وزير خارجه ايران بعد از سه دهه با وزيرخارجه امريكا ملاقات كرد، رئيسجمهور ايران با همتاي امريكايياش تلفني صحبت كرد، نتانياهو ديشب با اوباما ملاقات كرد و تا چند روز ديگر هم محمدجواد ظريف بعد از يك طول اقامت شايد بيسابقه، نيويورك را به مقصد تهران ترك ميكند. برآيند همه اين تحولات، پديدار شدن نوعي حس توأم با خوشبيني در افق مناسبات تهران با غرب، مخصوصاً واشنگتن است. حسن روحاني دستور داده كه خط پرواز مستقيم بين ايران و امريكا بررسي شود و در واشنگتن هم جانكري از امكان يك توافق سه تا شش ماهه صحبت كرده است. همه اينها سيگنالهايي مثبت در مسير دستيابي به يك توافق است ولي كارشناسان در تهران و واشنگتن ميگويند دستيابي به يك توافق كه خطقرمزهاي طرفين را به هم پيوند بزند، بسيار مشكل است. عباس عراقچي روز يكشنبه در گفتوگويي گفت: «ما هنوز در ابتداي يك مسير طولاني هستيم.»
به گزارش «جوان»، جان كري وزير امور خارجه امريكا شامگاه يكشنبه در يك گفتوگو با برنامه «60 دقيقه» شبكه تلويزيوني سيبياس گفت كه با شدت بخشيدن به تلاشهاي ديپلماتيك براي حل مشاجره هستهاي ايران ميتوان در يك چارچوب زماني سه تا شش ماهه كه حسن روحاني رئيسجمهور ايران خواستار آن بود، به يك توافق در زمينه برنامه هستهاي ايران دست يافت. وزير خارجه امريكا تأكيد كرد: « ايران ميتواند صداقت خود را با بازگشايي فوري تأسيسات هستهاياش روي بازرسيها ثابت كند و ضمن آن به موازات انجام اين بازرسيها به غنيسازي اورانيوم البته در مقياس خلوص پايين كه مناسب استفاده نظامي نيست، همچنان ادامه دهد.» منابع سياسي در تهران با استناد به گفتوگوي يكشنبه شب جان كري با شبكه سيبياس ميگويند كه احتمالاً امريكا در دور بعدي مذاكرات در ژنو، حاضر خواهد بود تا غنيسازي پايلوت (تا 5 درصد) ايران را به طور غيررسمي قبول كند ولي اين احتمال وجود دارد كه براي غنيسازي بيشتر از اين مقدار (از جمله غنيسازي 20 درصد براي تأمين سوخت رآكتورهاي تحقيقاتي مانند تهران)، پيشنهاد تأمين آن در خارج از خاك ايران را بدهد، يعني تقريباً چيزي شبيه به پيشنهاد نافرجام تبادل سوخت سال 2010. اين موضوع، نه تنها در جريان سخنراني امسال اوباما در مجمع عمومي مطرح شد، بلكه سوزان رايس مشاور امنيتي ملي او نيز روز يكشنبه بر آن صحه گذاشت. اوباما در جريان اين سخنراني گفت: «ما به حق مردم ايران براي «دسترسي» به انرژي صلحآميز هستهاي احترام ميگذاريم.» و رايس نيز گفت كه اوباما لفظ «دسترسي (Access)» را با دقت استفاده كرده و منظور او «حق غنيسازي» نبوده است.
گفتوگوي مشاور امنيت ملي اوباما تقريباً با گفتوگوي ظريف باشبكه اي بيسي مصادف شد، جايي كه او به صراحت گفت كه حق غنيسازي ما غير قابل مذاكره است. با اين حال، منابع نزديك به تيم هستهاي با استناد به همين گفت و گوي ظريف، اين احتمال را كه تهران حاضر باشد اساس حسن نيت خود را بر مذاكره روي ابعاد مختلف غنيسازي قرار دهد، منتفي نميدانند. ظريف گفت: «مذاكرات روي ميز قرار دارند تا درباره جنبههاي مختلف برنامه غنيسازي ايران بحث و گفتوگو شود.»
گامهايي كه ايران منتفي نميدانداين احتمالاً اولين گامي است كه ممكن است تهران مايل باشد به همراه برخي گامهاي ديگر بردارد. با اين حال، در پايان فصل ارسالهاي سيگنالهاي متقابلي مانند لغو فيلترينگ سايتهايي مانند سي ان ان و نامهنگاريهاي طرفين، دو طرف در روزهاي پاياني مهر ماه پشت ميز مذاكره در ژنو خواهند نشست و يك ماراتن سنگين مذاكراتي شروع خواهد شد.
