نام زرندي را همه شيخ نشينان عرب و متمولان اروپايي و امريكايي ميشناسند چون سبك كاري او منوط به توليد بهترينها و برترينهاست. به قول خودش فرشي را در كارگاهش ميبافد كه بداند به واسطه ويژگيهاي شاخصش در سطح جهاني مطرح ميشود. اين توليدكننده 57 ساله فرشهاي بزرگ دستباف ساكن روستاي يوسفآباد از توابع شهرستان نيشابور در خراسان رضوي است و با گذشت چندين دهه از فعاليتش در عرصه فرش دستباف همچنان مصمم به اشتغالزايي و توليد در اين زمينه مشغول است. شنيدن تجربيات اين توليدكننده برتر ميتواند راهگشا و هدايتگر نسل جوان امروز براي گام برداشتن در مسيري باشد كه او سالها پيش طعم تمام تلخيها و شيرينيهايش را چشيده است.
چرا فرش بافي؟
دار قالي در قديم جزو جدانشدني خانههاي روستايي بود و چون امكانات به شكل امروزي وجود نداشت و مقرون به صرفه نيز نبود روستاييها ترجيح ميدادند تمام مراحل بافت قالي مانند پشم چيني، رنگرزي، نقشهكشي و بافت را خود انجام دهند به همين دليل كودكان قديم تمام اين مراحل را از نزديك ميديدند و با تجربه ميآموختند. من هم از كودكي با صداي شانه يا دفينه روي دار، مراحل رنگرزي و نقشهكشي توسط پدرم آشنا شدم و چون علاقه بسياري داشتم وقتي كلاس پنجم ابتدايي را به پايان رساندم دست از درس خواندن كشيدم و به سراغ اين كار آمدم.
در كارگاه فرش بافي شما چه محصولات شاخصي تاكنون توليد شده است؟
در سال 75 بافت اولين فرش بزرگ كارگاه ما به پايان رسيد كه مساحت اين فرش 5 هزار مترمربع بود كه بنا به سفارش كشور عمان بافته شد. در سالهاي بعد فرش 6 هزار مترمربعي نيز به سفارش كشور امارات و فرش يكهزار و 500 مترمربعي به سفارش كشور عربستان توسط بافندگان كارگاه ما بافته شد. فرش 250 مترمربعي نيز به سفارش مجمع تشخيص مصلحت نظام در كارگاه ما بافته شد. اما به طور متوسط سالانه 2 هزار و 500 مترمربع فرش يا 120 قطعه فرش 3 در 4 مترمربعي توسط 100 بافنده در كارگاه ما بافته ميشود.
بيشترين متقاضيان فرشهاي توليدي شما چه كشورهايي هستند؟
در درجه اول كشورهاي عربي حاشيه خليج فارس مانند عربستان، امارات و عمان سفارشدهندگان محصولات توليدي ما هستند اما متقاضياني نيز از كشورهاي اندونزي، آفريقاي جنوبي، آلمان و امريكا داريم. البته سفارشهاي بسياري نيز از سوي تاجرهاي كشور امريكا براي بافت فرشهاي 3 در 4 داريم.
نسبت به زحمتي كه ميكشيد نتيجه ميگيريد؟
تا كنون نتيجه قابل قبولي نگرفتهام اما اميدوارم با ادامه كار به نقطه مورد نظرم برسم اين را از آن جهت ميگويم چون اين كار آنچنان كه بايد و شايد براي كارگاهداران منفعتي ندارد. ما فرش بافته شده را به وسيله واسطه به دست متقاضيان ميرسانيم كه همين واسطه بازيها سبب ميشود سود كمتري به دست ما برسد و سود بيشتر فروش فرشها نصيب واسطهها شود. از طرفي بافندهها نيز نسبت به كاري كه انجام ميدهند دستمزد خوبي دريافت ميكنند زيرا بافندههاي كارگاه ما تبحر خاصي در بافت دارند از اين رو نيازي به خواندن نقشه ندارند و تنها با نگاه چشم نقشه را بر دار قالي پياده ميكنند به همين دليل در طول روز زمان زيادي براي گفت وگو با يكديگر دارند و كار سبكتري دارند.
