مطمئناً انگيزههاي بزرگي پشت حركت و اراده محكم ميترا افكاري وجود داشته است كه توانسته اين فارغالتحصيل رشته مهندسي صنايع غذايي را به دومين توليدكننده موادغذايي حاوي سوكرالوز در جهان و اولين توليدكننده در خاورميانه تبديل كند. با وجود آنكه متولد ۱۳۳۷ است اما حس جواني در صدايش موج ميزند. ميترا افكاري بانوي كارآفرين نمونهاي است كه براي نخستين بار در ايران توانسته كارخانه توليد شيرينكنندههاي كم كالري، قندهاي رژيمي و محصولات قندي جانبي را در مشهد راهاندازي كند. محصول توليدي كارخانه ميترا افكاري شيرينكنندههايي شامل انواع قرصها، شكر، كافي ميكس و فرآوردههاي جانبي است و از لحاظ بستهبندي با استانداردهاي اروپا برابري ميكند. افكاري با راهاندازي اين كارخانه توانسته براي ۳۰ كارگر زن و ۵۰ كارگر مرد اشتغالزايي كند، او كارآفرين نمونه سال معرفي شده است.
چرا از ميان انواع شيرينكنندهها توليد سوكرالوز را انتخاب كرديد؟ مدت زيادي بود كه با رصد ميزان افراد مبتلا به ديابت و نيز در نظر گرفتن بازارهاي جهاني متوجه خلأ محصولي شدم كه شيرينكننده باشد اما كالري كم داشته و فاقد گلوكز باشد. در گذشته هم محصولات ويژه افراد مبتلا به ديابت از خارج وارد ميشد كه عوارض جانبي بسياري هم به دنبال داشت اما با توجه به نياز بيماران چالش فرهنگسازي براي مصرف اين محصول نيز كاملاً مشهود بود. از اين رو براي توليد محصول ويژه افراد مبتلا به ديابت سراغ مادهاي رفتيم كه به رغم قيمت بالا فاقد عوارض جانبي بود و شيرينكننده سوكرالوز را كه داراي تأييديه از سازمان غذا و داروي امريكا (FBA)، داراي تأييديه اتحاديه اروپا و تحت نظر استانداردهاي اروپا (USP) است انتخاب كرديم. من معتقدم مردم ما شايسته بهترينها هستند و بايد هر آنچه كه نياز افراد عادي و بيمار كشور است از بهترين نوع ممكن تهيه شود.
سالهاست كه افراد ديابتي به جاي گلوكز از آسپارتام استفاده ميكنند، اين ماده و محصولات جانبي آن امروز جاي خود را در بين اين قشر پيدا كرده و بازار فروش خوبي هم دارد. چه ضرورتي داشت كه با وجود شيرينكننده آسپارتام به سراغ سوكرالوز برويد؟تنها دليل اين كار مزيتها و برتريهايي است كه سوكرالوز نسبت به آسپارتام دارد. اول اينكه پايه شكلگيري سوكرالوز چغندر قند است پس طبيعي است و ساختاري كاملاً مشابه قند دارد با اين تفاوت كه بدن انسان سوكرالوز را به عنوان كربوهيدرات نميشناسد پس نه تنها در بدن ما جذب نميشود بلكه كاملاً هم از كليه و مجاري دفع ميشود. سوكرالوز حتي در دماي بالاي ۲۵۰ درجه سانتيگراد مقاومت ميكند و ساختارش شكسته نميشود در نتيجه اين ماده با ثبات ساختاري كه دارد يكي از بهترين شيرينكنندهها براي پختهايي در حرارت بالاست و از همه مهمتر اينكه تا امروز هيچ عارضه جانبي براي استفاده از سوكرالوز در هيچ نقطه از جهان گزارش نشده است.
