پس از اينكه عربستان، امارات و بحرين چهارشنبه قبل سفراي خود را از قطر فراخواندند و با اين اقدام اختلافات شوراي همكاري خليج فارس را علني كردند، اكنون نيز در تلاش براي اجراي گام عملي يعني تحريم اين كشور هستند. تغيير سياست خارجي جديد قطر درباره ايران و مصر، اختلاف اين كشور با كشورهاي عضو شوراي همكاري خليج فارس را تشديد كرده است.
به گزارش «جوان»، عربستان، امارات و بحرين چهارشنبه گذشته در اقدامي غيرمنتظره سفراي خود را از قطر فراخواندند تا مخالفت خود را با سياستهاي منطقهاي دوحه نشان دهند و بدين ترتيب شكاف در شوراي همكاري خليجفارس علني شد. شوراي 35سالهاي كه عربستان خود را آقا و سالار ساير كشورهاي عضو در آن ميداند اندك اندك ميرود تا كارايي سياسي خود را از دست داده و البته در آستانه فروپاشي عملي هم قرار گيرد. آخرين مصداق اين روند بيانيه مشتركي است كه توسط سه كشور عربستان، امارات و بحرين صادر شده است. در اين بيانيه هر سه كشور به شكل همزمان در اقدامي اعتراضي سفراي خود را از دوحه پايتخت قطر فراخواندند. سه كشور فوق دليل اين اقدام غيرمنتظرهشان در مقابل يك عضو ديگر شوراي همكاري را عدم پايبندي دوحه به توافقنامهاي كه در نوامبر 2013 به امضا رسيد، اعلام كردهاند. معترضان به سياستهاي منطقهاي دوحه اعتقاد دارند با وجود اينكه اين توافقنامه به امضاي تميم بن حمد آل ثاني، امير قطر رسيده است اما با گذشت بيش از سه ماه از امضاي آن، قطر هيچ اقدام لازمي را براي اجرايي كردن آن اتخاذ نكرده است. گفته ميشود كه حمايتهاي قطر از جريان اخوانالمسلمين منجر به صدور اين بيانيه توسط اين سه كشور شده است. فعاليتهاي اخوان در امارات و ترس عربستان سعودي از پا گرفتن آنها در اين كشور و البته خيزشهاي اقليت شيعه در شبه جزيره از اصليترين دلايل اتخاذ چنين رويكردي عنوان شده است. هر چند عربستان، امارات و بحرين درباره فراخواندن سفراي خود از قطر توافق كردند، ولي اعتقاد غالب اين است كه امارات و بحرين با فشار عربستان سفراي خود را از دوحه فراخواندند. زيرا عربستان ميخواهد قطر را كه گاه با سياستهاي شوراي همكاري خليج فارس همراه نيست، رام كند و در مسير سياستهاي تحت امر رياض سوق دهد. در ماههاي اخير و با روي كار آمدن امير جديد قطر، سياست خارجي اين كشور درباره تحولات خاورميانه تغيير يافت و اين تغيير سياست با بدبيني از سوي رياض نگريسته شد. درحال حاضر، عربستان و قطر به علت نوع نگاه متفاوت آنها به مديريت پروندههاي منطقهاي و روابط با گروه اخوانالمسلمين مصر و ايران دچار اختلاف شديد شدهاند. اقدام اخير رياض عليه دوحه را ميتوان چنين تفسير كرد كه عربستان ميخواهد قطر را از ايفاي نقش خود در منطقه و رفتارهاي مخالف سياستهاي مشخص رياض منع كند. برخي ناظران بينالمللي ميگويند كه قطر ميخواهد خود را از تبعيت عربستان خارج كند، ولي عربستان ميخواهد مانع بلندپروازي و نقشآفريني قطر در منطقه و جهان شود. آنچه از شواهد بر ميآيد، اين است كه سياستهاي عربستان در ماههاي اخير نشان ميدهد كه دولت سعودي ميخواهد اين پيام روشن را به قطر بدهد كه عربستان تنها تعيينكننده سياستهاي خارجي منطقه بايد باشد و ساير كشورها نيز بايد مطيع و فرمانبردار سعوديها باشند.
اقدام رياض براي تحريم همهجانبه دوحه
سياست خصمانه كشورهاي عربي تنها به فراخواندن سفير از دوحه منجر نشده است و بر اساس گزارشها اقدامات عملي ديگري براي مقابله با اين كشور در دست اجراست. به گزارش فارس، روزنامه «القبس» كويت، فاش كرده است كه سه كشور عربستان، امارات و بحرين تلاش ميكنند تا دوحه در هيچ نشست يا كنفرانسي كه مربوط به كشورهاي شوراي همكاري است، مشاركت نداشته باشد. همچنين اين سه كشور در اقدامي ديگر قصد دارند كه از پرواز هواپيماهاي قطري در حريم هوايي خود جلوگيري كنند كه در صورت بروز آن قطر دچار خسارتهاي مالي فراوان خواهد شد. در مقابل اين اقدامات، قطر روز به روز در مواضع خود مستحكمتر ميشود، همچنان كه هيئت وزيران اين كشور تأسف و تعجب شديد خود را از اين تصميم اعلام و تأكيد كرده است كه قطر اقدام مشابهي را انجام نخواهد داد. همچنين يك منبع نزديك به حكومت قطر اعلام كرده است كه دوحه هيچگاه تحت فشار سه كشور عربستان، امارات و بحرين سياستهاي خارجي خود را تغيير نخواهد داد و افزوده است كه اين مسئله مربوط به مباني اساسي سياست خارجي قطر است و بهاي آن هرچيزي كه باشد قطر از سياست خود دست برنميدارد. اين منبع افزوده است كه قطر از ميزباني اعضاي اخوانالمسلمين به ويژه يوسف القرضاوي، رئيس علماي اسلامي عرب دست برنخواهد داشت.
