برايش فرقي نميكند در جمع باشد يا در خانه، از بين همه اتاقها و آدمهاي در حال رفت و آمد دور و برش ميگردد يك گوشه دور از دسترس پيدا ميكند و بساط بازياش را همان جا ميچيند. برخلاف بقيه بچههاي جمع «يسنا» تنها بچهاي است كه انگار از بودن در جمع فراري است دليلش را نميدانم اما انگار ترسي كه در وجودش است و در چشمانش هم به خوبي قابل درك است او را وادار ميكند كه به كنج خلوت بخزد. برايم غيرقابل درك است، در دوراني كه بچهها به قول بزرگترها ديوار راست را ميگيرند و بالا ميروند، شب و روزهايي كه صداي بازي و خنده بچهها در هر خانهاي نويد بودن انرژي و شادي را ميدهد، اوضاع در خانه يسنا و پدر و مادرش فرق ميكند! مادرش ميگويد: «اوضاع از اول اين طور نبود، يسنا هم مثل بقيه بچهها موقع جدا شدن از جمع دوستانش گريه ميكرد، صداي خنده او در جمع از همه بلندتر بود اما نميدانم چه شد كه يكدفعه آن همه انرژي جايش را به سكوت و ناراحتي داد». براي خودم هم سؤال بود مگر ميشود بچه باشي، دوران كودكيات را سپري كني اما دور از جمع بچهها بنشيني و خنده از روي لبهايت محو شده باشد؟! همه رفتارهاي يسنا و هزار و يك كودك ناراحت و دور از جمع شده تلي از سؤالهاي بيجواب را در ذهنم شكل داده بود كه چارهاي جز مشورت و راهحل گرفتن از يك دكتر روانشناس كودكان نداشتم. بهترين گزينه دكتر مهيا صابري، روانشناس كودكان بود كه در مورد دلايل شكل گرفتن چنين رفتارهاي افسردهاي از سوي بچهها و راهحلهاي كارآمد از سوي پدر و مادرها ميتوانست كمك كند.
دكتر مهيا صابري، روانشناس كودكان معتقد است يكي از ويژگيهاي منحصربهفرد و تكرار ناشدني دوران كودكي انرژي و سرزندگي اين رده سني است كه جزو شاخصههاي هر كودكي و نوجواني به شمار ميرود. شيطنت كردن، خوشحال بودن و لبخند زدن بچهها آنقدر اتفاق مهمي است كه تقريباً هر كسي با ديدن كودك ناراحت، ساكت و غمگين از طرفي احساس خوبي نخواهد داشت و از طرف ديگر نگران ميشود و در ذهنش اين سؤال مهم نقش ميبندد كه « مگر ميشود كودك بود اما خوشحال نبود؟!»
نكتهاي كه اغلب موارد ما بزرگترها از آن غافل ميشويم يا با وجود دانستن از قبول آن امتناع ميكنيم نقش ما در افسرده يا ناراحت بودن طولاني مدت فرزندانمان است.
برايتان پيش آمده بعد از ديدن كودكتان كه ناراحت، افسرده و ساكت گوشهاي كز كرده است از خودتان بپرسيد «سهم من در حال بد او چيست؟». مطمئناً نه، چون ما هم مثل همه آدمها كمترين سهمي كه در يك اتفاق بر عهده ميگيريم نقش خودمان است. تا حالا به اين فكر كردهايد كه بچهها مثل يك مدار الكترومغناطيس هستند؟ بله بچهها درست مثل يك مدار الكترومغناطيس از اطرافيان انرژي ميگيرند و صدالبته انرژي كه از پدر و مادر و برادر و خواهرشان ميگيرند تأثيرگذار و ماندگارتر از بقيه است پس يادتان باشد مهمترين اصل در داشتن كودكي شاد انرژي دادن است.
انرژي بدهيد تا كودكتان انرژي بگيرد
حس اعتماد به نفس يكي از مهمترين حسهاي دروني كودكان است. كودكي كه مورد تحسين و تمجيد اطرافيان قرار ميگيرد دليلي نميبيند كه رفتار و بازيهايش را پنهان كند و در خود فرو بريزد. در مقابل كودكي كه مدام مورد ايراد و نكتهسنجيهاي بيمورد اطرافيان قرار بگيرد، مدام با اين ترس دست و پنجه نرم ميكند كه مبادا در مقابل بروز هر رفتاري اطرافيان او را مؤاخذه كنند. همين ترس باعث ميشود كه كودك را به درونگرايي، ترس و ناراحتي سوق دهد. در اولين قدم براي داشتن يك كودك شاد تلاش كنيد از فرزندتان تمجيد كنيد. عشقورزي والدين مهمترين عامل در شادي كودكان است. وقتي كودكان بزرگ ميشوند دانستن اينكه علايق، عقايد، خصوصيات و استعدادهايشان با ارزش تلقي ميشود ميتواند پايهگذار شادي دورانهاي بعدي زندگيشان باشد. البته فراموش نكنيد كه در تعريف كردن از كودكان نبايد فراتر از خط اعتدال برويد چون تعريف بيش از حد و ناديده گرفتن خطاهاي كودك ميتواند عواقب جديتري به دنبال داشته باشد.
