پاشنه آشيل گمرك ارزشگذاري كالاست كه تاكنون پنج روش عمده تخلف واردكنندگان از سوي مأموران گمرك شناسايي شده است.
واردكنندگان با روشهايي چون تباني با فروشنده كشور مبدأ و جعل فاكتور سعي در كاهش پرداخت هزينههاي گمركي دارند كه توسط سه تن از مديران كل گمرك در قالب كلاسهاي آموزشي و در حاشيه دروس اصلي به آنها اشاره شده است.
ترخيص كالا در گمرك سنگاپور 3 دقيقه، ايران 22 روز!
غلامحسين نوحي مدير كل دفتر مطالعات، تحقيقات و فناوري به تاريخچه گمرك در ايران از زمان مادها و اسناد مقررات اشكانيان اشاره كرد و گفت: گمرك به شكل امروزي از سال 1316 توسط نوژ بلژيكي وزير گمركات ايران پايهگذاري شد و همچنان روش پاسخگويي به ارباب رجوع به روش «U» مرسوم است كه با آمدن تكنولوژيهاي جديد كامل شده است.
نوحي در پاسخ به اين سؤال خبرنگار ما كه گراني سيبزميني بعد از بحران اين كالا در تركيه رخ داده يا گمرك نبايد در اين مواقع با ارائه گزارشهاي به موقع يا پيشنهاد افزايش تعرفه مانع از برهم خوردن بازار يك كالا در داخل كشور شود، گفت:
خوشبختانه طي سالهاي اخير آمارهاي گمركي و پيشنهادات مبتني بر دادههاي اين سازمان به تدريج در سياستگذاريها دخيل شده است؛ چراكه با نگاهي به وضعيت گمرك به راحتي ميتوان پي به وضعيت اقتصاد برد.
وي با اشاره به اينكه اگر واردكننده همه مجوزهاي لازم را اخذ كرده باشد كل عمليات ترخيص كالا در گمرك كمتر از دو ساعت انجام خواهد شد، افزود: به رغم تجربههاي موجود با اين حال ترخيص كالا به دليل مجوزهاي متعدد و خارج از اراده گمرك كه توسط ساير دستگاهها صادر ميشود متوسط زمان ترخيص كالا در ايران حدود 22 روز است در حالي كه همين زمان درگمرك سنگاپوربه عنوان بزرگترين بارانداز آسياي جنوب شرقي و با اجراي سيستم پنجره واحد سه دقيقه است.
40 سازمان در ترخيص كالا نقش دارند
در ادامه عليرضا مقدسي مديركل دفتر بازرسي و مديريت عملكرد گمرك درتشريح علت تأخير ترخيص كالا در ايران به دو مشكل تعدد قوانين و بيش از 40 سازمان مرتبط با گمرك اشاره كرد و گفت: گمرك ايران علاوه بر تعهدات خود كه مبتني بر 17 كنوانسيون بينالمللي است با جنگلي از قوانين، مقررات و بخشنامهها مواجه است كه توسط سازمانهاي همجوار تدوين شده است و بعضي از آنها متناقض هستند.
وي در تعريف سازمانهاي اثرگذار همجوار، آنها را به سه دسته تقسيم كرد و افزود: گمرك از يك سو با سازمانهاي سياستگذار چون مجلس، ستاد مبارزه با قاچاق كالا و ارز سر و كار دارد، از سوي ديگر با سازمانهاي مجوزدهنده همچون سازمان استاندارد، انرژي اتمي، كانون پرورش فكري، ارشاد و. . . و از ديگرسو با سازمانهاي خدماتي مانند بانكها، شركتهاي حملونقل هوايي، دريايي، ريلي، هوايي و... همكاري ميكند. مقدسي گفت: به عنوان مثال براي واردات ماكروويو و برنج علاوه بر مراجع مرتبط با كالا كه معمولاً يك پاي ثابت استاندارد است، بايد از سازمان انرژي اتمي نيز مجوز لازم را اخذ كنند.
وي با اشاره به غائله كمبود دارو در چند ماه گذشته و انبارشدن 300 تن دارو در گمرك فرودگاه امام خميني(ره) گفت: مشكل پيش آمده ناشي از اختلاف ديدگاه بانك مركزي، وزارت بهداشت و واردكنندگان داروها بود كه بانك مركزي در مقابل وزارت بهداشت مدعي مالكيت داروها بود و نيازمند هماهنگي براي محاسبه اختلاف قيمت ارز و هماهنگيهاي بين دستگاهها بود و گمرك هيچ نقشي در تأخير ترخيص چندماهه دارو و برهم خوردن بازار دارو نداشت.
مقدسي با اشاره به اين كه با هر بخشنامه يا دستورالعملي كه از سوي برخي دستگاهها صادر ميشود براي صادركنندگان و واردكنندگان مسيرهاي جديدي ايجاد ميشود، گفت: براي همين است كه زماني شمش طلا به خارج صادر يا قاچاق ميشد و زمان ديگر شمش طلا به داخل كشور آمد.
ارزشگذاري پاشنه آشيل گمرك
مؤلف كتاب «سازمان و وظايف گمرك جمهوري اسلامي ايران » درباره تخلفات مرسوم واردكنندگان ادامه داد: با توجه به اينكه انحراف از تعرفه تقريباً غيرممكن است بنابراين پاشنه آشيل گمرك ارزشگذاري كالاهاست كه با برگه خريد (فاكتور) كشور مبدأ تعيين ميشود.
مقدسي با اشاره به چهار روش تخلفات از راه ارزشگذاري توضيح داد: در روش اول واردكننده بر اساس توافق با فروشنده كشور مبدأ قيمت اجناس را كمتر در فاكتور خريد درج ميكند تا هزينه گمركي كمتري بپردازد. البته معمولاً كشورهاي توسعهيافته كمتر از اين كارها ميكنند و ما بيشترين تخلفات را در بين كشورهاي چين و ايتاليا داريم.