يكي از مهمترين برتريهاي سوكرالوز در محدوديت استفادهكنندگان از آسپارتام است. بيماران «فنول فتولئين» نميتوانند از آسپارتام استفاده كنند و علاوه بر اين، اين ماده در دماي ۷۰ درجه پيوندهاي خود را ميشكند و توليد الكل متيليك ميكند و يكي از مهمترين عوامل تأثيرگذار در كيفيت يك شيرينكننده اين است كه پيوندهاي آن شكسته نشود چون اگر قرار باشد پيوندي شكسته شود مادهاي كه وارد بدن انسان ميشود به راحتي به مواد مضر مثل الكل تجزيهپذير است. در حالي كه شما ميتوانيد به راحتي انواع كيك و شيريني را با استفاده از سوكرالوز در دماهاي بالا بپزيد و مطمئن باشيد شيريني كه ميخوريد بدون هيچ تغييري از بدن شما دفع ميشود. البته مهمترين ويژگي سوكرالوز اين است كه كوچكترين تغييري در ميزان قند افراد ديابتي ايجاد نميكند. مگر قرار است ما به هر زحمت و رنجي قند را از برنامه غذاييمان حذف كنيم؟! نه اصلاً اين طور درست نيست به خاطر همين است كه ما مادهاي توليد كرديم كه شيريني و طعم آن دقيقاً مثل قند و شكر است. علاوه بر اين تمام نوشابهها و مواد قندي رژيمي بعد از خوردن طعم تلخي را ايجاد ميكنند كه به آن after taste ميگوييم. اين طعم تلخ در هر نوع ماده قندي و رژيمي به جز سوكرالوز وجود دارد.
درباره فرايند توليد اين ماده هم توضيح ميدهيد؟در اصل شكر معمولي را در دو مرحله صنعتي به مادهاي تبديل ميكنند كه در يك حجم برابر با قند يا شكر ۶۰۰ برابر شيرينتر است و چون اين شيريني بسيار مضاعف است ما ديگر نميتوانيم اين ماده را مثل شكر و در واحد قاشق مصرف كنيم چون فوقالعاده شيرين ميشود. براي اينكه ما به يك حجم نسبتاً معمولي در واحد شيريني قابل قبول دست پيدا كنيم به يك سري پركننده متوسل ميشويم. اين پركنندهها ميتواند از لاكتوز يا همان قند شير تادكستروز باشد. به همين دليل ما قرصهاي شيرينكننده را ۶۰ ميليگرمي توليد ميكنيم.
يعني ما در حجم برابر با شكر يا قند، شيريني دريافت ميكنيم؟نه. اگر قرار بود كه در حجم و شيريني برابر دريافت كنيد كه شكر ميخورديد ديگر چه ضرورتي براي توليد سوكرالوز وجود داشت؟!
در يك جمله معروف ما ميگوييم «يك قاشق در مقابل يك قاشق». بگذاريد با همين مثال مقايسه را شروع كنيم. يك قاشق شكر ۲۵ گرم ماده قندي دارد كه با دانسيته بسيار بالا اگر ۴ برابر شود حدود ۱۰۰ كالري انرژي توليد ميكند كه اين انرژي خيلي بالايي براي انسانهاي سالم است چه رسد به ديابتيها. در مقابل يك قاشق شيرينكننده كه دانسيته بسيار پاييني دارد ۵ گرم شيريني دارد و اگر ۴ برابر شود تنها ۲۰ كالري انرژي توليد ميكند. با يك حساب دو، دو تا چهارتاي سرانگشتي ميتوانيد بفهميد در يك حجم و طعم شيريني برابر تا چه اندازه ميتوانيد ميزان كالري كه وارد بدنتان ميكنيد را كم كنيد. علاوه بر اين تمام مادهاي كه از طريق شيرينكننده وارد بدنتان ميشود هم از بدن خارج خواهد شد و اين يعني بزرگترين مزيت يك شيرينكننده.
