نظام اسلامي به دورههاي مختلف انتخابات به عنوان فرصتي براي تقويت اركان نظام مردمسالار اسلامي نگاه ميكند و خواهان آن است كه انتخابات به شايستهترين حالت برگزار گردد. مهمترين شاخصه انتخابات مطلوب و تراز انقلاب اسلامي بدين شرحاند:
۱- مشاركت گسترده
شايد مهمترين ملاحظه مورد توجه رهبر معظم انقلاب اسلامي در انتخابات مسئله «مشاركت گسترده» و حضور گسترده ملت در پاي صندوقهاي رأي باشد. معظمله از اين اصل به عنوان راهبرد اساسي چنين ياد ميكنند: «آنچه بايد به عنوان راهبرد اساسي مورد نظر همه باشد، عبارت است از حضور حداكثري مردم. بايد شركت مردم در انتخابات رياستجمهوري آينده، كه انشاءالله جزو حماسههاي ملي خواهد شد، شركتي باشد كه دشمن را از دستاندازي به ايران اسلامي و ملت سرافراز ايران مأيوس كند.» (۲۴ آبان ۸۳)
مشاركت گسترده ملت در انتخابات آنقدر بااهميت است كه معظمله در اجتماع بزرگ مردم جيرفت، با صراحت، اعلام ميدارد: «من بارها گفتهام كه اصل حضور مردم در انتخابات حتي از انتخاب اصلح هم مهمتر است، اگرچه انتخاب اصلح هم بسيار اهميت دارد.» (۱۷ ارديبهشت ۸۴)
اين تأكيد برخاسته از عمق باوري است كه معظمله به جايگاه مردم در نظام اسلامي دارند، به نحوي كه از تعبير «نظام مردمسالاري ديني» براي حكومت اسلامي ياد ميكنند. در نگاه ايشان، چنين حضور گستردهاي رمز بقا و تداوم انقلاب اسلامي است؛ چراكه جمهوري اسلامي متكي بر رأي و اعتماد به ملت شكل گرفته است. معظمله در آستانه انتخابات رياستجمهوري نهم، در صحن جامع رضوي، به اين حقيقت چنين اشاره ميكنند: «كشور ما متكي به آراي مردم است. علت اينكه دشمنان ملت و طمعورزان به اين آب و خاك نتوانستهاند در طول ۲۶ سال گذشته گزندي وارد كنند، حضور و اراده و مشاركت مردم در صحنههاي مختلف بوده است. راهپيماييهاي شما در بيستودوم بهمن يا در روز قدس و شركت شما در انتخاباتهاي گوناگون سالهاي گذشته اين كشور را بيمه كرده است. مشاركت در سرنوشت كشور علاوه بر اينكه در اداره و تعيين مديريت كشور نقش دارد، در خنثي كردن دشمني دشمنان هم بزرگترين نقش را ايفا ميكند.» (اول فروردين ۸۴)
ايشان در مقام يك مرجع عاليقدر، اعلام ميدارند كه «هر كسي به استحكام اين نظام علاقهمند است، هر كه به اسلام علاقهمند است، هر كه به ملت ايران علاقهمند است، براي او عقلاً و شرعاً واجب است كه در اين انتخابات شركت كند.» (۱۴ خرداد ۸۸)
۲- انتخابات امن
حفظ آرامش انتخابات يكي از دغدغههاي مهم رهبري در تمامي دورههاي انتخابات بوده است كه همواره با رهنمودهاي خود نسبت به حفظ آن تأكيد داشتهاند. از منظر ايشان، انتخابات همواره بايد مظهر وحدت و انسجام ملي باشد و لازمه و نشانه آن وجود آرامش در انتخابات است. تشنج، درگيري و ناامنسازي فضاي انتخاباتي اقداماتي است كه از تبديل فرصت انتخاباتي به تهديدي براي انسجام و امنيت ملي كشور حكايت دارد. اقدامي كه معمولاً با تحركات و سناريوهاي طرحريزيشده در بيرون از مرزها و حمايت ايادي داخلي دشمن و غفلت و سوءتدبير جناحهاي سياسي داخلي و گاه هواداران نامزدها به وجود ميآيد.
