همه نشانهها از نزديك شدن ايران و 1+5 به يك توافق يا دقيقتر، تفاهم اوليه در ژنو حكايت دارد؛ توافقي در قالب يك تفاهمنامه، بيانيه مشترك يا متن تعهدآوري شبيه به اينها. طرفين بر اساس آن، يك گام اعتمادساز اوليه برميدارند كه موفقيتش منوط است به مذاكرات دورههاي بعدي و برداشتن گامهاي ديگر. روسها اين توافق اوليه را « نقشه راه مذاكرات» ناميدهاند، تهران، آن را آغاز «مرحلهاي دشوار» توصيف كرده و بنيامين نتانياهو هم گفته كه تهران به «معامله قرن» دست يافته است. دولت امريكا تأكيد كرده كه بر اساس اين توافق اوليه، هيچ كدام از تحريمهاي اصلي را برنخواهد داشت ولي نمايندگان سناي امريكا پا را از اين هم پيشتر گذاشته و گفتهاند كه بعد از مذاكرات ژنو، تحريمهاي جديد را به جريان خواهند انداخت.
به گزارش «جوان»، تيمهاي مذاكرهكننده ايران و 1+5 شامگاه پنجشنبه بعد از چند دور مذاكرات محتوايي در ژنو، فضاي مذاكرات را رو به پيشرفت توصيف كردند و محمد جواد ظريف اعلام كرد كه ممكن است دو طرف تا شامگاه جمعه به يك توافق اوليه دست پيدا كنند؛ توافقي كه به گفته او «امكان دارد به يك بيانيه مشترك يا چيزي مانند آن» بينجامد. سرگئي لاوروف وزير خارجه روسيه هم گفته كه ايران و گروه 1+5 در مذاكرات ژنو شانس اين را دارند كه يك نقشه راه براي پايان دادن به مسئله هستهاي ايران ترسيم كنند. منابع خبري گزارش كردهاند كه هيئت ايراني به سرپرستي عباس عراقچي در حاشيه مذاكرات ايران و 1+5 به مدت يك ساعت مستقيماً با هيئت امريكايي به سرپرستي وندي شرمن ملاقات و گفت و گو كرده است. درباره محتواي اين ملاقات، گزارشي منتشر نشده، ولي يك ديپلمات امريكايي به خبرگزاري فرانسه گفت كه در اين ديدار، گفتوگوهاي جدي و مهم از سوي طرفها انجام گرفت. مجموع اين رايزنيها كه همزمان با رايزنيهاي جانبي بين ساير تيمهاي مذاكرهكننده و اين تيمها با ايران انجام شد، منجر به اين شد كه كاترين اشتون، مسئول سياست خارجي اروپا، فضاي مناسبات را به اندازه كافي مثبت ببيند كه طي تماس تلفني، از جان كري وزير خارجه امريكا بخواهد كه به ژنو سفر كند. جان كري نيز پس از ملاقات با نتانياهو، بلافاصله به ژنو رفت. عصر ديروز اشتون و ظريف ملاقاتي دو جانبه داشتند تا محتواي مذاكرات انجام شده روزهاي پنجشنبه و چهارشنبه را جمعبندي كنند و بعد( حدود 18:30) ملاقات سه جانبه بين كري، اشتون و ظريف انجام شد.
چين و روسيه به ژنو نرفتند
هرچند خبر رسمي دراين باره منتشر نشده، ولي شواهد و قرائن نشان ميدهد كه كاترين اشتون، علاوه بر جان كري، ساير وزراي خارجه گروه 1+5 را نيز به ژنو دعوت كرده است. وزراي خارجه چين و روسيه به ژنو نرفتند ولي فرانسه، آلمان، انگليس وزراي خود را براي شركت در نشست وزارتي با ايران به ژنو اعزام كردند؛ نشستي كه زمينههاي يك توافق اوليه يا به تعبير ظريف ورود به «مرحله نگارش متن» يك توافق را فراهم كرد. ظريف گفته است: «امكان دارد به يك بيانيه مشترك يا چيزي مانند آن برسيم. اينكه نياز به امضاي آن يا اين مسائل باشد بحث ديگري است، اما اينكه به يك تفاهمي برسيم اين امكان وجود دارد. » ديپلماتها ميگويند چنين توافقي گامي اوليه براي اجرايي شدن طرحي است كه ايران به طرفهاي مذاكره كننده ارائه كرده است. عباس عراقچي در گفت و گو با المانيتور گفته طرح ايران سه مرحله دارد: «هدفهاي مشترك، گامهاي اوليه و گامهاي آخر.»
