليل است كه بيشتر دختران پرخاشگر در زمره كودكاني قرار دارند كه از همان دوران كودكي لباس مادرشان را ميپوشند، كفشهاي پاشنه بلند، دست گرفتن كيف بزرگ و سر كردن چادر يا روسري مادرشان را استفاده ميكنند و از اين كار لذت ميبرند. اين نشانهها در ميان پسربچهها هم قابل مشاهده است.
اغلب پسر بچههاي پرخاشگر دوست دارند حنجره و صدايشان را مثل پدرشان كنند، مثل پدرشان راه ميروند و از پوشش و رفتارهاي او تقليد ميكنند. دقت داشته باشيد كه رفتارهاي بزرگانه در اكثر كودكان ديده ميشود و اين به آن معني نيست كه همه كودكان پرخاشگر هستند بلكه اين نوع رفتارها تنها يكي از نشانههاي كودكان پرخاشگر است.
كودكان پرخاشگر حتي در بزرگسالي هم به نسبت ساير همسن و سالهايشان زود ازدواج ميكنند، سريعتر مشغول به كار ميشوند و در زمان كمتري رانندگي ميآموزند چون از حس استقلالشان سريعتر استفاده ميكنند.
كودكم در جمع هم ناسازگار است
متأسفانه يكي از ويژگيهاي بارز كودكان پرخاشگر اين است كه در جمع كودكانه نيز سرناسازگاري دارند. اين بچهها چون تصور ميكنند هر رفتار، گفتار و بازي كه خودشان ميكنند درست است و بقيه اشتباه فكر ميكنند (درست مشابه شرايط رفتاري با بزرگترها) روي علايقشان در جمع بچهها پافشاري ميكنند و همين باعث ميشود كه دائم با همبازيهايشان سر ناسازگاري داشته باشند.
تا حالا دقت كردهايد كودك پرخاشگرتان انگار هميشه از شما طلبكار است؟ متوجه شدهايد كه احساس طلبكار بودن، حق به جانب بودن و به نفع خود رفتار كردن در بچههاي پرخاشگر شاخص است؟! اين نوع رفتارها در ميان كودكان پرخاشگر رفتارهايي كاملاً عادي است چون اين بچهها هميشه از موضع قدرت و حق به جانب بودن به هر مسئلهاي نگاه ميكنند پس حتي اگر اطرافيان هم موضع منفعلانهاي نسبت به آنها داشته باشند و سر بحث و جدل نداشته باشند، اين خود بچهها هستند كه سر دعوا و لجبازي را به هر شكلي باز ميكنند. كودكان پرخاشگر از بچههاي ضعيف، آرام، مهربان و ساده در جمع متنفرند، دوست دارند هميشه كسي در مقابلشان باشد كه با آنها كل كل كند. اين كودكان حتي در مقابل همين رفتارها از سوي پدر و مادر نسبت به خودشان هم سريع موضع تند و پرخاش ميگيرند. اين بچهها اجازه اينكه دوستانشان وارد اتاقشان بشوند، از وسايل آنها استفاده كنند را نميدهند و دوستاني كه انتخاب ميكنند حداقل 10 سال اختلاف سني با آنها دارند كه اين مسئله ميتواند تأثيرات نامطلوبي بر رفتار آنها بگذارد. من يك لغت معروفي در مورد بچههاي پرخاشگر به كار ميبرم؛ معتقدم اين بچهها آنقدر خودشان را سطح بالا در نظر ميگيرند كه همه اطرافيان اعم از بزرگ و كوچك را احمق و سادهلوح فرض ميكنند و دقيقاً به همين خاطر نگاه سرد، بيتفاوت و كاملاً توهينآميزي نسبت به بقيه دارند؛ انگار با زبان بيزباني و تنها با نگاه كردن به شما ميگويند كه «تو براي من هيچي نيستي!».
شايد به همين دليل است كه اين بچهها اگر هم دوستي داشته باشند اغلب از خودشان بزرگتر است و با همسن خودشان نميتوانند دوستي آرامي داشته باشند.
به اين نكته دقت كردهايد كه معمولاً پرخاشگري بچهها در حضور والدينشان و در خانه و اتاق خودشان بيشتر از زمان و مكان ديگري است؟! «امنيت» مهمترين احساسي است كه برخلاف همه به پرخاشگري اين كودكان دامن ميزند. كودكان پرخاشگر تا زماني كه از جانب مكان يا افرادي خاص احساس امنيت نكنند دست به پرخاشگري نميزنند.
