هوای بسیاری از استان ها و شهرهای بزرگ بس ناجوانمردانه آلوده است و ما دعا می کنیم تا باران و برفی ببارد تا حداقل چند دقیقه ای نفس راحتی بکشیم. اما نزولات آسمانی این سم و سرب و ریزگردها را کجا می برند؟
در سال های اخیر در کنار تمام آلودگی هایی که از طرف انسان ها گریبان محیط زیست را گرفته، معظل دیگری نیز بوجود آمده به نام "باران های اسیدی". پدیده ای که به نظر می رسد بسیار جدیدی تر از تمام مسائل قبلی است زیرا آسمان و زمین و گیاهان و تمام موجودات زنده را تحت الشعاع قرار داده و سلامت آنها را به خطر انداخته است.
***
در اصطلاح "باران های اسیدی"، باران به بارش هایی اطلاق می شود که به صورت باران، مه یا برف است که در هنگام نزول آلودگی های موجود و ذرات معلق در هوا را با خود به زمین می آورد.
*نمایشگران بارش سموم
دستگاه هایی که در آکثر خیابان ها و میادین اصلی شهرهای بزرگ نصب شده اند تا میزان آلاینده های موجود در هوا را به اطلاع شهروندان برسانند، یک خبر ویژه هم می دهند و آن هم اینکه "ای مردم، اگر باران و برفی ببارد، تمام این سموم به سر خودتان باز خواهد گشت!"
از نظر علمی، در شرایط معمولی و زمانی که همه چیز از نظر ما آرام و سالم است و به قول معروف باران های معمولی می بارد، این نزولات به علت حل شدن دی اکسید کربن موجود در جو با بخار آب و ایجاد حالت محلول آن یعنی بی کربنات، دارای مقداری PH (بین 5 تا 6/5) می باشند که نشان دهنده اسیدی بودن آن است، یعنی باران ها به طور معمول به خودی خود مقداری اسیدی هستند، اما زمانی وضعیت حاد و بارش های اسیدی زیان بار می شوند که مقدار PH باران به علت ورود آلاینده ها به داخل جو و حل شدن آنها در آب باران و تولید اسید سولفوریک و اسید نیتریک به کمتر از 5 کاهش یابد و در نهایت قدرت اسیدی باران بیشتر شود.
اگر مقدار PH کمتر از 6/4 برسد باران اسیدی به شدت خطرناک می شود و در هنگام ریزش صدمات فراوانی را به کلیه موجودات جاندار و بی جان روی زمین اعم از آب و خاک و گیاهان و ساختمان ها و حتی سنگ ها و فلزات وارد می کند.
*مرگ تدریجی جنگل ها
به گفته کارشناسان، بارش باران های اسیدی باعث تجزیه شدن مواد موجود در خاک و در نتیجه کاهش خاصیت و سست شدن ذرات آن می شود که در این حالت وقتی بارش ها طولانی می شوند، خاک دیگر مقاومتی ندارد و به راحتی شسته شده و پی آمد آن پرشدن سدها از رسوبات است.
البته مسئله به همین جا ختم نمی شود زیرا با از دست رفتن حاصلخیزی خاک دیگر گیاهان قادر به استقرار و ادامه حیات در آن نخواهند بود. باران های اسیدی مانند یک هیولا به زمین یورش می آورند و ارگانيزم هاي ميكروسكوپي كوچك كه مواد غذايي را از خاك به گياه منتقل مي كنند را نابود كرده و اين مسأله موجب مي شود مواد غذايي كه از خاك به گياه مي رسد به حداقل تقليل يابد.
البته گزارش ها حاکی از این هستند که جنگل ها بیش از هر اکوسیستم دیگری از باران های اسیدی صدمه می بینند، به ویژه جنگلهایی که در ارتفاعات قرار دارند بیشتر تحت تاثیر ریزش این نوع از باران ها هستند.
