كبري فرشچي | منظورم دقيقاً همين حالاست، در هرجا و هر كاري كه هستيد و قبل از آنكه پشت ميز مديريت سازمان يا ادارهاي قرار بگيريد. اصلاً اگر دقيقتر نگاه كنيم در مييابيم همه ما در جايگاه مديريتي بسيار مهم و استراتژيك قرار داريم. حوزه مديريتي ما زندگي ماست و نوع مديريت ما بر زمان است كه ميتواند درجه قابليت و تواناييهايمان را مشخص كند. «سبك زندگي» و لزوم نظارت و بهينهسازي آن نكتهاي است كه مقام معظم رهبري در سفرشان به خراسان شمالي در جمع جوانان بر آن تأكيد و سؤالات مهمي را در اين راستا مطرح فرمودند. يكي از اين سؤالاتي كه ايشان در اين زمينه مطرح فرمودند درباره ساعت كار مفيد و مصرفگرايي است؛ امري كه به نظر ميرسد اين روزها حتي در ارزشمندترين داشتههاي ما هم رخنه كرده است؛ داشتهاي به ارزش زمان!
لايقترين مديران
مديريت زمان يكي از اساسيترين مفاهيم ناظر به سبك زندگي است به گونهاي كه نوع بهرهبرداري ما از اين 24ساعتي كه طي شبانهروز در اختيار داريم بخش عمدهاي از سبك زندگي ما را رقم ميزند.
اينكه شبها چه ساعتي ميخوابيم و صبح كي از خواب بيدار ميشويم. 24 ساعت وقتمان را چگونه ميان فعاليتهاي ورزشي و تفريحي، مطالعات درسي و غيردرسي، تماشاي تلويزيون، نشستن پاي اينترنت و رايانه، عبادت و فعاليتهاي معنوي و استراحت تقسيم ميكنيم همه و همه نشانه تبعيت ما از نوع خاصي از سبك و سياق زندگي است و مديريت ما بر زماني كه در اختيار داريم نشانهاي از نوع نگاه، باورها، ارزشها و در نهايت آن چيزي است كه ايدئولوژي ما را ميسازد.
در واقع مدير متبحر و لايق كسي است كه بتواند ضمن پرداختن به تمام چيزهايي كه براي رشد فردي، اجتماعي، روحي و شخصيتي او لازم است نه نيازي به فرصتي بيشتر از 24 ساعت داشته باشد و نه آنكه بخش قابل توجهي از اين زمان را به بطالت بگذراند.
خوابمان را هم مديريت كنيم
نتايج تحقيقات دانشمندان نشان ميدهد، خواب مناسب شبانه ميتواند بهترين روش براي تقويت حافظه باشد زيرا خواب شبانه بر نحوه عملكرد مغز در روز بعد تأثير زيادي دارد.
بر اين اساس، به نظر ميرسد خواب كافي شبانه با تسهيل ارتباطات عصبي- شيميايي سلولهاي مغز، به تقويت حافظه و قدرت يادگيري كمك ميكند.
محققان دانشگاه ژنو نيز نتيجه تحقيقات خود را در كنفرانس فدراسيون انجمنهاي اروپايي علوم اعصاب ارائه كردند. آنها در اين تحقيقات تأثير خواب شبانه را بر عملكرد مغز ۳۲ داوطلب بررسي كردند. در جريان اين تحقيق مشخص شد آنهايي كه شب قبل به اندازه كافي خوابيده بودند، عملكرد بهتري داشتند. دكتر سوفي شوارتز، سرپرست محققان دانشگاه ژنو در اينباره ميگويد: نتيجه تحقيقات ما نشان داد يك دوره خواب پس از به دست آوردن يك تجربه جديد ميتواند تأثيرات يادگيري را تسهيل كند.
به گفته وي، اين بهبود ناشي از تغيير در عملكرد مناطقي از مغز است كه به يادگيري مربوط است.
دكتر استانلي محقق ديگري است كه در اين باره تأكيد ميكند: خوابيدن، وقت تلف كردن نيست بلكه بخش بسيار فعالي از زندگي است و ما به آن به خاطر تقويت حافظه و قدرت يادگيري نياز داريم. اين در حالي است كه بسياري از ما در مديريت زمان، گاهي استراحت را جزو اولويتهاي آخر قرار ميدهيم. به طور نمونه فوتبال يكي از محبوبترين ورزشهاي جهان است و بسياري از ما غير ممكن است بازيهاي بوندسليگا، لاليگا و بسياري ديگر از بازيهاي ميان تيمهاي معروف جهان را از دست بدهيم؛ بازيهايي كه هرچند در كشورهاي مبدأ در زمانهايي مناسب و بعد از ظهرها برگزار ميشود اما طول و عرض جغرافيايي و فاصله مكاني كشوري مانند انگليس، اسپانيا يا ايتاليا با ايران به مفهوم چندين ساعت اختلاف زمان است بنابراين فارغ از آنكه فردا صبح كلاس درس و دانشگاه يا كارمان چه ساعتي شروع ميشود براي آنكه از لذت تماشاي بازيهاي بوندسليگا و لاليگا محروم نمانيم ناگزيريم تا نيمههاي شب بيدار باشيم و اين شب بيداريها معادلهاي است كه دو جواب بيشتر ندارد؛ يا با چشماني پف كرده و قيافهاي كه داد ميزند كم خوابيدهايم بايد سر كار يا سركلاس خميازه بكشيم يا با تأخير و عذرخواهي در صورتي كه مدير محترم آن صبح از دنده چپ برنخاسته باشد بتوانيم جايي را براي چرتي آرام دست و پا كنيم. البته حالت سومي هم وجود دارد و آن اينكه اين بيداري كشيدنهاي شبانه برايمان عادت شده باشد اما با اين عادت نيز كمكم ميتواند سلامتي و نشاط را از ما دور كند. اشغال ساعات استراحت شبانه محدود به مسابقات جذاب و ديدني فوتبال نميشود در كنار ماهوارهها حتي رسانه ملي خودمان هم بسياري از برنامههاي جذابش را در ساعات پاياني شب برنامهريزي ميكند بيآنكه توجه كند اين بيخوابيهاي شبانه چقدر ميتواند بر راندمان كار روزانه كارمندان و بهرهوري و قدرت تمركز دانشجويان اثرگذار باشد.
