دركشورما نیز از چند سال قبل، پرورش صنعتي قارچ جای خود را در میان طرح های اشتغالزا بازکرد وعلاقه مندان زيادي پس از آموزش اقدام به توليد قارچ كردند. اگرچه این صنعت با وجود پتانسیل فراوان می توانست به صنعتی ارزآور تبدیل شود اما عدم توجه مسئولان به مشكلات پرورش دهندگان از جمله نبود نيروي كار، مشكل نقدينگي و هزينه بالاي توليد سبب شده تا توليد كنندگان اين محصول روزگار خوبي را سپري نكنند وهروز شاهد تعطيلي يك يا چند واحد توليدي قارچ باشيم.
****
وضعيت خوب اما ناكافي
كشور ما از جمله معدود كشورهايي است كه پتانسيل بالايي در توليد محصولات كشاورزي دارد و اگربرخي موانع از پيش پاي كشاورزان برداشته شود ايران به يكي از قطب هاي بزرگ كشاورزي در دنيا تبديل خواهدشد.از چند سال قبل وبا مشخص شدن ارزش غذايي ودرماني گياه قارچ، متخصصان علم كشاورزي پي بردند مي توان با روشهاي صنعتي اقدام به پرورش اين گياه كرد. كشورمان نيز يكي از كشورهايي بود توليد قارچ با اين روش راگسترش داد. در آن زمان دولت با كمك وحمايت جهاد كشاورزي با آموزش دادن تعدادي از علاقه مندان ودر اختيار قراردادن وام به آنها زمينه پرورش قارچ به روش صنعتي را فراهم كرد. به طوري كه در اندك زماني ایران با تولید سالانه 90 هزار تن قارچ جایگاه هفتم تولید را در دنیا به خود اختصاص داد.
محمد حسن افشاري رئیس هیئت مدیره انجمن پرورشدهندگان قارچ خوراکی ایران د ر خصوص وضعيت توليد قارچ در كشور مي گويد: ایران با تولید سالانه 90 هزار تن قارچ جایگاه هفتم تولید را در دنیا دارد وكشور هايي همچون چین 5 میلیون تن، ایتالیا 761 هزار تن، آمریکا 390 هزار تن، هلند 304 هزار تن، اسپانیا 148 هزار تن، فرانسه 115 هزار تن رتبه هاي اول تا ششم را به خود اختصاص داده اند. در حال حاضرسرانه تولید قارچ در دنیا 1.1 کیلوگرم است كه اين ميزان درکشور 1.2 است و اگر دولت حمايت هاي خود را از پرورش دهندگان افزايش دهد قطعا می توان رتبه اول توليد در جهان را بدست آورد.
مشكلات تمام شدني نيست!
در حالي كه در صنعت پرورش قارچ ایران ۲۰هزارنفربه صورت مستقيم و100هزار نفر بطور غیر مستقيم مشغول به کارند اما مشكلات عديده در سالهاي اخير باعث شده تا اين صنعت درآمد زا تا آستانه ورشكستگي پيش برود. به طوري كه سال گذشته به دليل مشكلات مختلف از مجموع ۴۱۰ واحد تولیدی قارچ، 195واحد تعطيل شدند.
يكي از مشكلات پرورش دهندگان قارچ کمبود نقدینگی است. از آنجا که واحدهای پرورش قارچ باید مواد اولیه خود را در دو ماه اول تابستان ذخیره کرده و در طول سال مصرف کنند، بنابراین احتياج به نقدینگی زیادی دارند ونداشتن نقدینگی باعث خرید کمتر مواد اولیه و در نتیجه کاهش تولید خواهد شد.
مشكل ديگر اين صنعت بازار فروش است. چراكه با بالا رفتن نرخ ارز در چند سال اخير هزينه ها نيز بالا رفته وتوليد مقرون به صرفه نيست از طرفي وجود واسطه ها سبب گشته تا سود بالا نصيب دلالان و واسطه ها شده وتوليدكننده به حداقل سود برسد
حمید کرمیان پور یکی از تولید کنندگان پیشتاز عرصه پرورش قارچ در خصوص مشكلاتش مي گويد: نبود تعاونی و بازار برای فروش محصولات، مهمترین معضل تولید کنندگان قارچ در استان ايلام است.
وی ادامه مي دهد: امسال، سال سومی است که در عرصه پرورش قارچ دکمه ای فعالیت می کنم اما همچنان با مشکل فروش روبه رو هستم و تنها راه فروش این محصول ، توزیع آن در کنار دیگر اجناس مغازه ام است.