باران های اسیدی با گذشتن از لابه لای برگ درختان با از بین بردن آنها و همچنین گیاهان کف جنگل به طور مستقیم در اکوسیستم جنگل تأثیر می گذارند و به تدریج آن را نابود میکنند. جنگلهایی که در ارتفاع های بلندتر از سطح دریا قرار دارند، در تماس با بخار اسیدی و ابرهای اسیدی و مه و شبنم اسیدی نیز از بین میروند زیرا در مه و شبنم آبی که موجب رقیق شدن اسید می شود، کمتر است و همین مسئله قدرت اسیدی و تخریب آن را بالا می برد.
*وضعیت عمومی قرمز است
باران های اسیدی پس از رسیدن به زمین به صورت مستقیم وارد رودخانه ها، نهرها، آبهای زیر زمینی و دریا می شوند که موجودات آبزی را در همان گام اول از پای درمی اورند.
این بارانها با نفوذ در خاک موجب رها سازی فلزاتی چون نیکل ،سرب و منگنز می شوند و بارسیدن این فلزات به آبها، ماهی ها و دیگر موجودات زنده مسموم و سپس می میرند.
به گفته کارشناسان محیط زیست، اسیدها می توانند با از بین بردن پلانکتون ها و بی مهرگان و گیاهان بر زنجیره ی غذایی جانداران تأثیر گذارند. هر چند خاک زمین تا حدی خاصیت بازی داشته و می تواند مقداری از اسید حل شده در خود را خنثی کند، اما این مقدار معمولاً برای باران های اسیدی جوابگو نیست.
*مقصر را پیدا کنید
از صدماتی که باران های اسیدی به اشیاء بی جان و ساختمانها و فلزات وارد می کنند همین بس که بگوییم بسیاری از بناها و مجسمه ها و برج های معروف دنیا مانند پارتنون در آتن، مجسمه آزادی در نیویورک، کلیسای سن پول در لندن، تاج محل در هندوستان، بنای ترایان در رم و کلیسای قدیمی کلن در آلمان به وسیله باران اسیدی مورد حمله قرار گرفتهاند و رویه آنها در اثر سایش شیمیایی، تغییر شکل یافته است.
هر چند بسیاری از مردم بر این باورند که تولید باران های اسیدی و آلودگیهای محیط زیست، فقط ناشی از وجود کارخانهها و وسایل نقلیهاست اما در کشورهایی مانند ایران، نمی توان عوامل پایه آلوده کننده را تنها در موارد فوق جستجو کرد زیرا بخشی از آلودگی ها به دلیل تمرکز غیر اصولی شهرها در مناطق مرکزی و گسترش غیر ضروری آنهاست.
در کشورمان نیز بر اساس گفتههای رئیس مرکز سلامت محیط و کار وزارت بهداشت، هموطنان زیادی به علت آلودگی هوا جانشان را از دست داده اند ضمن آنکه افرادی که دچار بیمار قلبی و تنفسی هستند، همزمان با آلودگی هوا در بیمارستانها بستری میشوند.
آخرین تحقیقات سازمان بهداشت جهانی و آژانس بینالمللی تحقیقات سرطان (IARC) نیز آمارهایی را منتشر کرده که به هیچ عنوان زیبنده ایران نیست. بر اساس لیستی که از آلودهترین شهرهای جهان ارائه شده است شهرهای اهواز در ایران، اولانباتار در مغولستان، سنندج در ایران، لودیانا در هندوستان، کوئتا در پاکستان، کرمانشاه در ایران، پیشاور در پاکستان، گابورونه در بوتسوآنا، یاسوج در ایران و کانپور در هندوستان به ترتیب 10 شهر آلوده جهان هستند. به بیانی دیگر اهواز اولین شهر آلوده جهان، سنندج سومین شهر آلوده، کرمانشاه ششمین شهر آلوده و یاسوج نهمین شهر آلوده جهان اعلام شدهاند.