مديريت زمان در اسلام
برنامهريزي و مديريت زمان مطابق آيات و روايات اسلامي يكي از اساسيترين اصول مكتب و سبك زندگي اسلامي است به گونهاي كه حتي عبادات ما بر اساس زمانبندي كاملاً دقيق و مشخصي صورت ميپذيرد. در ساعات خاصي از طول روز، درست زماني كه خورشيد در جايگاه خاصي قرار ميگيرد، نداي اذان از مأذنهها بلند ميشود و ما در جايگاه نماز و راز و نياز با خداوند قرار ميگيريم. روزهداري، حج، خمس و زكات همه و همه علاوه بر آنكه از فروع دين اسلام به شمار ميآيند هر يك در زماني معين انجام ميشود بنابراين به روشني در مييابيم كه اهميت برنامهريزي و مديريت زمان در سبك زندگي اسلامي براي مسلمانان چگونه است. اميرمؤمنان علي(ع) درباره مديريت زمان، استفاده از ساعات شبانهروز و چگونگي بهرهمندي از آن ساعتها ميفرمايد: «انسان با ايمان ساعتهاي زندگياش را به سه بخش تقسيم ميكند: 1- بخشي را به مناجات با خدا و برقراري ارتباط با آفريدگار جهان ميپردازد. 2- بخشي را در طريق تأمين هزينه زندگي و سامان دادن به معاش (مانند غذا، لباس، مسكن و مركب) به كار ميگيرد 3- و بخش ديگر را براي استراحت و بهرهگيري از لذتهاي حلال و آرامشبخش روح و روان برميگزيند و براي خردمند صحيح نيست كه حركتش جز در يكي از اين سه مورد باشد، يعني تأمين معاش و عبادت و آباد نمودن آخرت يا بهرهگيري از لذت و آسايش غير حرام.»
گامهايي براي مديريت زمان
گام اول تعيين هدف زندگي و اولويتها: يكي ديگر از اصولي كه در مديريت زمان مطرح ميشود، تعيين كردن هدف زندگي با در نظر گرفتن اولويتهاست. بنا به تأكيد رهبر انقلاب، هدف كلي مردم ايران و انقلاب ايجاد يك تمدن نوين اسلامي است. به اين منظور لازم است تا علاوه بر تسلط به ابزار رسيدن به اين تمدن نوين كه همان پيشرفتهاي علم و تكنولوژي است بايد متن و اصل و همان سبك زندگي نيز اصلاح شود. تعيين هدف نخستين گام از مديريت زمان است.
گام دوم زمانبندي: زمانبندي برنامهها براي دست يافتن به اهداف ترسيم شده گام بعدي در اين مسير است.
گام سوم؛ ايجاد اهداف كوچكتر و همراستا با هدف اصلي: همچنين لازم است تا اهداف كوچكتري را براي رسيدن به هدف اصلي پيگيري كنيم، در اين راستا چنانچه هدف اصلي ما اصلاح سبك زندگي باشد براي رسيدن به اين هدف بايد اهداف كوچكتر هم جهت با هدف اصلي را تعيين كنيم و براي رسيدن به آن تلاش نماييم.
گام چهارم؛ بازنگري اولويتها: گاهي لازم است تا ضمن بازبيني مسير طي شده اولويتها را نيز بازنگري كنيم تا مبادا در مسير مديريت زمان به خطا دچار شويم.
گام پنجم؛ در نظر گرفتن نقش ديگران در برنامهها: خانواده و دوستان جزئي از زندگي ما هستند كه بايد بخشي از زمان را نيز براي آنها در نظر بگيريم زيرا از يك سو آنها هم در زمان ما سهمي دارند و از سوي ديگر ياري آنها ميتواند ما را در رسيدن به اهدافمان ياري كند.
گام ششم؛ امروز را جدي بگيريد: خيلي وقتها خيلي از ما هميشه منتظر رسيدن شنبهاي هستيم كه ورزش يا درس خواندن را شروع كنيم اما اغلب اوقات اين شنبه تا شب امتحان طول ميكشد، پس هرگاه تصميمي گرفتيد در لحظه عملياش كنيد.
گام هفتم؛ باور كنيد ماشين زمان زير پاي شماست: شايد اين اصليترين گام براي مديريت زمان و اصلاح سبك زندگي باشد. اينكه شما باور كنيد ماشين زمان مربوط به فيلمهاي علمي- تخيلي نيست اين ماشين وجود دارد و فرمانش در دست شماست. پس ميتوانيد به گذشته برويد و حسرت زمان از دست داده را بخوريد يا با نگاهي به آينده در امروز زندگي كنيد و براي فردا برنامهريزي.
