بوي گوگرد و صداي انفجار شايد تداعيگر صحنههاي جنگ باشد اما با نزديك شدن به آخرين چهارشنبه سال وقتي در خيابانها قدم ميگذاريد وحشت آسيب ديدن از رفتارهاي ونداليستي كه در قالب يك سنت خود را جا كرده، آرامش را از شما ميگيرد.
چهارشنبه آخر سال هر چند تحت عنوان «چهارشنبه سوري» مطرح است اما آمار و ارقامي كه اورژانس، آتشنشاني و پزشكي قانوني ارائه ميكنند به وضوح دليل نگراني خانوادهها را در روزهاي منتهي به پايان سال به تصوير ميكشد.
روزهاي پر كار بيمارستانها
روزهاي منتهي به آخرين چهارشنبه سال بيترديد يكي از شلوغترين روزهاي كاري بيمارستانها و مراكز درماني است. دكتر عليرضا زالي، رئيس سازمان نظام پزشكي با اشاره به آسيبهايي نظير تخليه چشم، قطع دست و اندامهاي بدن افراد در سالهاي گذشته از آماده باش تمام بيمارستانهاي دولتي و خصوصي خبر داده است. بنا به تأكيد وي بسياري از مواد محترقه فاقد استاندارد لازم هستند و اين امر باعث ميشود كه اگر افراد به دنبال صدمات وارده فوت نكنند با عوارض ديرپا و درازمدت مواجه باشند. به گفته دكتر مجيد ابهري هم حدود 70 درصد آسيبديدگان چهارشنبه آخرسال را افراد زير 18 سال شامل ميشوند و علاوه بر آسيبهاي فيزيكي، آسيبهايي نظير اضطراب، دلهره، كابوسهاي شبانه، شب ادراري، بدخوابي و... براي كودكان زير10 سال و نيز آسيبهايي نظير آسيبهاي عصبي و... براي ساير گروههاي سني متصور است.
تحركات هدايت شده براي بهرهبرداري سياسي از يك سنت
نخستين گام براي مديريت رفتارهاي غير عادي و ونداليستي چهارشنبه آخر سال بررسي دلايل و زمينههاي شكلگيري رفتارهايي است كه در اين شبها از سوي برخي جوانان سر ميزند. محسن نصري جامعه شناس در گفتوگو با «جوان»درباره حوادث آخرين شب چهارشنبه سال ميگويد: چهارشنبه سوري از جمله آداب و رسومي است كه در گذشتههاي دور در كشورمان برگزار ميشده و براي خودش معنا و مفهوم و آداب ويژهاي داشته و مردم با برگزاري جشنها و مراسمهايي مانند قاشقزني فضايي شاد ايجاد ميشد كه همدلي اجتماعي را نيز تقويت ميكرد. اما در دوره اخير اين سنت از فرهنگ خودش فاصله گرفته و تبديل به زماني براي انجام رفتارهاي هنجارشكنانه شده است. اين كارشناس با اشاره به تحركات رسانههاي ماهوارهاي فارسي زبان براي تحريك و ترويج رفتارهاي هنجارشكنانه در اين مراسم ميافزايد: نبايد فراموش كنيم كه در جنگ نرم از هر فرصتي براي بهرهبرداري سياسي و ايجاد تنشهاي اجتماعي استفاده ميشود.
دكتر امير محمود حريرچي نيز معتقد است چهارشنبهسوري از حالت سنتي خود خارج شده و گويا برخي اين روزها را فضاي خوبي براي عقدهگشاييهاي خود ميبينند و در آن دست به اقدامات ناهنجار ميزنند.
وي در گفتوگو با «ايسنا»، درباره افرادي كه اقدام به تخريب يا آسيب رساندن به فضاهاي شهري از طريق انفجار نارنجكهاي دستي و... ميكنند، ميگويد: كسي كه نمادهاي شهري را تخريب ميكند، احساس مسئوليتي نسبت به شهر و محل زندگي خود ندارد و متأسفانه اين موضوع در شهرهاي بزرگ بيشتر ديده ميشود چراكه تعلق خاطر انسانها به محيط در شهرهاي بزرگ بيشتر از بين ميرود. به باور وي افرادي كه آسيبي به فضاهاي شهري ميرسانند، تعلقخاطر نسبت به شهرشان ندارند، اصطلاحاً به آنان «ونداليست» يا «خرابكار» ميگويند.
چهارشنبهسوري، سور وندالها!
بنا به تأكيد حريرچي بروز رفتارهاي وندالي در افراد به شكلهاي متفاوت است، اما شرايطي همچون چهارشنبهسوري فضايي ايجاد ميشود تا افراد وندال رفتارهاي نامتعارف و تخريبي خود را با زمينه بيشتري بروز دهند؛رفتارهايي كه ميتوان با تدابيري آنها را مديريت كرد و مانع از تلخ شدن دوران عيد نوروز به كام خانوادهها و افرادي شد كه در اين بين دچار آسيبهاي جدي ميشوند.
نصري هم معتقد است ضعف ما در عرصههاي فرهنگي و تبيين آداب و رسوم سنتي موجب شده است تا اين سنتها از هنجارهاي اصلي خود فاصله بگيرند و براي مديريت حوادث و مراسم چهارشنبه آخر سال بايد به موضوع انتقال مناسب فرهنگ توجه داشت تا آداب و رسوم ما از مبناي اصلي خود فاصله نگيرد و به موقعيتي براي سوءاستفاده رسانههاي خارجي و برخي گروههاي منحرف داخلي مبدل نشود. وي پالايش فضاي فرهنگي و آداب و رسوم سنتي از انحرافات، تبيين رفتار صحيح و آموزش، اطلاع رساني و فرهنگسازي را بهترين راهكار مديريت فضاي چهارشنبه آخر سال ميداند و با اشاره به ايام سوگواري حضرت فاطمه(س) معتقد است ميتوان از ظرفيتهاي مذهبي مردم نيز براي مديريت فضاي اين شب در سال جاري بهره گرفت.
حريرچي با تأكيد بر ايجاد تعلق خاطر در شهروندان ميافزايد: بايد در هر محله از مناطق شهر قسمتهايي براي آتشبازي در نظر گرفته شود و پليس و نيروهاي ديگر نيز بر اين قسمتها نظارت داشته باشند.
