محمدرضاهادیلو
زیتون، میوهای که خداوند در قرآن بدان قسم یاد کرده است، به رغم تقدسی که در میان مردم ما دارد و همچنین فواید سرشار این میوه و فرآورده های آن، هنوز جای ثابتی در سفره ایرانیان پیدا نکرده و بیشتر مردم به آن به چشم یک محصول تشریفاتی مینگرند.
جالب است بدانیم شهرستان طارم در استان زنجان قطب اصلی تولید زیتون در کشور محسوب میشود که بیش از 90 درصد زیتون بازار رودبار را زیتونکاران طارمی تامین می کنند اما به دلایل مختلف نامی از آن برده نمی شود و محصول زحمات زیتون کاران طارم، بنام دیگر شهرستان ها به دست مصرف کننده می رسد.
زیتون محصول استراتژیک شهرستان طارم است که دارای کیفیت مطلوب برای مصرف به ویژه تولید محصولات فرآوری این محصول است.
***
زحمت تولیدکننده، سود قاچاقچی
در سال گذشته با توجه به اینکه محصول درختان زيتون خوب بود، 30 هزار تن ارقام روغني زيتون برداشت شد كه حدود شش هزار تن، روغن از اين ميزان دانه استحصال شده است و با در نظر گرفتن مصرف سرانه روغن زيتون در ایران که از 160 گرم سال 87 به 200 گرم در سال 91افزايش يافته، هم اکنون سالانه بيش از يك ميليون و 400 هزار تن روغن زيتون مورد نياز جامعه است.
طبق آمار گمرك سال گذشته هفت هزار تن روغن زيتون با تعرفه 50 درصدي از طريق مبادي رسمي از كشورهاي اسپانيا، امارات، ايتاليا، تركيه، سوريه و يونان وارد بازار مصرف شده كه ميتوان گفت تنها 13 هزار تن از روغن زيتون مورد نياز كشور از طريق واردات رسمي و توليد داخلي تامين شده و مابقي نياز جامعه به صورت غيررسمي و قاچاق وارد شده است.
با توجه به اينكه روغن زيتون در بازار مصرف از قيمت مناسبي برخوردار بوده و واردات رسمي و توليد داخل جوابگوي نياز نيست و همچنين 50 درصد تعرفه براي واردات روغن زيتون اعمال ميشود، واردات غير رسمي به ويژه از كشور سوريه كه چهارمين توليدكننده روغن زيتون در جهان به شمار ميرود و در همسايگي ايران است، مورد استقبال واقع شده و از مبادي مالرو و تركيه به صورت صندوقي ـ اتوبوسي وارد ميشود.
طارم بر بام افتخار
بر طبق آمار منتشره در حال حاضر حدود 17 هزار و 996 هکتار از باغات زیتون طارم زیر کشت این محصول قرار گرفته است که از مجموع سطح زیر کشت این محصول 10 هزار و 276 هکتار از باغات به صورت بارده هستند.
امسال مسئولان سازمان جهاد کشاورزی استان زنجان تولید 25 هزار تنی محصول سبز زیتون در طارم را پیشبینی کرده اند که می تواند رقم و خبر خوبی برای تمام ایرانیان باشد.
محمدرضا نهاوندیپور رئیس سازمان جهاد کشاورزی استان زنجان در این مورد می گوید: این میزان پیشبینی با توجه به سطح زیر کشت و باغات بارده صورت گرفته است.
وی با بیان اینکه از این میزان زیتون برداشت شده مقداری به صورت کنسروی و مقداری به صورت زیتون روغنی خواهد بود، ادامه می دهد: از این میزان سهم زیتون کنسروی 17 هزار و 500 تن خواهد بود و همچنین 7 هزار و 500 تن نیز به صورت زیتون روغنی برداشت میشود.
هم اکنون استحصال روغن زیتون توسط 6 واحد روغنکشی فعال در سطح شهرستان طارم صورت میگیرد که دارای ظرفیت سالانه 22 هزا و 500 تن در حال انجام است.
رئیس سازمان جهاد کشاورزی استان زنجان در این مورد نیز می گوید: از میزان تولید زیتون به مقدار یکهزار و 250 تن زیتون روغنی استحصال خواهد شد و با توجه به اینکه این مقدار زیتون روغنی 25 درصد سهم تولید روغن کشور است، با جرات باید گفت که ظرفیتهای تولید زیتون طارم قابل توجه است.
این یک حقیقت است که کاشت و برداشت محصولات کشاورزی همواره دارای اشتغالزایی بالایی بوده است و در مورد زیتون نیز برداشت میوه روغنی این محصول با اشتغالزایی بالایی همراه است.
با توجه فعالیت افراد زیادی در این زمینه در شهرستان طارم، و با ادعای مسئولان این شهرستان، از نیمه دوم مهر ماه برداشت این محصول موجب اشتغال بیش از 45 هزار نفر روز شده است.
به دنبال درمان دردها
یکی از دردهای تولیدکنندگان زیتون، آفت مگس زیتون است که هر سال خسارات زیادی به باغات زیتون وارد می کند و طارم نیز از این امر مستثنی نیست اما بر اساس اخبار رسیده خوشبختانه در حال حاضر این آفت نتوانسته به محصول زیتون این شهرستان خسارت خاصی وارد کند.
مسعود زنگنه رئیس جهاد کشاورزی شهرستان طارم از کنترل این آفت خبر داده و می گوید: محصول زیتون طارم نسبت به تهدید مگس زیتون مبراتر از محصولات زیتون رودبار و قزوین بوده است و با این شرایط باید وضعیت موجود را مساعد عنوان کرد زیرا با توجه به اطلاعات ما، محصول زیتون در رودبار و قزوین خسارات بیشتری نسبت به زیتون طارم خورده است.