در آستانه انتخابات مجلس ششم، از وجود دستهايي براي ايجاد اختلاف و تشنج در انتخابات چنين سخن ميگويند: «احتمالاً دستهايي در كار است كه در آستانه انتخابات، محيط كشور را متشنج كند؛ اگر نتواند تشنج عملي هم به وجود آورد، محيط تشنج فكري و ذهني و بحرانسازي مصنوعي كند. اين دستها، دستهاي خدومي نيستند، دستهاي خوديها نيستند، دستهاي بيگانه و دستهاي خائناند. ملت ايران بايد هوشيار باشد و بحمدالله هست.» (۱۸ دي ۷۸) ايشان مدتي بعد تأكيد ورزيدند كه «انتخابات بايد در فضاي آرام و باصفا انجام گيرد و دور از تشنج و درگيري و فضاي نفرت باشد.» (۲۶ بهمن ۷۸)
۳- انتخابات سالم
يكي از دغدغههاي مهم رهبر معظم انقلاب اسلامي مسئله سلامت انتخابات است. در نگاه ايشان، رأي ملت امانتي است كه در اختيار مسئولان امر قرار دارد و ايشان موظفند كه با تمام توان در حفظ و سلامت آن بكوشند. سلامت انتخابات هم به مرحله پيش از انتخابات و هم حين انتخابات و هم پس از انتخابات توجه دارد. به واقع تمام فرآيند انتخابات از زمان آغاز فعاليت سياسي جناحها تا اعلام و تأييد نتايج نهايي انتخابات بايد مورد توجه قرار گيرد. در نگاه معظمله، مسئول حفظ سلامت انتخابات نيز تنها ستاد انتخابات كشور و شوراي نگهبان نيستند، بلكه همه جناحهاي سياسي، نامزدهاي انتخاباتي، رسانهها، هواداران و تودههاي رأيدهنده در اين ميان نقش خواهند داشت. به عنوان نمونه، در سال ۸۵، رهبر انقلاب در ديدار مسئولان و كارگزاران نظام جمهوري اسلامي با صراحت از اهميت سلامت انتخابات سخن به ميان آورده و فرموده است: «اولاً سلامت اين انتخاباتها مهم است كه خوشبختانه مسئولان كشور به اين توجه دارند، ما هم هميشه تأكيد كردهايم و حالا هم هست. بايد از آراي مردم به طور كامل صيانت بشود. در همين اندازه از لحاظ اهميت، حفظ سلامت فضاي انتخابات، قبل از شروع انتخابات است- مثل همين حالا كه به تدريج نامنويسيها شروع شده و مقدمات انتخابات فراهم شده است و تا زمان انتخابات، زمان زيادي نماندهـكه بايستي سلامت فضا را حفظ كنيد. بعضي فضاي انتخابات را خراب ميكنند؛ تخريب كردن، اهانت كردن و خرد كردن شخصيتهاي گوناگون، همه بر خلاف اقتضاي سلامت انتخابات است. هم مطبوعات، هم راديو و تلويزيون، هم كساني كه به ابزارهاي گوناگون ارتباط جمعي ديگري مجهز هستند ـرايانهها و شيوههاي رايانهاي- هم كساني كه يك منبري براي سخن گفتن دارند، مثل خطباي جمعه و نمايندگان مجلس شوراي اسلامي همه توجه داشته باشند كه «تخريب، فضاي انتخابات را خراب ميكند». شما از آن كسي كه به او علاقهمنديد، دفاع كنيد، هيچ مانعي ندارد؛ اما از آن كسي كه رقيب اوست، مطلقاً حمله نكنيد، تخريب نكنيد. اين تخريب و اين حرف زدنها و اهانت كردنها نه حجيت دارد براي مستمعان و نه جايز است؛ به خاطر اينكه فضا را خراب ميكند. بنابراين مسئله حفظ سلامت خودِ انتخابات و حفظ سلامت فضاي انتخابات، خيلي مهم است.» (۱۸ مهر ۸۵)
نمونهاي ديگر از تأكيد معظمله خطاب به مسئولان هنگام رأيگيري در انتخابات رياستجمهوري نهم است كه فرمودند: «امروز هم من از دستاندركاران انتخابات- هم مجريان و هم ناظران- جداً و مؤكداً درخواست ميكنم كه از آراي مردم حفاظت كنند. آراي مردم امانتي است در دست آنها و بدون هيچگونه جانبداري و دخالت دادن اميال خودشان، رأي مردم را بگيرند و آنچنان كه هست، بخوانند و ثبت كنند و سپس اعلام كنند و همينطور هم خواهد بود. من به مجريان و ناظران انتخابات اعتماد دارم و خداي متعال انشاءالله توفيق دهد به بهترين وجهي انتخابات را برگزار كنند.» (۳ تير ۸۴)
۴- قانونگرايي در انتخابات