وجود پدر و مادر و حضور داشتن در محيطي كه متعلق به خود بچههاست باعث ميشود احساس امنيتي داشته باشند كه در پرخاشگر بودن بيش از هميشه پيش بروند. شايد باورش سخت باشد اما درست به همين دليل است كه اين بچهها با ورود به محيطي جديد تا زمان آشنايي به قول ما و كسب امنيت به تصور خودشان دست به اين نوع رفتارها نميزنند و بعد از سپري شدن زمان كوتاهي همان آش ميشود و همان كاسه. اگر شما پدر يا مادر يك كودك پرخاشگر هستيد بايد بدانيد كه با يك كوچولوي دروغگوي قهار طرف هستيد. اين بچهها نه تنها عامل دعوا و دو بهمزني در هر جمع كودكانه هستند بلكه در ذهنشان تلاش ميكنند كه اگر قرار است دروغي بگويند آن دروغ بزرگترين باشد. اين را گفتم تا يادتان باشد اگر شاهد درگيري او با ديگري بوديد و علت را جويا شديد؛ اگر كودكتان در جواب به سؤالتان گفت كه: «دوستم دعوا رو شروع كرد. اول اون بود كه بيدليل اومد سمتم، محكم زد تو صورتم و پرتابم كرد روي زمين. دوستم حتي فحش هم به من داد و. . . » باور نكنيد! شما بايد به شناختي از كودك پرخاشگرتان رسيده باشيد كه بدانيد دقيقاً در همين زمان جمع بودن است كه دست به دعوا ميزند و براي توجيه رفتارش دروغ ميگويد باورنكردني.
پرخاشگرها ويژگيهايي باورنكردني دارند
بگذاريد نشانههايي بدهم كه مطمئن شويد آيا كودك شما پرخاشگر است يا نه؟!
كودكان پرخاشگر بازيهاي پرهيجان و پراسترس مثل پلي استيشن و رايانه را به شدت دوست دارند اما كافي است كه در بازي شكست بخورند آنجاست كه بايد شما خودتان را براي شروع يك جنگ جهاني ديگر آماده كنيد! برخلاف تصور ما پزشكان و برخلاف ساير كودكان، اين بچهها از ديدن فيلمهاي ترسناك، صحنههاي دعوا و درگيري در فيلمها و زدوخوردهاي طبيعي لذت ميبرند. حتي با تأثيرپذيري از همين رفتارها سعي ميكنند ساير همسن و سالهايشان را بترسانند و از ترس آنها احساس هيجان و شعف ميكنند.
پرخاش؛ ابزاري غيرمرئي براي جنگ با همه
نكته مهم و اساسي در زمينه كودكان پرخاشگر اين است كه اين كودكان چون از موضع حقانيت و برتري به هر مسئلهاي نگاه ميكنند، انتظار دارند اطرافيانشان نوكران و مطيعان بيچون و چراي آنها باشند پس براي رسيدن به اين نقطه دست به هر كاري ميزنند. به تصور اين كودكان راحتترين روش استفاده از ابزارهايي مثل جيغ زدن، مو كشيدن، كتك زدن و شكستن وسايل است كه ما بزرگترها اسمشان را پرخاش گذاشتهايم. اينكه چطور رفتار كنيم كه نشانهها و علل پرخاش را در فرزندمان بكشيم بحث مفصلي است اما به ياد داشته باشيم معمولترين و بهترين راهحل در مورد اين بچهها اين است كه به طور كلي ناديدهشان بگيريد. اگرچه من در كمتر مواقعي توصيه به قلقلك دادن حساسيت بچهها ميكنم اما در اين موضوع خاص تأكيد ميكنم كه دقيقاً همان رفتاري را با فرزندتان داشته باشيد كه انتظارش را از جانب شما ندارد.
او جيغ ميكشد و خودش را ميزند تا نگاه، توجه و تأييد شما را نسبت به خودش جلب كند شما كافي است رو برگردانيد و طوري وانمود كنيد كه هيچ صدايي نميشنويد. در زمان جيغ زدن سعي براي صحبت كردن و قانع كردنش نداشته باشيد چون چه او بخواهد و چه نخواهد، درست در همان لحظه هيچ صدايي را نميشنود و هيچ حرفي را نميپذيرد. پس به قول خودمان شما دست پيش بگيريد و خودتان را به نشنيدن بزنيد، صبر كنيد تا هرچه ميخواهد جيغ بكشد و مانعش نشويد آنوقت خودتان ميبينيد كه بعد از حدود 10 دقيقه خودزني ديگر انرژي برايش باقي نمانده كه به پرخاش ادامه دهد.
تكرار اين رفتار از جانب شما اين تصور را در ذهن او ايجاد ميكند كه با پرخاش به جايي نميرسد پس روش رفتارياش را براي جلب توجه شما به طور غريزي تغيير ميدهد.