يكي از ريزترين نكتههاي رفتاري والدين اين است كه فراموش ميكنند به جاي آنكه شخصيت اصلي كودك را نقد كنند بايد رفتارها و خطاهاي او را مورد تذكر قرار دهند. ياد بگيريد در مقابل ريخت و پاش بودن اتاق كودكتان به جاي آنكه به او بگوييد «تو خيلي شلختهاي» به او بگوييد «بهتر است اسباببازيهايت را بعد از هر بار بازي كردن سرجايش بگذاري».
ماهيگيري ياد بدهيد، نه ماهي!
قابليت حل مسئله را در كودكتان بزرگ كنيد. بگذاريد كودكتان در هر شرايط و هر راه بستهاي كه قرار ميگيرد با خودش بگويد «من براي اين مشكل هم راهحلي پيدا ميكنم». كودكاني كه قابليت حل مسئله بالايي دارند از اعتماد به نفس بالايي برخوردار خواهند بود.
در هر شرايط مهم و ناگهاني كه گير افتاديد هرچه فكر ميكنيد بلند به زبان بياوريد؛ به كودكتان اين فرصت را بدهيد كه به جاي ذهنخواني شما از زبانتان بشنود كه چه راهحلي پيدا ميكنيد.
شما به عنوان پدر و مادر بايد بتوانيد به كودكتان بفهمانيد كه هيچ مشكلي وجود ندارد كه او با همفكري شما از عهده حل آن برنيايد مثبت فكر كردن و خوشبين بودن يكي از تأثيرات افزايش قدرت حل مسئله در ذهن كودكان است.
به كودكتان بياموزيد، خواستن توانستن است
اطمينان داشتن به قابليتهاي كودكان يكي از ويژگيهاي رفتاري پدر و مادرهاست كه به شدت روي نوع رفتار كودكان تأثير ميگذارد. كودكي كه ميداند پدر و مادرش به اين باور رسيدهاند كه او از عهده هر كاري برميآيد به خودش ميبالد، نه تنها از انجام هيچ كاري احساس خستگي نميكند بلكه بعد از انجام هر كاري از خوشحالي به خود ميبالد. فراموش نكنيد كودكان حمايتهاي دروني شما را نسبت به خودشان درك ميكنند.
كودك وقتي بداند كه پدر و مادرش به او اطمينان دارند و باورش كردهاند احساس ميكند كه دست يافتن به همه چيز برايش امكان پذير است. در واقع پدر و مادرها در جهت دادن افكار كودك نسبت به خودش نقش بسيار مهمي دارند بنابراين والدين بايد افكار مثبت به كودكان خود القا كنند.
امنيتي كه شادي هديه ميدهد
هر موجودي در كنار احساس امنيت احساس شعف و شادي درونش ايجاد ميشود؛ كودكان از اين قاعده مستثنا نيستند! تصور كنيد خود شما وقتي قرار باشد از يك ارتفاع بلند پرشي داشته باشيد. مطمئناً وقتي ميدانيد كه تمام اسباب و لوازم امنيتي مهياست و كسي هست كه بعد از اين پرش از شما دفاع كند طبيعتاً پرشي همراه با لذت و شادي را تجربه ميكنيد. حالا درنظر بگيريد حتي قرار گرفتن در يك ارتفاع بلند بدون هيچ حفاظي چه ترسي را بر شما مستولي ميكند؟! كودكان همسن و سال هم با احساس امنيت، شاد ميشوند. هميشه با نگاهتان، رفتارتان و گفتارتان تمام تلاشتان را به كار ببنديد تا كودكتان از حضور شما احساس امنيت كند و رفتار و شادياش را بدون ترس بروز دهد.
روبهرو شدن با واقعيت بهتر از فريب دادن است
تمام تلاشتان را بكنيد كه از كودكتان بچهاي واقعنگر بسازيد. بچهها واقع بين با مشكلات روبهرو ميشوند، نوع مشكل را بدون ترس و ناراحتي، تنها از روي تجربه ميپذيرند و همين باعث ميشود كه احساس شكست در وجود آنها ريشه نكند. اما در مقابل بچههايي كه از مشكلات و رويارويي با آنها فرار ميكنند بچههايي خواهند بود كه بعد از هر شكست دنيايي از كينه، ترحم و نااميدي را در وجودشان انبار ميكنند، به تدريج ناراحت و غمگين ميشوند و در يك فرصت غيرمنتظره منفجر ميشوند.
سعي نكنيد كودك خود را از همه ناراحتيها دور نگه داريد. به او كمك كنيد بياموزد چگونه با آنها مواجه شود، مثلاً اگر شكست درسي يا غيردرسي كودكتان را نااميد كرده، كمك كنيد تا هرچه سريعتر به وضعيت عادي خود برگردد. تشويقش كنيد تا احساسات دروني خود را در قالب نوشته يا نقاشي بروز دهد. شما الگوي كودكتان هستيد. مطمئن شويد كه الگوي مناسبي در مقابل اوست و روحيه خود را در هيچ شرايطي نبازيد.
