مساجد به عنوان مراكز ديني و مذهبي همواره در طول تاريخ اسلام داراي كاركردهاي فراواني بودهاند كه در دوران شكلگيري انقلاب اسلامي و پس از آن نيز مورد توجه ويژه قرار دارند. در دوران دفاع مقدس مساجد به عنوان پايگاه مردمي علاوه بر مسائل فرهنگي و اجتماعي نقطه عطف فعاليتهاي انقلابي نيز بوده است. بر اين اساس وجود مساجد در محلات و مناطق شهري يكي از مؤلفههاي توسعه شهري بر اساس الگوي ايراني- اسلامي به حساب ميآيد. به واقع وجود مراكز مذهبي در هر محله به خصوص مساجد با توجه به نقش آن در زندگي فردي و اجتماعي ميتواند به محله هويت معنوي بخشد. از مسافران در راه مانده گرفته تا ساكنان و همسايگان، همواره مساجد را به عنوان مكاني براي اجابت نيازهاي مذهبي، فرهنگي و اجتماعي در نظر گرفتهاند. همواره در نگاه محلهمحوري، مساجد اولين پايگاه اجتماعي براي طرح مسائل و مشكلات محلات بودهاند كه حضور ائمه جماعات و معتمدين در اين مكانها سبب همدلي و مشاركتپذيري شهروندان شده است. هر چند در سالهاي اخير برخي از كاركردهاي مساجد كمي كمرنگتر شده است ولي احساس دروني شهروندان به مساجد به عنوان مكان مطهر و معنوي همواره قداست اين مكانها را افزايش داده است. تا آنجايي كه از فضاهاي اين مساجد براي آموزشهاي عمومي استفادههاي فراوان صورت ميگيرد. بر اين اساس لازم است تا ضمن توسعه كمي مساجد به توسعه كيفي اين مكان نيز توجه ويژه با توجه به نيازهاي كنوني شهروندان صورت گيرد. بافت متراكم شهري و تراكم جمعيت در بسياري از محلات شهري ميطلبد تا متوليان امور مساجد به همراه مديريت شهري ضمن رصد مسائل و مشكلات مساجد براي رفع آن، اقدامات لازم را به عمل آورند. بر اين اساس لازم است تا در ساخت مساجد جديد اين مكانها به گونهاي طراحي شود كه بتوان از تمامي بخشهاي آن به بهترين شكل ممكن بهره جست. ايجاد فضاي مذهبي براي امور ديني و معنوي، در نظر گرفتن فضاهاي فرهنگي و اجتماعي كه قابليت چندين كاربري را داشته باشد در كنار استحكامبخشي به بناي مساجد ميتواند مساجد را بيش از گذشته به مكاني براي فعاليتهاي مذهبي، فرهنگي و اجتماعي تبديل كند. در نظر گرفتن پاركينگ و فضاهاي عمومي چند منظوره ميتواند مكاني براي زمان بحران همچون حوادث غيرمترقبه باشد تا نيازهاي محلات را در اينگونه مواقع تأمين كند. هر چند ارادت شهروندان به مساجد سبب ميشود تا نيازهاي مساجد بر طرف شود و با توجه به خودكفايي مساجد با احداث فضاهاي عرضه محصولات فرهنگي و خدمات اجتماعي ميتوان متوليان مساجد را در ارائه خدمات به شهروندان ياري رساند. در سالهاي اخير در پايتخت، مديريت شهري (شورا و شهرداري) توجه ويژهاي به مساجد داشتهاند تا بتوانند اين مكانهاي مذهبي را براي ارائه خدمات به شهروندان توسعه دهند و نيازها و تجهيزات آن را برطرف سازند اما آنچه لازم است تا بدان توجه ويژهاي صورت گيرد آن است كه بايد تعامل ميان مساجد و ساير مراكز فرهنگي و اجتماعي و حتي تفريحي و ورزشي را توسعه و افزايش داد تا كمبودها و نيازهاي شهروندان در محلات برطرف شود. وجود 7 هزار مسجد با سرانه 15سانتيمتر براي هر شهروند تهراني با توجه به كاركرد مساجد ميطلبد تا علاوه بر توسعه كمي به توسعه كيفي نيز اهتمام ويژهاي صورت گيرد. اهتمام مديريت شهري در تعامل با متوليان مساجد در ساماندهي و افزايش كاركردهاي عنوان شده در اين متن ميتواند به نوعي سبب تقويت شهروندمداري شود و احساس تعلق خاطر شهروندان را به محله خود افزايش دهد.
