دكتر سعيد زيباكلام با حضور در محافل دانشگاهي به بررسي و نقد توافق هستهاي ايران و غرب پرداخته است. زيباكلام عنوان سخنرانيهاي خود را «باور كنيد من آدم دروغگويي نيستم» انتخاب كرده است.
در يكي از اين جلسات دكتر سعيد زيباكلام با بيان معضلات پيش رو در تبيين مفاد اين توافقنامه بيان داشت: «در همان روزهاي ابتدايي من با دقت توافقنامه را خواندم. از چند نفر از اساتيد اين حوزه سؤال كردم كه آيا شما متن اين توافقنامه را خواندهايد؟ ولي هيچ پاسخ مثبتي نديدم.» اين استاد علوم سياسي دانشگاه امامصادق(ع) با ابراز تأسف از اين مورد گفت:«جاي طرح چند سؤال باقي است. آيا همان طور كه رئيسجمهور گفته است، در پي اين توافق واقعاً قدرتهاي بزرگ حق غنيسازي ما را به رسميت شناختهاند؟ همچنين موافق مدعاي وزير امورخارجه جناب آقاي دكتر ظريف آيا توانستند اين مطلب را در صحنه بينالمللي اثبات كنند؟ آيا همه خطوط قرمز نظام در اين مذاكرات رعايت شده است؟ مذاكرات از چه كساني محرمانه ماند؟ چرا بقيه طرفها تأكيدي به محرمانه بودن مذاكرات نداشتهاند؟ بايد هوشيار بود.»
وي با انتقاد از متن امضا شده افزود: طبق بندهاي اوليه اين بخش كه شامل اقدامات داوطلبانه ايران است، عملاً تمامي فعاليتهاي هستهاي ايران بايد مورد تعليق قرار گيرند، هرچند به طور رسمي از اين عبارات استفاده نشده است چراكه در اولين بند ايران تمامي اورانيوم ۲۰درصد خود را به نصف كاهش داده و باقي مانده را نيز به صورت اكسيد تبديل ميكند و اين يعني كه تنها از اين غناي اورانيوم فقط براي سوخت بتوان استفاده كرد، بنابراين از ديگر امتيازات اين درصد غنيسازي محروم ميشويم. در بندهاي ديگر نيز ايران غنيسازي بالاي ۲۰ درصد را معلق كرده و هيچگونه فعاليتي جهت پيشرفته فعاليتهايش در فردو، نطنز و اراك نخواهد داشت. از اين مهمتر آنكه در پاورقي توضيحي اين بند به گونهاي مطالب آمده است كه عملاً هرگونه عملياتي در اين زمينه براي ايران را غيرممكن ميسازد. در بندهاي ديگر نيز با ساخت هر گونه پايگاه جديد هستهاي صراحتاً مخالفت شده است.
دانشيار دانشگاه تهران با اشاره به بند مربوط به تحقيقات و توسعه گفت:«ايران به فعاليتهاي تحقيق و توسعه نظارتشدهاش ادامه ميدهد اما آنهايي كه براي انباشت اورانيوم غنيسازي شده نباشد، يعني شما حتي تحقيقاتتان هم جهت انباشت اورانيوم غنيسازيشده نبايد باشد. اين يعني هر نوع تحقيق و توسعهاي كه مستقيم يا غيرمستقيم با انباشت اورانيوم ارتباط داشته باشد، بايد متوقف بشود.» در ادامه نيز در مورد بازفرآوري به اين نكته اشاره نمود كه علاوه بر نساختن بايد آنچه هست نيز برچيده شود.