کرمیان پور با اشاره به اینکه از هر تن کمپوست، حدود 400 کیلوگرم قارچ برداشت می شود، مي گويد: هم اکنون در کارگاه 112متری خود بیش از سه تن کمپوست را زیر کشت برده ام و امکان توسعه کار نیز وجود دارد که نیازمند دریافت تسهیلات است.
این تولید کننده در مورد نحوه آشنایی با عرصه پرورش قارچ ادامه می دهد: با توجه به حضور فعال و مستمر در برنامه های بسیج با طرح های سازمان بسیج سازندگی آشنا شدم و پس از گذراندن دوره آموزشی در سازمان فنی حرفه ای، از سوی بسیج سازندگی به موسسه مالی اعتباری مهر براي دریافت تسهیلات معرفی شدم و مبلغ 100 میلیون ريال برای اجرای این طرح دریافت کردم.
وی با بیان اینکه در صورت تامین بازار فروش، تولید قارچ بسیار سود آور است، مي افزايد: در حال حاضر برای توسعه این کارگاه آمادگی دارم و در همین راستا برای دریافت تسهیلات مراجعه کردم ولی متأسفانه تسهیلاتی پرداخت نشد.
کرمیان پور می گوید: سبک تولیدی در کارگاه به صورت قفسه ای بوده و با توجه به اینکه در حال حاضر از سه تُن کود ورمی کمپوست در حال برداشت هستم، امکان افزایش این میزان به پنج تن را دارم که این امر مستلزم ارائه تسهیلات است.
عباس رنجبر عضو هیئت مدیره انجمن قارچ كشور نیز با تائيد موارد فوق، ديگرمشكلات اين صنعت را قيمت پايين نرخ گذاري از سوي دولت دانسته ومي گويد: قیمت تمام شده این محصول در سال جاري 6 هزار و 600 تومان است و تاکنون دولت اجازه افزایش قیمت را نداده است، به همین دلیل توليدكنندگان محصول خود را بايد هزار تومان زير قيمت به بازارعرضه كنند واين مشكلات باعث شده در حالي كه توليد كننده ما ظرفيت توليد640 هزارتن رادارد ، تنها 90 هزارتن در سال قارچ توليد كند. از طرفي از آنجا كه امروز روشهاي سنتي پاسخگوي نيازها نيست ،بايد با استفاده از فناوري ها و تكنولوژي در حوزه بهره وري، صنعت قارچ كشور را توسعه دهيم.
سرانه مصرف در کشور پایین است
قارچ توليدي ايران به خاطر كيفيت مطلوب وقيمت مناسب، سالها مشتريان خوبي در سطح اروپا وكشورهاي حوزه خليج فارس داشت. در سال ۷۳ میزان ۳۰ درصد از تولید داخلی صادر شد اما در حال حاضربه دلیل عدم وجود ساز و کار صحیح، همچون كاهش ارزش ريال در مقابل ساير ارزها با وجود مشتريان زياد، كشاورزان از صادر كردن محصول خود خودداري كردند. چرا كه صادرات قارچ جزء ضرر چيزي عايد آنها نمي كرد. يكي از مشكلاتي كه همواره محصولات كشاورزي مارا به چالش مي كشاند نبود صنايع تبديلي به اندازه مورد نياز وعدم نزديكي به محل توليد است. امروزه وجود صنايع تبديلي در كشورهاي پيشرفته باعث شده تا محصول بدست آمده به مواد غذايي ديگر تبديل شده وارزش افريني كند. افشار رئیس هیات مدیره انجمن پرورش دهندگان قارچ خوراکی ایران در اين خصوص مي گويد:کشور چین با 688 هزار تن و هلند با 278 هزار تن کنسرو و تازه خوری قارچ خوراکی اولین و دومین صادرکننده این محصول در جهان به شمار می روند.
البته با اينكه بارها در رسانه هاي ديداري وشنيداري در مورد خاصيت قارچ تاكيد شده است، اما ميانگين مصرف اين گياه در كشور رضايت بخش نيست. به عنوان مثال درحالي كه سرانه مصرف قارچ خوراکی در کشورهای چین و آمریکا پنج کیلوگرم و اروپا چهار کیلوگرم براي هرنفر در سال است اما ميزان مصرف قارچ براي هر ایراني 1.2 کیلوگرم است. لذا از آنجايي كه توليد قارچ در كشور هم ارزش غذايي ودارويي دارد وهم مي تواند توليد اشتغال كند جاي دارد تا مسئولين ضمن حمايت از كساني كه در اين صنعت مشغول به كارند زمينه هاي تشويق ديگران را براي ورود به اين صنعت سود آور فراهم سازند. فراموش نكنيم نفت روزي تمام خواهد شد وچاره اي نداريم كه به فكر صادرات غيره نفتي باشيم.
