حامد كرزاي رئيسجمهور افغانستان ديروز براي دومين بار طي حدود 2 سال در صدر يك هيئت بلندپايه شامل مقامهاي اقتصادي، نظامي، امنيتي و فرهنگي به چين رفت. پكن چند سالي هست كه با گسترش همكاريهاي اقتصادي، مسير نفوذ در افغانستان را در پيش گرفته ولي هرچه به زمان خروج نيروهاي امريكايي در سال 2014 نزديكتر ميشويم، ابعاد جديدتري از رويكرد دولت چين به افغانستان مشخص ميشود. هفته قبل، رئيس دفتر حامد كرزاي اعلام كرد كه از نقش چين در مذاكرات صلح افغانستان با طالبان حمايت ميكند. اين نشان ميدهد كه دولت چين تلاش ميكند از دستاوردهاي همكاري اقتصادي و فرهنگي چند سال گذشته پلي به سمت حضور چشمگيرتر امنيتي در افغانستان ايجاد كند. اولين نشانههاي توجه چين به جنبههاي امنيتي افغانستان با ارائه آموزشهاي امنيتي به محصلان نظامي افغان شروع شد؛ محصلاني كه حالا تعداد آنها به 70 نفر رسيده و قرار است تعدادشان در سال 2015 به 250 نفر برسد. تركيب هيئت افغان از جمله حضور مشاور امنيت ملي كرزاي و رئيس ستاد ارتش افغانستان نيز نشاندهنده پررنگ شدن جنبههاي امنيتي سفر چهار روزه حامد كرزاي به پكن است. هرچند جزئيات اين همكاريهاي امنيتي كابل- پكن هنوز اعلام نشده، ولي بعيد نيست كه طرفين به دنبال امضاي قراردادهايي شبيه به قرارداد همكاري استراتژيك با امريكا باشند، به خصوص كه سخنگوي حامد كرزاي هم ديروز تأكيد كرد كه «افغانستان خواهان گسترش روابط استراتژيك با اين كشور است.»
در يك نگاه كلان، شايد بتوان نتيجه گرفت كه چين بعد از چند سال تقويت جنبههاي اقتصادي، سياسي مناسبات خود با دولت افغانستان، به اين نتيجه رسيده كه حفظ دستاوردهايش در اين حوزهها، دستكم در كشوري با مختصات افغانستان، مستلزم ورود به جنبه امنيتي مناسبات دوجانبه است. سخنان جمعه قبل وانگيي وزير خارجه چين در مؤسسه بروكينگز نشان داد كه پكن نگاه چندان خوشبينانهاي به اوضاع امنيتي افغانستان بعد از خروج امريكا در سال 2014 ندارد. وزير خارجه چين در سخنان خود گفت هرچند جهان درحال حاضر فقط در مورد سوريه صحبت ميكند، ولي اين احتمال وجود دارد كه بعد از خروج امريكا همه جهان مجبور شوند در مورد افغانستان صحبت كنند.
تصور رايج اين است كه چين، خروج امريكا را به عنوان فرصتي براي پركردن خلأ قدرت در افغانستان قلمداد ميكند، ولي اين تنها بخشي از چشمانداز افغانستان بعد از سال 2014 است. وزير خارجه چين در همان سخنان، برلزوم همكاري امنيتي واشنگتن- پكن در افغانستان هم تأكيد كرده و گفته كه چين از چنين همكاريهايي استقبال ميكند. اين نشان ميدهد كه پكن، افغانستان بعد از 2014 را فقط از زاويه پركردن خلأ ناشي از خروج امريكا نگاه نميكند، بلكه نگرانيهاي امنيتي جدي در اينباره دارد. وانگ در سخنان خود گفت: «افغانستان اكنون در مرحله انتقالي سختي است. اينكه اين كشور بتواند روند مصالحه داخلي و نگرانيهاي بازسازي را آرام طي كند، جزو منافع مشترك چين، امريكا و ديگر كشورهاي منطقه است.»
واقعيت اين است كه تحولات ماهها و هفتههاي اخير و تحركات جدي شبكه القاعده در ژئوپليتيك قفقاز، آسياي مركزي و مناطق غربي چين، باعث شده كه پكن با حساسيت بيشتري تحولات افغانستان را دنبال كند. يك نگاه بدبينانه اين است كه اين تحركات را نوعي كيش امريكايي القاعده به خارج نزديك روسيه و چين براي مهار قدرت رو به افزايش اين دو كشور قلمداد كنيم، ولي حتي اگر با اين عينك بدبيني هم به تحركات القاعده نگاه نكنيم، دستورالعمل اخير ايمن الظواهري به پيروانش به ما ميگويد كه چين در ميانمدت با چالش جديتري در مناطق غربي خود و به خصوص استان سينكيانگ روبهرو خواهد دشد. دولت چين از اين نگران است كه چشم بستن به جنبههاي امنيتي حضور در افغانستان، به طور بالقوه ميتواند اين كشور را به عقبه استراتژيك نفوذ و قدرت تندروان جداييطلب در ايالت سينكيانگ تبديل كند. مهار نفوذ هند، دسترسي آسانتر به پاكستان و تضمين حضور در آسياي مركزي، جنبههاي مختلفي هستند كه چين در رويكرد خود به افغانستان آنها را لحاظ كرده است، ولي به نظر ميرسد مهار تهديد بالقوهاي كه افغانستان بعد از 2014 ممكن است براي چين به وجود بياورد، فوريترين نياز كنوني چشم باداميها است.