دكتر سعيد زيباكلام سپس وارد بندي شد كه اقدامات داوطلبانه طرف مقابل يعني 1+5 را بيان ميكند. وي با اشاره مستقيم و خواندن متن اصلي و انگليسي توافقنامه به بررسي اين بند پرداخت. او با اشاره به بند اول بيان كرد كه طبق اين بند تنها در تلاشهاي طرف مقابل براي محدود كردن بيشتر فروش نفت ايران تنها مكث ميشود نه آنكه متوقف شود، طوري كه به مشتريان فعلي ايران اين امكان را ميدهد كه سطح فعلي خريد خود را حفظ كنند و تنها در نهايت مقداري از پول حاصل كه مورد توافق دو طرف قرار گيرد، به ايران بازگردانده شود. در ادامه نيز تحريمهاي فروش طلا و فلزات گرانبها، پتروشيمي و خودرو از جانب امريكا در مورد ايران معلق و نه برچيده ميشود. در بند ديگر هم به مجاز شدن تهيه و تعمير قطعات هواپيمايي ما ميپردازد. وي با اشاره به اينكه اين قطعات شماره شناساييهايي دارند و با توجه به موقت بودن اين توافق، به فرض به فرجام نرسيدن اين توافق، گفت كه در واقع ما اطلاعات خود را در اختيار طرف مقابل قرار دادهايم كه در دوران تحريم چگونه و از كجا اين قطعات را تهيه ميكردهايم. در واقع ما در اينجا دستمان كمي باز شده ولي از طرف ديگر اطلاعات مهمي را نيز از دست دادهايم. او با اشاره به سه بند در ادامه اشاره كرد كه در اين بندها گفته شده كه هيچ تحريم جديدي كه در مورد انرژي هستهاي است، مصوب نشود يعني آنكه به بهانههاي ديگر هر تحريمي تصويب شود به اصل توافق ضربه نخورده و ما چيزي نميتوانيم بگوييم. از طرف ديگر در بند اول صراحتاً به تحريمهاي شوراي امنيت سازمان ملل اشاره شده است و اين لازمهاش رسميت دادن به اين تحريمهاست، در حالي كه ايران در اين مدت تا به حال همواره اين تحريمها را غيرقانوني دانسته و نميپذيرفتيم، در حالي كه اين قطعنامهها فقط هستهاي نيست.
اين استاد فلسفه علم در مورد آخرين بند اين بخش با خواندن كلمات متن انگليسي و ترجمه لفظ به لفظ با اشاره به بندي كه كانالي براي تبادلات بانكي ايران در نظر ميگيرد، بيان داشت: اين كانال براي تجارت انساندوستانه است كه تفصيلاً نيز مشخص شده است كه چه مواردي هم هستند. در اين بند بيان شده كه از طريق يك بانك مشخص در طرف مقابل انجام گيرد، يعني ايران هرگونه تجارت و وارداتي در مورد مواد غذايي انجام دهد، اطلاعات آن در اختيار طرف غربي قرار ميگيرد. در حالي كه طبق قوانين ايالاتمتحده اين تجارت شامل تحريمها نميشود.
زيباكلام در ادامه با اشاره به بندهاي بعدي بيان كرد: از اين كانال بدهيها و تعهدات ما به سازمانهاي بينالمللي پرداخت ميشود. پرداختهاي دانشجويان ايراني به طور مستقيم انجام ميشود، يعني در اختيار ايران قرار نميگيرد بلكه مستقيماً از اين حسابها پرداخت ميشود، يعني خود طرف مقابل با اين پولها مشكلات مالي مراكز خود را رفع ميكنند.
وي در بخش چهارم به بحث اراك پرداخت و سؤال كرد كه در اين بخش آمده كه «رفع نگرانيها به طور كامل» اما اين نگرانيها چيست؟ رفع آنها چيست؟ آيا اين نيست كه بايد قسمتي را نابود كنيم، بعد باز هم بگويند نگرانيم و بازهم قسمت بعدي را نابود كنيم؟ يعني چه؟ او با اشاره به سخنان كري در كنگره امريكا در مورد اراك گفت: كري گفته است:«نيروگاه اراك براي ما غيرقابل قبول است. در اين توافق ايران تمام ذخاير ۲۰درصد خود را نابود ميكند همان طور كه نخستوزير نتانياهو ميخواهد. ما در گام اول توانستيم از آغاز به كار نيروگاه اراك جلوگيري كنيم. اين در گام اول است و بر اساس گام آخر كه امريكا ديد واضحي از آن دارد، داشتن يك نيروگاه آب سنگين براي ايران غيرقابل قبول است.»
زيباكلام به آخرين پاورقي كه بسيار كوچك ولي مهم است، اشاره كرد مبني بر اينكه «هيچ چيزي توافق نشده است مگر آنكه بر سر همه چيز توافق شود.» او بيان كرد كه در واقع هرجا در راهحل توافق جامع صورت نگيرد، توافقات ديگر حتي اين توافق اوليه هم منتفي شده است و اين يعني اينكه ما اطلاعات بسيار مهمي را از دست دادهايم و تأسيسات مهمي را از كار انداختهايم و نيمي از ذخاير ۲۰ درصد خود را نابود كردهايم. تنها بخش محدودي از دارايي خود را به دست آوردهايم و طرف مقابل تنها بعضي از قوانين خود را معلق كرده كه بازيابي آنها كار خاصي نيست و آن قسمت مالي نيز جهت تأمين طلبهاي خود از ايران و كسب اطلاعات حياتي اقتصادي ايران استفاده شده است. در عمل طرف مقابل در قياس با ايران به هيچوجه چيز قابل قياسي را از دست نداده است.