ارتباطات شاد شكل بدهيد
شما پدر و مادرها براي كودكان به مثابه معلمان و مربيان هستيد كه توانايي تكميل كردن حلقه شادي بچهها را داريد. هرچه زمان حضور بچهها در جمع ساير همسن و سال هايشان زياد باشد طبيعي است كه از ساير بچهها انرژي مثبت و احساس شادي دريافت ميكنند.
شما به عنوان يك پدر و مادر خوب بايد به كودكتان در حفظ و افزايش ارتباطات دوستانهاش كمك كنيد. داشتن ارتباطات قوي و مهارت برقراري آن از شروط اصلي شاد زيستن در آينده است به همين دليل است بچههايي كه در جمع حضور دارند به نسبت بچهها منزوي بسيار بيشتر احساس شادي ميكنند. بازي با ساير كودكان قدرت خلاقيت كودكتان را تقويت ميكند و مهارتهاي اجتماعي را به او ميآموزد.
سلامت روح و جسمش را ناديده نگيريد
با يك تفكر جزئي هم ميشود فهميد كه متوسط ميانگين وزني بچههاي امروز در دوران كودكيشان به نسبت كودكان يك دهه قبل بسيار افزايش پيدا كرده و اين در حالي است كه كودكان چاق، در مقايسه با ساير كودكان، اعتماد به نفس كمتري دارند و افسردهترند. در واقع چاقي و اضافه وزن يكي از مهمترين موارد كاهش ميزان شادي و تحرك در كودكان است. اگر كودكان سرگرميهاي پر تحرك خارج از خانه را جانشين فعاليتهاي كم تحرك خانگي كنند و به جاي غذاهاي آمادهاي كه فاقد ارزش غذايي است، غذاهاي سالم و طبيعي بخورند، مطمئناً احساس شادي و تحرك بيشتري خواهند داشت. كودكتان را به انجام دادن ورزش و سرگرميهاي خارج از منزل تشويق كنيد.
تحقيقات نشان ميدهد كودكي كه خوب غذا ميخورد و ورزش ميكند ماده شيميايي به نام اندروفين در مغزش ترشح ميشود كه به او احساس شادي بيشتري ميبخشد. شما به عنوان يك پدر و مادر دلسوز ميتوانيد با يك رژيم غذايي مناسب كه با ميان وعدههاي طبيعي فراوان از جمله ميوههاي تازه فصلي است و همينطور با حذف كردن تنقلات از سبد خوراكي بچهها به حفظ سلامتي و تحرك بيشتر او كمك كنيد.
شاديها را ماندگار و در دسترس كنيد
بچهها هم درست مثل ما بزرگترها دوستداشتنيهايي دارند كه در هر شرايطي با ديدن آنها خنده روي لبهايشان مينشيند. اشياي مورد علاقه، عكسها، كارتپستالها، يادگاريها و كاردستيهايي را كه يادآور خاطرات شاد براي كودكتان است در دسترس او قرار دهيد. هرگاه احساس كرديد كودكتان خموده يا ناراحت است ميتوانيد با ترفند استفاده از اين وسايل بچهها را سر ذوق بياوريد.
شگفتي ساز و غيرمنتظره باشيد
بچهها از روبهرو شدن با هرچيزي فراتر از تصورشان احساس رضايت ميكنند. هنگامي كه كودك با چيزي بزرگتر از خودش مواجه ميشود، خواه پديدهاي فيزيكي باشد يا معنوي، احساس رضايت خاطر ميكند.
با كودكتان درباره عقايد خود درباره خداوند، مقدسات ديني و تصورات او در اين زمينه صحبت كنيد لازم نيست كه او همه جزئيات را درك كند. از سؤالات ذهنياش بپرسيد و تلاش كنيد با توضيحاتي برپايه واقعيت اما متناسب با سنش او را در رسيدن به جواب ياري كنيد.
خودتان را از بچه دريغ نكنيد
همه بچهها از بودن كنار خانواده، پدر و مادرشان احساس امنيتي ميكنند كه شادي جزء جدانشدني آن است. تقريباً تمام بچهها در مقايسه بين اسباببازيها، خوراكيها و بازي كردن با مادر و پدر گزينه سوم را انتخاب ميكنند. چون همه كودكان خواهان والدين و توجه آنها هستند.
كودكان از اينكه به آنها فكر كنيم، با آنها بازي كنيم، برنامهها و مسافرتهاي دستهجمعي با حضور آنها تدارك ببينيم و حتي بازي كردن چند دقيقهاي كنار هم بيشتر از هر چيز ديگري لذت ميبرند پس بهترين پيشنهاد آن هم در دنيايي كه همه پدر و مادرها از اولين ساعتهاي روز تا دير وقت مشغول به كار هستند اين است كه «حضورشان در كنار بچهها را از آنها دريغ نكنند، كودكان را در فعاليتهاي روزمرهشان مانند انجام دادن كارهاي خانه، خريد و آبياري باغچه شريك كنند».