زنگنه، مگس زیتون را یکی از آفات مهم این محصول که همواره در سطح کشور مطرح بوده است، معرفی کرده و ادامه می دهد: در آلودهترین مناطق این شهرستان نیز خسارات زیادی به محصول زیتون وارد نشده و در این مناطق سنگینترین خسارت 15 درصد بوده است.
در کنار اقدامات لازم و مناسبی که به موقع در شهرستان طارم برای کنترل این آفت صورت گرفته، می توان شرایط اقلیمی این شهرستان نسبت به رودبار و قزوین را از دیگر علل کاهش خسارت در طارم دانست زیرا به گفته مسئولان سازمان جهاد کشاورزی در مناطق کوهستانیتر، خسارات نیز بیشتر بوده است.
زنگنه با بیان اینکه در مناطق کوهستانی فعالیت آفت بیشتر بوده ، می گوید: به دلیل کوهستانی نبودن طارم خسارات و آلودگی در باغات زیتون طارم کمتر بوده است. ویژگیهای اقلیمی طارم نسبت به رودبار متفاوت است.
اما کارشناسان معتقدند برای توسعه کمی و کیفی این محصول در تمام کشور باید نسبت به تحلیل مشکلات موجود اقدام کرد. حرف هایی که در سینه تولیدکنندگان این محصول وجود دارد می تواند راهگشای بسیاری از گرفتاری ها و معضلات تولید زیتون باشد.
مقدم، یکی از باغدار زیتون طارم، در کنار آفت مگس زیتون، سرما را هم از دیگر عوامل مخرب باغهای زیتون عنوان می کند و می گوید: ما امکانات و آموزش های لازم برای مقابله با سرمازدگی را نمی دانیم و میوههای سرمازده که پلاسیده و کوچک بمانند فقط برای تهیه روغن زیتون قابل استفاده هستند همچنین نبود صنابع تبدیلی موجب شده است تا با وجود هزینه بالا برای برداشت ، زیتون به قیمت بسیار پایین به سایر استانها صادر شود به همین دلیل زیتون کاران استان از مسئولان تقاضای رسیدگی دارند.
مشکل کم آبی، گرانی دستمزد کارگر، آفات کشاورزی و سرمازدگی عمده ترین مشکلات زیتون کاران به شمار می آید.
البته باید واردات بی رویه زیتون و روغن آن از کشورهای ترکیه، لبنان و سوریه را نیز به دیگر مشکلات تولیدکنندگان این محصول افزود. فروشندگان معتقدند، زیتون های وارداتی تنها در ظاهر زیبا هستند و افراد آشنا با مقایسه زیتون های وارداتی با نمونه داخلی، تفاوت طعم و کیفیت را به خوبی احساس می کنند.
در مورد روغن زیتون هم کیفیت روغن زیتون های خارجی در مقایسه با نمونه داخلی بسیار متفاوت است که متاسفانه این روزها بازار داخلی کشور از محصولات بی کیفیت خارجی پر شده در حالی که روغن تولید داخل، بسیار مرغوب تر است.
یک کارشناس تغذیه هم با بیان اینکه ارزش غذایی روغن زیتون بسیار بیشتر از سایر روغن ها است، می گوید : ایرانیان سالانه یک میلیارد دلار برای درمان بیماریهای قلبی و عروقی هزینه میکنند که اگر حدود 100 میلیون دلار آن را سالانه برای تغذیه سالم و استفاده از محصولاتی مانند روغن زیتون و ماهی بپردازند دیگر نیازی به پرداخت این هزینههای زیاد درمانی نیست.
زیتون ناشناخته طارم
می شود با برگزاری برخی برنامه ها حداقل گام کوچکی در شناسانده زیتون طارم به هموطنان برداشت که جشنواره ها یکی از آنها هستند. در همین راستا چند روز پیش شهرستان طارم میزبان پنجمین دوره جشنواره استانی زیتون زنجان بود که در شهر آببر برگزار شد.
مسعود زنگنه رئیس جهاد کشاورزی شهرستان طارم با بیان اینکه این جشنواره در 6 محور برگزار شد، می گوید: توسعه باغات شیبدار زیتون طارم یکی از محورهای مهم در این جشنواره بود، زیرا طی سالهای اخیر توسعه باغات شیبدار طارم به شکل مناسبی توسعه یافته است.
زنگنه محصول زیتون طارم را دارای کیفیت بالایی عنوان کرد و ادامه داد: باید فرهگ مصرف زیتون را در استان گسترش داد و در کنار آن توسعه ارقام تجاری سازگار با شرایط آب و هوایی منطقه طارم مورد تاکید قرار دارد زیرا این مسئله موضوعی مهم در زیتون طارم محسوب میشود.
به هر حال زیتونی که حاصل زحمت و تلاش باغداران طارمی است امروز با برخی بی تدبیری ها به نام دیگر شهرها در بازارها عرضه می شود. این در حالی است که مسیر صعبالعبور طارم برای تردد خریداران و سرمایهگذاران، موجب مغفول ماندن ظرفیتها و بسترهای بالقوه کشاورزی طارم به ویژه زیتون شده است و در چند سال اخیر برخی شرکتها با خرید مستقیم این محصول از کشاورزان شهرستان در روی برندهای خود نامی از طارم به میان نمیآورند که همین امر موجب ناشناخته ماندن زیتون طارم شده است.