وي ادامه داد: در اين مواقع ارزيابان با توجه به روشهاي تجربي و با استفاده از تكنولوژي و قيمتهاي جهاني نسبت به كشف اين تخلف اقدام ميكنند.
وي در تشريح روش دوم تخلف توسط واردكنندگان به دستكاري در فاكتور و واردكردن يك كالاي باكيفيت به اسم كالاي كم كيفيت اشاره كرد و گفت:به عنوان مثال چندي پيش محمولهاي از ظروف كريستال ژاپني وارد شده كه در بستهبندي چيني و با فاكتور كشور مبدأ با نام كريستال چيني وارد شده بود و ارزيابان گمرك با هوشياري متوجه اين شيطنت شده بودند.
مقدسي سومين روش تخلف را برعكس روش دوم اشاره كرد و گفت: در برخي موارد كالاي بيكيفيت را به اسم كالاي باكيفيت وارد ميكنند و حتي تعرفه آن را ميپردازند تا سود خود را در بازار و از راه عرضه كالاي بيكيفيت به جاي كالاي باكيفيت ببرند.
از دور ريختن سيب صادراتي تا واردات موز!
مقدسي چهارمين نوع تخلف را مرتبط با صادركنندگان دانست و با انتقاد از روشهاي حمايتي از صادركنندگان در ايران گفت: در كشور چين براي قبضه بازار كشورهاي ديگر از توليدكنندگان و صادركنندگان حتي از طريق قاچاق حمايت ميشود و حمايت آنها از روش معافيت مالياتي و حملونقل رايگان است اما در كشور ما جايزه نقدي به صادركنندگان ميدهيم.
وي گفت: به دليل همين روشهاي تشويقي روش تخلف صادركنندگان خاص و جالب توجه است. از آنجايي كه به غير از جوايز نقدي، صادركننده معادل صادرات قادر به واردات محصول است لذا با ارزشگذاري بيشتر كالاي وارداتي مبادرت به واردات كالاهاي خود ميكند.
مديركل دفتر بازرسي و مديريت عملكرد گمرك با اشاره به دو مورد مكشوفات در اين باره گفت: در پروندهاي متوجه شديم صادركننده چندين كاميون لگن و آبكش و محصولات پلاستيكي به قيمتهاي گران صادر ميكند يا در پروندهاي متوجه صادرات سيبهاي بيكيفيت به قيمت بالا شديم، اما بعد از بررسي متوجه شديم لگنها و سيبها را در آن طرف مرز دور ريخته تا به جاي آن موز يا كالاي ديگر وارد كند !
جعل فاكتور بيشترين تخلف
همچنين در اين برنامه ارونقي مدير كل گمرك بندرعباس (شهيد رجايي) با اشاره به اينكه 40درصد كل واردات كشور و 45درصد كل ترانزيت كشور از گمرك مذكور ترخيص ميشود پنجمين تخلف واردكنندگان در گمرك را به استناد آمار و مدارك جعل فاكتور عنوان كرد و گفت: كم اظهاري و كاهش ارزش كالا براي پرداخت كمتر حقوق گمركي از طريق جعل فاكتورهاي كالاها بيشترين تخلف را به خود اختصاص ميدهد كه گاهي با اضافه كردن يك جمله به انتهاي فاكتور انجام شده و ما چندين نمونه از آن را كردهايم.
مدير كل گمرك بندر شهيد رجايي كه چند ماه پيش خبر شناسايي باند جاعل در آن گمرك رسانهاي شده بود، افزود: برخي از فاكتورها و نامههاي ترخصي نيز به طور كلي جعل شده و نمونهاي از آن را از راه تاريخ صدور نامه كشف كرديم كه تاريخ صدورنامه روز جمعه بود! ارونقي در پاسخ به اين سؤال «جوان» كه چرا ترخيصكاران معمولاً كارمند سابق گمرك يا از اقوام كارمندان گمرك هستند با رد اين ادعا گفت: ترخيصكاران بر اساس قانون و پس از گذراندن آزمون وارد اين حرفه ميشوند اما اين قاعده در گمرك بندرعباس وجود ندارد و شايد كمتر از 10درصد ترخيصكاران قبلاً كارمند گمرك بودهاند.
گفتني است كلاسهاي تخصصي - آموزشي آشنايي با امور گمركي دركيش با ميزباني مركز اطلاعرساني وزارت اقتصاد و گمرك جمهوري اسلامي بود كه براي خبرنگاران اين حوزه تخصصي بسيار مفيد بود. در اين كلاسها روش كار در گمركها، وظايف گمركها ، تاريخچه گمرك، روش ترخيص كالا و چگونگي اخذ گمركي يا ماليات غيرمستقيم (به عنوان يكي از درآمدهاي مهم دولت) توسط سه استاد مولف در اين باره ارائه شد.
بنام خدا باسلام کشور از نظر نظارات وبازرسی وتحقیق وتفحص و تشویق وتنبیه دارای نواقص واشکالات بسیاری بخصوص در زمینه گمرکات وبیمه وبانکها و....میباشد .کافی است به درامدهای ناگهانی برخی مسئولین وکارمندان مشغول بکار در انها اشاره وتحقیق شود وبا کارمندان دیگر بخش های مشابه در دولت مقایسه شود.که چگونه صاحب ساختمانها وسهام و.... گردیده اند.اینها نشانه های ضعف اشکار... است که هرچه سریعتر باید چاره وراهکاری برای جلوگیری و حراست از بیت المال اندیشید. ممنون 