فعاليت مشاغل و توليدات نوپا در كشور ما گاهي با چالشهايي همراه بوده است. البته توليد در زمينه صنايع غذايي هم با توجه به فرهنگ و سلايق ايرانيها مشكلات خاص خودش را دارد. چطور با اين مشكلات روبهرو شديد و در مقابل اين ريسكپذير بودن چطور عمل كرديد كه كار تا امروز ادامه پيدا كرده است؟در مورد ساير مشاغل نميتوانم نظر تخصصي بدهم اما آنچه در مورد توليدات خودمان ميتوانم بگويم اين است كه تنها بر اساس تحقيقاتي كه داشتم به نتيجهاي رسيدم كه احساس كردم خلأ بسيار بزرگي در اين زمينه وجود دارد و من بايد بشوم مصداق بارز «اي كه دستت ميرسد كاري بكن». در آن سالهايي كه من در مورد راهاندازي و توليد چنين محصولي تحقيق ميكردم آمارها نشان ميداد كه حدود هفت ميليون ديابتي در كشور وجود دارند كه از بيماري خود آگاه هستند و در مقابل هم آماري حدود همين هفت ميليون نفر وجود داشتند كه به ديابت مبتلا بودند ولي از بيماري خود آگاه نبودند، شسته رفته بخواهم بگويم حدود ۱۴ ميليون نفر ديابتي!
وقتي آن زمان در بازار قدم ميزدم ميديدم مسئولان مثلاً خواستهاند در حق اين قشر از بيماران لطف كنند پس محصولات متنوع با كيفيتهاي بسيار پايين از كشورهاي مختلف و بدون آگاهي دادن وارد ايران كردهاند در حالي كه اين فاجعه بود. در بازار آن زمان جاي خالي يك محصول بيضرر و ايراني كاملاً احساس ميشد اما همين خالي بودن و ناشناخته بودن ترس از امنيت سرمايهگذاري را بر هر كسي وارد ميكند. من هم يك سرمايهگذار بودم و طبيعي بود كه از نابودي سرمايهام نگران باشم. آن موقع من تنها راه حل را در اين ديدم كه در كنار هر قفسه فروش، يك فرد راهنماي توضيح نحوه مصرف و مزاياي محصول توليديام قرار دهم البته بايد پذيرفت كه چنين كاري در ابتدا هزينه بسياري را تحميل ميكند ولي چون شرط بقا و حفظ سلامت محصول در چرخه صنايع غذايي آگاهسازي مردم است پس چاره ديگري وجود نداشت. امروز ميتوانم بگويم بعد از گذشت اين دو سال و شركت در همايشها و سمينارهاي تخصصي ويژه غذا، دارو و ديابت توانستهايم به جايگاه مطلوبي در اين زمينه دست پيدا كنيم.
از مشكلات كار و روزهاي نخست راهاندازي كارخانه بگوييد.دو سال گذشته بسيار سخت سپري شد. البته طبيعت انجام كارهاي بزرگ، پذيرفتن مشكلات بزرگ است. مهمترين مشكل ما از زماني آغاز شد كه سازمانها و مسئولان مربوط آشنايي كافي با اين محصول نداشتند و برگزاري جلسات توجيهي نيز در اين زمينه بر عهده خودمان بود. خوشبختانه با صدور اولين پروانه راه نسبتاً آسانتر شد. اما باتوجه به تغيير مداوم قيمتهاي مواد اوليه همچنان دغدغههايي مانند تغيير قيمت محصول پابرجاست.
استقبال از اين محصول چگونه بوده است؟
يك سال گذشته باتوجه به اينكه سال اول توليد محصول بود و مشكل فرهنگسازي وجود داشت ميزان استقبال چشمگير نبود اما با فعاليت بخش بازرگاني در سال جاري اميدواريم شاهد استقبال مردم از اين محصول باشيم. باتوجه به اينكه در حال حاضر ميزان توليد محصولات جانبي و فرآوردهها از اين ماده افزايش يافته طبيعي است كه ميزان مصرف نيز افزايش يابد.
استفاده از اين محصول براي چه كساني توصيه ميشود؟افرادي كه رژيمهاي كم كالري دارند و افراد مبتلا به بيماري ديابت نخستين گزينههاي استفاده از اين محصول هستند اما چون سوكرالوز فاقد قند است مشكل پوسيدگي دندان را به دنبال ندارد و چون بدن انسان سوكرالوز را به عنوان هيدروكربن نميشناسد امكان چاقي وجود ندارد و براي زنان باردار نيز مشكلي ايجاد نخواهد كرد.