يكي از اركان برگزاري انتخابات تراز انقلاب اسلامي قانونگرايي و پايبندي به ضوابط قانوني است. اين قانونگرايي نيز از اصولي است كه همه فعالان صحنه انتخابات از مجريان و ناظران و نامزدها تا هواداران و انتخابكنندگان بايد بدان پايبند باشند. اين مسئله بارها به زبان مختلف توسط رهبر معظم انقلاب اسلامي در آستانه انتخابات گوشزد شده است. به عنوان نمونه، ايشان در آستانه انتخابات مجلس هشتم ميفرمايند: «من به مجريان انتخابات توصيه كردهام، الان هم توصيه ميكنم: بايد به شدت قانون را رعايت كنند. حد و مرز، قانون است. همه بايد الزامات قانوني را بپذيرند و تسليم الزامات قانوني بشوند.» (۱۹ بهمن ۸۶)
معظمله اعضاي شوراي نگهبان را از هرگونه تأثيرپذيري از سلايق و مذاقها بر حذر ميدارد و خطاب به ايشان ميفرمايد: «همانطور كه هميشه گفتهايم، در امر نظارت بايد قانون و موازين ملاك و معيار باشد و نه مذاقها و سلايق شخصي. مطلقاً دنبال مذاق شخصي نرويد و اينطور نباشد كه يك وقت انسان خودش تشخيص دهد كه اگر اين فرد در مجلس نباشد، براي مجلس خسارتي است؛ اگر اين شخص باشد، براي مجلس فايدهاي دارد؛ آنگاه برخلاف موازين و مقررات، اين مذاق اعمال شود. بايد كاري كنيد كه بتوانيد پيش خداي متعال و بندگان او جوابگو باشيد.» (۱۴ بهمن ۷۴)
۵- رقابتي بودن انتخابات
يكي از شاخصههاي انتخابات شايسته نظام اسلامي رقابتي بودن انتخابات است. رقابتي بودن بدين معنا كه با تكثر و تعدد نامزدهاي انتخاباتي حق انتخابات و گزينش براي رأيدهندگان وجود داشته باشد. اين مسئله خود يكي از عوامل مؤثر در جدي شدن انتخابات و پرشور بودن آن خواهد بود كه موجب افزايش اشتياق شركتكنندگان در انتخابات خواهد شد. توجه رهبر معظم انقلاب اسلامي به مسئله اهميت رقابتي بودن را ميتوان در اين بخش از پيام معظمله كه بعد از انتخابات رياستجمهوري هفتم صادر فرمودهاند، به خوبي مشاهده نمود: «... از ساير نامزدهاي محترم رياستجمهوري كه با آمادگي و حضور خود در ميدان اين آزمايش الهي، بزرگترين كمك را به ايجاد رقابت انتخاباتي و انگيزه بخشيدن به مردم كردند، صميمانه تشكر ميكنم. بيشك، بدون حضور افكار و سليقهها و منشهاي متنوع در صحنه نامزدي رياستجمهوري، اين موج عظيم حضور ملي پديدار نميگشت و اين افتخار براي ملت ايران به ثبت نميرسيد.» (۳ خرداد ۷۶)
مبتني بر اظهارات فوق، به خوبي آشكار ميشود كه معظمله يكي از شروط باشكوه برگزار شدن انتخابات را وجود تكثر و رقابتي بودن انتخابات ميدانند و با همين باور است كه ايشان درخواست دارند: «آن كساني كه نظام، اسلام، قانون اساسي و امام را قبول دارند، بايد به ميدان رقابت بيايند؛ منتها رقابت سالم و نه رقابت لجوجانه و عنادآميز.» (۱۸ دي ۸۲)
البته هدف از اين رقابت است كه ميتواند مثبت و منفي بودن آن را مشخص كند، چراكه مبتني بر تأكيدات معظمله «در اسلام براي قبضه كردن قدرت، رقابتي وجود ندارد. اين را از آن جهت ميگويم كه عدهاي تنها براي كسب قدرت سياسي تلاش ميكنند و به رقابت مشغولاند. بنابراين رقابت صحيح، مشروع و مقبول، رقابت در خدمترساني به مردم است.» (۱ فروردين ۸۲)
بر همين اساس بود كه ايشان در انتخابات رياستجمهوري نهم، بعد از اينكه شوراي نگهبان آقايان مصطفي معين و محسن مهرعليزاده را ردصلاحيت كرد با نگارش نامهاي به شوراي نگهبان دستور تجديد نظر در اين مسئله را صادر فرمودند. البته اين تكثر و تنوع بايد داراي چارچوبي باشد و همان طور كه پيش از اين اشاره شد، از منظر رهبر معظم انقلاب اسلامي «اعتقاد به نظام اسلامي، اسلام، قانون اساسي و حضرت امام (رحمتالله عليه)» شروط لازم براي آن است.