گامهايي كه طرفين برمي دارند
هنوز جزئيات چارچوبي كه ايران و 1+5 بر سر آن به توافق ميرسند، مشخص نيست و گامهاي اوليه و متقابلي كه ايران و طرفهاي غربي خود را به انجام آنها متعهد كردهاند معلوم نشده است. محمدجواد ظريف، وزير امور خارجه در گفتوگو با شبكه خبري سيانان گفته كه ايران غنيسازي را تعليق نميكند. برخي ناظران در تهران ميگويند كه منظور او از تعليق نكردن، غنيسازي 5 درصد است. ولي از روز پنجشنبه، گزارشهايي غيررسمي درباره گامهاي اوليه طرفين منتشر شد. روزنامه ديليتلگراف به نقل از منبعي در سناي امريكا نوشت كه بر اساس توافق اوليه، برنامه هستهاي ايران به مدت شش ماه «فريز» ميشود (روند توسعه آن متوقف ميشود) تا فضاي تنفس كافي جهت دستيابي به توافقي جامع ايجاد شود. اين مشاور سناي امريكا چهار نكته كليدي «قدم اول» توافق با ايران را به شرح فهرست كرد:
« 1- ايران غنيسازي 20درصد را متوقف ميكند. همچنين ذخاير اورانيوم 20درصد ايران به «اكسيد بياثر» تبديل ميشود.
2- ايران به غنيسازي 5/3 درصد ادامه ميدهد، اما تعداد سانتريفيوژهاي فعال در اين زمينه را محدود ميكند. با اين حال، نيازي به برداشتن يا اسقاط هيچيك از سانتريفيوژها نيست.
3- ايران موافقت ميكند كه در اين دوره شش ماهه، نيروگاه آب سنگين اراك را بهرهبرداري نكند. با اين حال، ميتواند همچنان به كار روي تاسيسات آن ادامه دهد.
4- ايران ميپذيرد كه از سانتريفيوژهاي نوع «آيآر 2» كه ميتواند غنيسازي را با سرعتي 3 تا 5 برابر نمونههاي ديگر انجام دهد، استفاده نكند. در مقابل، امريكا برخي سرمايههاي بلوكهشده ايران را آزاد ميكند و همچنين برخي محدوديتهاي صنايع پتروشيمي، موتوري و فلزات گرانبهاي ايران كاهش مييابد. » نكته مهمي كه مقامهاي امريكايي تأكيد دارند اين است كه در اين مرحله تنها تحريمهاي برگشتپذير ايران برداشته خواهد شد تا در صورت پايبند نبودن ايران، امكان بازگشت آنها وجود داشته باشد. اين همان موضوعي است كه لزوم توافق برسر آن، جان كري را به ژنو آورد. تيم ايراني ميخواهد ببيند كه آيا طرف امريكايي حاضر است بخشهايي از تحريمهاي نفت و بانكي را در مرحله كنوني لغو كند يا نه؟
كري: توافقنامهاي در كار نيست
جان كري وزير امور خارجه امريكا صبح ديروز در پاسخ به دعوت خانم اشتون، تل آويو را به مقصد ژنو ترك كرد. او پيش از ترك ژنو با بنيامين نتانياهو نخست وزير رژيم صهيونيستي ديدار كرد؛ ديداري كه طي آن نتانياهو حتي حاضر نشد با او عكس ديپلماتيك مشترك بيندازد. نخستوزير رژيم صهيونيستي ساعتي بعد، جزئيات ملاقات خود با وزير خارجه اوباما را اين طور در پيام توئيتري منتشر كرد: « به كري گفتم توافق نكردن بهتر از توافق بد است، توافق احتمالي ميان ايران و گروه 1+5 توافق بدي است. » بنيامين نتانياهو همچنين نوشته است كه اگر اخباري كه از توافقات ايران و 1+5 شنيده درست باشد، ايران به «معامله قرن» دست يافته است. نتانياهو، پيش از ملاقات صبح جمعه خود با جان كري، امكان هرگونه توافق بر سر مسئله هستهاي ايران را كاملاً رد كرد، تهران را به تلاش براي دستيابي به سلاح هستهاي متهم كرد و از جامعه جهاني خواست از شدت فشارهاي بينالمللي، بر ايران نكاهد.