دوست داريد از اين محصول در چه زمينهاي استفاده شود؟براي ابتداي كار دوست دارم قنادي ويژهاي براي توليد محصولات ويژه كودكان ديابتي راهاندازي كنم و اين محصول را در اختيار آن قرار دهم تا بتواند از آن در توليد شيريني، بستني و شكلات استفاده كند و كودكان ديابتي نيز بتوانند از شيريني و لذتهاي خوراكي كودكانه بهرهمند شوند. البته به بخشي از اين برنامهها و فرمولاسيونهاي مورد نياز در اين زمينه دست پيدا كردهايم و در سالي كه گذشت انواع مرباهاي فاقد شكر را هم با اين شيرينكننده توليد كرديم و در نظر داريم تا شش ماه ابتدايي سال آينده پودرهاي كيك، پودرهاي شيريني و مكملهاي رژيمي و غذايي را هم توليد كنيم.
چند فرزند داريد و چگونه ميان كار و زندگي خانوادگي تعادل برقرار كرديد؟ يك فرزند دختر و يك پسر دارم. پس از فارغالتحصيلي ازدواج كردم و صاحب فرزند شدم اما از آنجا كه معتقدم سالهاي ابتداي زندگي فرزندان وجود مادر يك امر ضروري و سازنده است تا زماني كه فرزندانم به مدرسه نرفتند مشغول كار نشدم اما در همان زمان به كار تحقيق مشغول بودم. به شدت روي تحصيلات فرزندانم حساس بودم و سياست ويژهاي در اين خصوص داشتم. با گذشت زمان و ارتقاي مقاطع تحصيلي فرزندانم به تدريج تعادل مناسب ميان كار و زندگي ايجاد شد. البته ايجاد تعادل براي زنان ايراني كه زنان خانوادهدوستي هستند به شدت سخت است اما وجود همسر همدل و فرزندان همراه باعث ميشود اين تعادل به سرعت ايجاد شود. از همان روزهاي ابتداي اشتغال وظايف در خانه به شكل مطلوبي تقسيم شد به طوري كه اگر شبي دخترم ظروف را ميشست شب بعد نوبت پسرم بود و به ترتيب من و همسرم نيز اين مسئوليت را قبول ميكرديم. من معتقدم بايد دليل اصلي موفقيت هر زني را در خانوادهاي همدل جستوجو كرد. خدا را شكر ما در طول زندگي آرامش خاصي داشتيم و از آنجا كه انگيزه اصلي من اشتغال بود به خوبي با فرزندان و همسرم در اين زمينه كنار آمديم.
چه تفاوتي ميان نسل امروز با نسل گذشته وجود دارد و آينده دختران امروزي را چگونه ارزيابي ميكنيد؟خصوصيات رفتاري دختران امروزي بسته به نوع تربيت آنهاست. ما اگر تربيت مطلوبي روي فرزندانمان اعمال كرده باشيم ديگر نبايد نگران آينده آنها باشيم. كافي است فرزندان را به شكل مناسب مسئوليتپذير تربيت كنيم. من از دوره طفوليت كودكانم، وظايف خانه را بين فرزندان تقسيم كرده بودم. آنها در انجام تمام كارهاي خانه مشاركت داشتند و من هيچ وقت كارهاي شخصي بچهها را انجام نميدادم.
اگر بچهها از زمان كودكي مسئوليتي بر عهده داشته باشند احساس مسئوليت در آنها شكل خواهد گرفت و در آينده در هر سمتي كه مشغول كار شوند از عهده وظايف خود بر خواهند آمد. اين نوع تربيت سبب شده حتي زماني كه خارج از كشور هستم يا تنها هستند به خوبي از مسئوليت خود برآيند. در تمام مدت اين چندسال من به عنوان مادر بايد اول به فكر فرزندانم ميبودم به همين دليل از صبح زود كه بيدار ميشدم اول به فكر صبحانه و ناهار فرزندانم بودم به طوري كه ساعت هفت صبح ناهار من آماده بود. هميشه معتقد بودم فرزندان بايد خوب غذا بخورند، خوب ورزش كنند و خوب استراحت كنند تا بتوانند زندگي خوبي داشته باشند.