اختلافات بر سر ايران
يكي از اختلافات اساسي عربستان با قطر در رابطه با موضع دوگانه دو كشور در مقابل ايران است. پس از توافق ايران با 1+5 درباره برنامه هستهاي، دولت قطر از توافق به دست آمده حمايت و سعي كرد تا روابط خود را با ايران توسعه دهد. از آنجاكه اين اقدام قطر با سياست منطقهاي عربستان كه مقابله با ايران را در پيش گرفته، در تضاد است، اختلافات بين دو كشور عربي را افزايش داد. اكنون اختلافات دو كشور عربي بيشتر شده و تا مرز كاهش روابط سياسي پيش رفته است. عربستان كه در دهه اخير سياست مقابله با ايران را در پيش گرفته و از هر ابزاري براي مقابله با ايران استفاده ميكند و سعي دارد تا كشورهاي منطقه را در اتخاذ تصميم جدي عليه تهران با خود همراه كند، پس از توافق ايران با 1+5، نيز از اين توافق استقبال نكرد. در مورد توافقنامه ژنو، عربستان هيچگاه نارضايتي خود را رسماً اعلام نكرد البته رسانههاي گروهي اين كشور نارضايتي خود را به تصوير كشيدند اما شاهد موضعگيري منفي علني از سوي حاكمان سعودي نبوديم. اين كشورها بيشتر نگاهشان به توافقنامه ژنو با شك و ترديد بود، مبني بر اينكه آيا توافقنامهاي بين ايران و امريكا بر سر مسائل منطقهاي صورت گرفته يا فقط مسائل هستهاي است. عربستان و ايران در سه سال اخير در بحران سوريه در مقابل يكديگر قرار گرفتند و تنش بين دو كشور افزايش يافت و اكنون رياض در تلاش است تا كشورهاي عربي منطقه از جمله قطر را براي مقابله با ايران با خود همراه كند اما سياست جديد دوحه براي حفظ و توسعه مناسبات با تهران، نگراني دولت سعودي را در پي داشته است. عربستان خود را رهبر منطقه ميداند و معتقد است كه هر تصميمي كه از سوي رياض اتخاذ ميشود بايد از سوي كشورهاي ديگر نيز مورد پذيرش قرار گيرد. حتي هنگامي كه محمدجواد ظريف، وزير خارجه كشورمان پس از توافق ژنو براي توسعه مناسبات با كشورهاي منطقه به قطر سفر كرد، نگرانيهاي امنيتي رياض از سوي ايران بيشتر شد و اكنون عربستان سعي دارد قطر را مهار كند تا سياست مستقل منطقهاي اتخاذ نكند.
اختلافات بر سر مصر
آنچه از اقدام اخير كشورهاي عربي و به خصوص عربستان عليه قطر مشاهده ميشود، اين است كه اختلافات اين دو كشور بيشتر بر سر مسائل منطقهاي است. يكي از اختلافات مربوط به موضع دو كشور در مقابل دولت موقت مصر است كه سياست دوگانهاي را در پيش گرفتهاند. برخي ناظران سياسي نيز معتقدند كه اصليترين اختلاف عربستان و قطر درباره اخوانالمسلمين مصر است. زيرا قطر از اخوانالمسلمين حمايت ميكند، ولي عربستان و امارات مخالف سياستهاي اخوانالمسلمين هستند. پس از بركناري محمد مرسي، از رياست جمهوري مصر در تابستان گذشته، قطر دولت كودتايي مصر را به رسميت نشناخت و با نامشروع خواندن دولت جديد، به حمايت از اخوانالمسلمين ادامه داد. قطر بهشدت با دولت كودتايي مصر مخالف است و تمام وزنه مالي و تبليغاتي خود را پشت اخوانالمسلمين قرار داده كه محمد مرسي را هنوز بهعنوان رئيسجمهور قانوني اين كشور ميدانند. اما در مقابل، عربستان از دولت كوتايي مصر و از جمله عبدالفتاح السيسي، فرمانده ارتش مصر حمايت كرد و حتي كمك مالي نيز به دولت جديد انجام داد. از يك سو عربستان 12 ميليارد دلار به ژنرال السيسي داد كه امكان دارد رئيسجمهور آينده مصر شود و در سوي ديگر قطر 7 ميليارد دلار به حساب اخوانالمسلمين ريخت.
