در حالي كه قواعد ناظر به پخش برنامههاي ماهوارهاي بر حقوق جامعه جهاني از حق استفاده از فضاي ماوراي جو دلالت دارد و كنوانسيونها و اعلاميههاي جهاني مختلف نيز برجريان آزاد اطلاعات تأكيد ميكنند، اما گردش اطلاعات در سطح بينالمللي هنوز تابع شرايط سياسي و منافع قدرتهاي بزرگ است و قطع شبكههاي ايراني از ماهوارههاي گوناگوني همچون «اينتلست»، «يوتلست»، «عربست» و «نايلست» دليلي براي اين ادعاست. امروزه نه تنها ايجاد محدوديت در خبررساني و ايجاد مانع بر سر راه خبرنگاران و تيمهاي خبري رسانههاي ايراني روشي براي بيرون راندن آنها از مدار رقابت رسانهاي است، بلكه پروژهاي كه هم اكنون مالكان فناوري اطلاعات در پي اجراي آن هستند، حذف رسانههاي ايراني روي ماهوارههاست؛ اقدامي كه در صورت تعلل در پرتاب ماهوارهاي ملي به فضا امنيت ملي كشور را به خطر خواهد انداخت.
يك دهه از تأسيس شبكه العالم به عنوان اولين شبكه بينالمللي خبري كشورمان ميگذرد؛ شبكهاي كه طبق نظرسنجي شبكههاي رقيب، هماكنون بين ۴ و ۵ شبكه پرمخاطب خاورميانه قرار دارد. در پي اطلاعرساني تأثيرگذار شبكه العالم، فشارهاي زيادي براي جلوگيري از فعاليت اين شبكه صورت گرفت تا آنجا كه پخش العالم از روي ماهوارههاي مختلف قطع شد.
حقيقت امر اين است كه رفته رفته به ويژه پس از وارد شدن قطبهاي جديد رسانهاي به ويژه شبكههاي ايراني در جريان اشغال عراق و جنگهاي ۳۳ روزه لبنان و ۲۲ روزه غزه، اكثر دولتهاي صاحب فناوري مدرن فضايي، به رغم همه پيشرفتهاي تكنولوژيك، از آزادي بيحدوحصر و نامحدود پخش مستقيم ماهوارهاي نگران و ناخشنود شدند و درصدد قانونمند كردن و تحت رژيم حقوقي خاص درآوردن پخش مستقيم ماهوارهاي در مجاري حقوق بينالمللي برآمدند.
حتي در كشورهاي پيشرفتهاي چون ايالات متحده امريكا، فرانسه و انگلستان كه به اصل آزادي بيان و جريان آزاد اطلاعات سخت دلبسته بودند، قانونگذار كوشيده است با وضع قوانين و مقررات مختلف و تمهيد امكانات مناسب از دسترسي مخاطبان داخلي به همه اطلاعات جلوگيري كند. به تحقيق شايد هيچ كشوري را نتوان يافت كه حق آزادي بيان و پخش برنامههاي راديو ـ تلويزيوني در آن نامحدود و فارغ از قيد و بند باشد. بنابراين دولتهايي كه ارسال بيقيد و شرط برنامههاي ماهوارهاي تلويزيوني را براي ديگر كشورها در لفافه اصل آزادي پخش و دريافت اطلاعات تجويز ميكردند، اين نسخه را فقط براي ديگر كشورهاي دريافتكننده برنامههاي ماهوارهاي تجويز ميكردند.
سيد احمد سادات، مدير شبكه بينالمللي العالم در اين باره به «جوان» ميگويد: ترس و هراس غرب از افشاگري رسانههاي جمهوري اسلامي ايران و تأثيرگذار بودن آنها بر افكار عمومي، دليل قطع اين رسانهها از روي ماهوارههاست. العالم با فعاليتهايي كه در زمينه اطلاعرساني در كشورهاي عربي انجام داد، هم اثرگذار و هم جريانساز شد. در جريان بيداري اسلامي نيز عملكرد حرفهاي شبكه العالم در اطلاعرساني، با استقبال چشمگير مردم در كشورهاي انقلابي و مخاطبان در كشورهاي ديگر عربي همراه شد. بنابراين هدف قرار دادن فركانسهاي شبكه العالم با امواج پارازيت و حملات بيسابقه سايبري به سايت العالم و قطع برنامههاي شبكه از برخي ماهوارهها، نشانه تأثيرگذاري العالم بر مخاطبان است.