آيا براي فعاليت در عرصه بافندگي فرش ويژگيهاي خاصي نياز است؟
بافندگي فرش، كاري است كه مستلزم داشتن صبر و علاقه بسيار است. سالها طول ميكشد كه بافنده ساعتهاي طولاني روي تختهاي بنشيند و رجهاي قالي پشت سر هم بافته شود تا تصوير فرش روي دار شكل گيرد؛ به همين دليل اين كار حوصله بسيار ميطلبد. از ديرباز هنر فرشبافي به عنوان هنر عجين شده با عشق در ميان مردم كشور ما مطرح بوده است. اگر قالي بدون عشق بافته شود مطمئناً نقش بافته شده به دل تماشاگر نمينشيند، نقش قالي بايد بر دل بنشيند.
در حال حاضر تقاضا براي خريد فرشهاي نقش قديمي بيشتر است يا طرحهاي جديد؟
بازار خريد فرشهاي فانتزي و مدرن بهتر از فرشهاي سنتي است. اما در بافت فرشهاي بزرگ ما حتماً از نقشهاي سنتي استفاده ميكنيم زيرا طرحهاي سنتي امكان تغييرات و گسترش طرح در مرحله بافت را دارد اما اين امكان در طرحهاي جديد امكان ندارد. در گذشته سليقههاي مردم براي خريد به سمت فرشهاي طرح سنتي با رنگهاي لاكي و سرمهاي تمايل داشت اما امروز كه در چيدمان و طراحي دكوراسيون منازل از رنگها و طرحها فانتزي بهره گرفته ميشود مسلماً سليقه مردم به سمت طرح و رنگهاي مدرن گرايش پيدا كرده است.
چه پيشنهادي براي حمايت از صنعت فرش دستباف كشور داريد؟
دولت بايد با اعطاي تسهيلات كم سود عامل تقويت و موتور محركه كارگاههاي بافندگي شود. بهتر است براي آشنايي بافندگان فرش دستباف در هر استاني مجتمعهاي بافت فرش دستباف در نقاط مختلف كشور ساخته شود تا توليدكنندگان بتوانند از نزديك با يكديگر مشاركت و همفكري داشته باشند. در حال حاضر استانداردي در خصوص كيفيت نخ، پشم و نقشه در كشور ما وجود ندارد و ضروري است كه براي گسترش توليد فرشهايي با كيفيت يكسان استانداردهايي در اين زمينه تدوين و اجرايي شود.
چرا فرش ايراني تا اين اندازه در ميان توليدات فرشي ساير كشورها داراي جايگاه بالاتري است؟ اصلاً مگر فرش ايراني چه ويژگي شاخصي دارد؟
من به اين جمله «آنچه از دل برآيد لاجرم بر دل نشيند» ايمان دارم. من معتقدم نقشي كه از دل برآيد مطمئناً روي بوم نقشهكشي جذاب جلوه ميكند. مطمئناً اين نقش بر دل بافنده مينشيند و فرشي كه براساس اين طرح بافته شود شاهكاري ميشود بيبديل! من فكر ميكنم رمز اصلي ماندگاري و چشمگير بودن فرش ايراني در اين پروسه خلاصه شده است. ايرانيها از نقشهكشي تا رنگرزي و بافندگي همه كارهاي فرش دستباف را با عشق انجام ميدهند.
سخن آخر...
به اميد زماني كه انگشتان هنرمند ايرانيان نقش بند يكهتاز جهان بر دار قالي باشند. به اميد بازگشتن به روزهايي كه فرش ايراني را حتي سرانگشتان اروپاييها هم ميتوانست از فرش غيرايراني تشخيص دهد.