همه اينها باعث شد كه جان كري عصر ديروز هنگام ورود به محل اقامت هيئتهاي ديپلماتيك در ژنو، با لحني احتياطي سخن بگويد. كري كه سخنان او مستقيماً از شبكههاي خبري پخش شد، گفت كه هنوز اختلافات زيادي روي ميز است. او تأكيد كرد: من بايد تأكيد كنم كه فعلاً هيچ «توافقنامهاي» (agreement) در كار نيست. . . من اميدوارم كه ما تلاش كنيم اختلافات را كوچك كنيم، ولي به نظر من كسي نبايد در اين باره اشتباه كند كه اختلافات مهمي وجود دارد كه بايد برطرف شود. »
سنا اجازه لغو تحريم نميدهد
همزمان با جريان گفت و گوها در ژنو، سناتورهاي امريكايي اعلام كردند كه قصد دارند بسته جديد تحريمهاي ايران را بعد از مذاكرات به جريان بيندازند. سناتور تيم جانسون، رئيس كميته بانكي سنا گفت كه اين كميته تصويب بسته جديد تحريمهاي شديد ضدايراني را پس از مذاكرات جاري در ژنو بر سر برنامه هستهاي پيش خواهد برد. به گفته جانسون، هري ريد، رهبر حزب اكثريت سنا به وي گفته كه مرحله ارزيابي اين لايحه را انجام دهد؛ اين مرحله به منزله اين است كه اين لايحه يك گام ديگر به گذاشتن آن در معرض رأي كامل نزديك شده است.
جانسون گفت: «ما تا پايان نشست ژنو صبر ميكنيم، اما من ديروز با هري ريد صحبت كردم و او خواهان مرحله ارزيابي است.» آني باعث شد كه رويترز ديروز بنويسد: «تهديد تحريمها بالاي سر گفتوگوهاي ژنو نگه داشته شده است.» علاوه بر اين، تعدادي ديگر از سناتورهاي امريكايي از جمله باب كروكر قصد دارند لايحهاي را تصويب كنند كه دولت اوباما را از برداشتن تحريمهاي ايران باز ميدارد، مگر اينكه ايران به مصالحهاي بزرگ دست بزند.
باب كروكر گفت: «ما لايحهاي را تهيه كردهايم كه طبق آن، تحريمها كم نميشوند مگر اينكه كارهاي خاصي از طرف ايران، انجام شود. آنها (دولت اوباما) در حال حاضر ميتوانند تحريمها را مستثني كنند، ولي ما بسيار نگرانيم كه تمايل آنها به انجام هرگونه توافقي، منجر به كاري شود كه براي كشور ما بسيار بد است. »به گفته او، اين لايحه جديد، توانايي دولت (اوباما) را براي مستثني كردن تحريمهاي فعلي فريز ميكند، مگر اينكه ايران دست به يك مصالحه بزرگ بزند.» سخن روز پنجشنبه اوباما در گفتوگو با شبكه تلويزيوني ان.بي.سي نشان داد كه دولت امريكا قصد ندارد تحريمها را كاهش دهد و سعي دارد اين موضوع را به گردن شركاي غربي خود بيندازد. به گفته او، جامعه بينالمللي ميتواند اندكي از تحريمهاي اعمالي عليه ايران را در مراحل اوليه دستيابي به توافق درباره برنامه هستهاي ايران لغو كند.
او ادامه داد: در صورت دستيابي به توافق مرحلهبندي شده ايران بايد فعاليتهاي رو به جلوي برنامه هستهاي خود را متوقف كند. در برابر اين اقدام ما نيز ميتوانيم برخي از تحريمها را لغو كنيم، اما ساختار اصلي تحريمها باقي ميماند.