جريان بينالمللي رسانهاي تلاش كرد با ايجاد محدوديتهاي بسيار رسانههاي ضدجريان را به ويژه پس از رويدادهاي مهم منطقهاي همچون جنگ ۳۳ روزه و ۲۲ روزه از مدار رقابت خارج كند. در اين ميان برخورد و محدوديت براي رسانههاي ايراني به صورت ويژه و فزايندهتري دنبال گرديد.
در اين شرايط ضرورت كمر بستن به طرح ايجاد ماهواره مستقل ملي كه چند سالي است مطرح و با بيتوجهي مسئولان روبهرو شده است، اكنون بيش از گذشته احساس ميشود. بيتوجهي به اين مسئله، ميتواند نتايج زيانباري را متوجه حضور فعال كشورمان در عرصه اطلاعرساني و بهرهگيري از قدرت نرم كند.
مدير شبكه العالم همچنين درباره لزوم دستيابي به فناوري ماهواره ملي نيز به «جوان» ميگويد: «اگر در زمينه دستيابي به ماهواره ملي كوتاهي نميشد، شايد امروز شاهد اينگونه فشارها از سوي غرب عليه رسانههاي ايران نبوديم و قطعاً رسانههاي بينالمللي ما تأثيرگذاري بيشتري بر افكار عمومي در مناطق هدف داشتند. بنابراين همان طور كه قبلاً بارها تأكيد كردهام، ماهواره ملي به عنوان يك نياز اساسي و اصلي بوده و هست و تأخير در ساخت و ارسال آن تبعات جبرانناپذيري دارد.»
سادات با اشاره به اينكه راهكار استفاده از ماهوارههاي جايگزين پس از قطع شبكههاي ايران دوام اندكي داشته است، خاطر نشان ميكند: «ممكن است ماهوارههاي جايگزين نيز در نتيجه فشار لابيهاي صهيونيستي و غربي به مرور سرويس خود را قطع كنند، همانطور كه درحال حاضر امكان استفاده از ماهوارههاي عربي و غربي را از دست دادهايم و به ماهوارههاي روسي، آسيايي و غيره نيز دسترسي نداريم و اكنون با لطايفالحيل به دنبال سيگنالرساني از طريق ماهوارهها و فضاي سايبر هستيم، گرچه در خصوص راههاي جايگزين به نتايج بسيار خوبي رسيدهايم، ولي اين امر به معني بينيازي ما به سيگنالرساني از طريق ماهواره نيست، چراكه هريك از اين ابزار، كاركردهاي ويژه خود را دارد.»
به گفته سادات، ايران از سال ۱۳۸۰ تا ۱۳۸۴ مراحل ساخت و آمادهسازي پرتاب ماهواره «مصباح» به فضا را انجام داده است، اما به علت نامعلومي پرتاب اين ماهواره ـ كه امروز خدمات آن براي امنيت ملي ايران حياتي است ـ با تعلل روبهرو شده است.
گفتني است كه بنا بر برنامه چهارم توسعه قرار بود پس از پرتاب ماهواره مصباح، دو ماهواره ديگر هم ساخته و به فضا پرتاب شود تا سه مدار بينالمللي ۲۶، ۳۴ و۴۷درجه شرقي را در اتحاديه بينالمللي مخابرات (ITU) پركنند و به ايران اين امكان را بدهند تا تمام كره زمين را از نظر ماهوارهاي، شبكه تلويزيوني و مخابراتي تحت پوشش داشته باشد، اما امروز اين تعلل به قيمت تهديد امنيت ملي مطرح شده است.