اين به معناي آن است كه ديپلماتها در پاي ميز مذاكره منتظر سيگنالهاي طرف مقابل نخواهند ماند، بلكه به دنبال اين هستند كه ببينند در مقابل امتيازهاي اعطايي، طرف مقابل چه امتيازي خواهد داد. جانكري، وزير امور خارجه امريكا هفته قبل ساعاتي قبل از شروع مذاكرات 1+5 و گفتوگوي خصوصي با محمد جواد ظريف، فهرستي از اقداماتي را كه تهران ميتواند انجام دهد، ارائه كرد؛ «بازرسي فوري از فوردو، امضاي پروتكل الحاقي، پايين نگه داشتن سطح غنيسازي». مقامهاي نزديك به تيم مذاكرهكننده هستهاي در تهران، امكان انجام هيچ كدام از اقداماتي را كه جانكري فهرست كرده، منتفي نميدانند و ظريف نيز در گفتوگوهاي روزهاي اخير، به جز «حق غنيسازي» هيچ كدام را صريحاً يا به طور تلويحي رد نكرده است. با اين حال اين سؤال كليدي در تهران وجود دارد كه ترتيب و توالي اين اقدامات چطور خواهد بود و در مقابل هر اقدام، تهران چه مابهازايي دريافت خواهد كرد؟ اين سؤالي است كه از لابهلاي موضعگيريهاي مقامهاي امريكايي، هنوز هيچ پاسخي براي آن نميتوان پيدا كرد. بعد از سخنان چندروز قبل رايس در مورد تحريمها، جانكري وزير امور خارجه امريكا يكشنبه شب در همان گفتوگوي تلويزيوني كه امكان دستيابي به توافق در كمتر از شش ماه را مطرح كرد، به صراحت گفت: «مادامي كه به طور شفاف مشخص نشود كه روند فعاليت برنامه هستهاي ايران قابل تصديق، مسئولانه و پاسخگو و شفاف است و تا زماني كه ما دقيقاً ندانيم ايران واقعاً دارد چه ميكند، تحريمها از ميان برداشته نخواهد شد.» به بيان واضحتر، مقامهاي امريكايي در مقام بيان موضع، در حالي خواستار اين هستند كه تهران گام آخر را بردارد كه شايد آنها در حال برداشتن گامهاي مياني هستند، يا اينكه در حالي خواستار برداشته شدن گام اول ايران هستند كه خود فقط سيگنال ميفرستند. اين همان موضوعي است كه نيويورك تايمز روز يكشنبه در گزارشي با عنوان «با وجود پيشرفت ( مناسبات) با ايران، چالشهاي بزرگي باقي مانده است» مطرح كرده است. اين روزنامه نوشت: «در ميان نگرانيهاي مهمي كه اوباما مطرح كرد و دو كشور بايد مورد بررسي قرار دهند، اين مورد وجود داشت كه آيا مقامات ايراني واقعاً مايل هستند بخش عظيمي از زيرساختهاي اتمي چند ميليارد دلاري خود را به عنوان «بخشي» از هزينه كاهش تحريمها رها كنند.» به نوشته اين روزنامه، هم در واشنگتن و هم در تهران، بحثهاي داخلي در مورد دستيابي به يك توافقنامه، ممكن است به همان اندازه مذاكراتي كه دو هفته ديگر در ژنو شروع ميشود، سخت باشد.
اوباما حاضر است تحريمها را لغو كند؟بعد از مذاكرات ظريف با كري و تماس تلفني اوباما – روحاني و گزارشهاي غيررسمي منتشره مبني بر اينكه مقامهاي كاخ سفيد در حال رايزني با كنگره امريكا هستند تا ببينند چه اقداماتي در حوزه كاهش تحريمها ميتوان انجام داد، نه تنها تاكنون هيچ خبري در مورد آمادگي كنگره منتشر نشده، بلكه سيگنالهاي مثبتي از كنگره امريكا به گوش نميرسد. اينكه اوباما چقدر ميتواند كنگره را براي اقدامات عملي متقاعد كند، مشخص نيست و شايد خيلي هم ربطي به طرف ايراني نداشته باشد. با اين حال، برخي كارشناسان ميگويند اقداماتي وجود دارد كه اوباما به عنوان رئيسجمهور ميتواند تا حدي مستقل از كنگره نيز آنها را انجام دهد. اجراي بخش 1245 از قانون PL112-81 در رابطه با تحريمهاي بانك مركزي مربوط به معاملات نفت، يكي از اين اقدامات است كه كنت كاتزمن كارشناس مركز مطالعات استراتژيك و امنيتي امريكا در گفتوگو با كارشناس المانيتور آن را پيش كشيده است. بر اساس اين قانون رئيسجمهور اجازه دارد دستكم تا دو مرتبه و هر مرتبه به مدت 120 روز تحت شرايطي از جمله اقتضاي «منافع امنيتي ملي» امريكا، تحريمهاي ايران را لغو كند. البته كاتزمن معتقد است كه اين قانون طوري نوشته شده كه رئيس جمهور امريكا براي لغو بيش از دو مرتبه 120 روزه هم اختيار دارد. دولت اوباما كه تعليق غنيسازي در سطح بالاتر از 5 درصد را مطرح كرده، آيا حاضر است دست به چنين كاري بزند؟