از خاطرات شيرين زمان كار بگوييد. هميشه انجام كار با خاطرات تلخ و شيرين توأم است اما اسفند ۸۹ اولين روزي كه محصول توليدي كارخانه آماده و وارد بازار شد از بهترين خاطرات روزهاي زندگيام بود.
بعد از چهار سال فعاليت در مورد ساخت بنا، خريد دستگاهها و مواد اوليه نتيجه كار آماده عرضه به بازار بود و اين لذتبخشترين احساس زندگي هر انساني است. البته ازدواج و موفقيت امروز فرزندانم نيز از مهمترين اتفاقهاي زندگي من هستند.
رابطهتان با فرزندانتان چگونه است؟رابطه عاطفي خوبي با فرزندانم دارم و هميشه بيشتر از آنكه مادر و فرزند باشيم دوستان خوبي براي هم بودهايم. ارتباط صميمي را از همان زمان كودكي در فرزندانم نهادينه كردم و به آنها آموختم كه هر اتفاقي كه بيفتد، حتي اگر تنبيه شوند نبايد تحت هيچ شرايطي دروغ بگويند. براي همين امروز حتي اگر بدانند از شنيدن موضوعي ناراحت ميشوم بازهم دروغ نميگويند و اين خيلي براي من ارزشمند است.
مردم معتقدند قند سم سفيد است، از نظر يك توليدكننده شيرينكننده طبيعي قند چيست؟ما مكرراً شاهد بهروز شدن تحقيقاتي هستيم كه مضرات شكر و قند را بيان ميكند و امروز به وسيله تحقيقات ۳۸۰ مورد از اين مضرات كشف شده است. در حالي كه من از مضرات قند و شكر مطلع هستم طبيعي است كه از مصرف آنها به شدت بپرهيزم. اما از آنجا كه فرهنگ حذف اين ماده غذايي هنوز در ميان مردم نهادينه نشده است و بنا به رسم مهماننوازي در خانه ما براي استفاده مهمانان از قند هم استفاده ميكنيم.
رابطهتان با همكاران و كارگران چگونه است؟از همان زمان كه شروع به كار كردم با كارگران طوري رفتار كردم كه من را به عنوان محرم اسرار خود قبول كنند. من فارغ از اينكه هر ماه بايد تأمينكننده مالي تعداد زيادي كارگر باشم بايد به عنوان يك مدير همدل و همصحبت خوبي نيز باشم و حداقل بايد بتوانم شنونده خوبي باشم. خصوصيات اخلاقي و اجتماعي كارگران هم بسيار برايم مهم است.
چه توصيهاي به نسل جديد داريد؟هميشه همسر و فرزندان را در اولويت قرار دهند و اولويت هر زن مادري و همسري است و اشتغال جزو اولويتهاي بعدي ماست. ما بايد مادران شايستهاي باشيم تا بتوانيم فرزندانمان را به نقطه مطلوب هدايت كنيم زيرا در برابر جامعه مسئوليم و به عنوان يك مادر بايد در آينده پاسخگوي جامعه باشيم. اميدوارم دختران جوان ما بتوانند در هر سني ميان كار و خانواده رابطه منطقي برقرار كنند. اجازه بدهيد اين را هم بگويم كه هر زن با كار كردن قدرت و تواناييهاي خود را اثبات خواهد كرد. يك زن اول، زن است و هرگز نبايد زنان را با مردان مقايسه كرد. هركس جايگاه مخصوص خود را دارد و نميتوان زنان را با مردان مقايسه كرد. در تواناييهاي زنهاي ايراني هيچ شكي نيست و زن ايراني تواناييهاي منحصر به فردي دارد و فقط كافي است درك كنند كه تا چه اندازه ميتوانند مفيد واقع شوند. باور كنيد فرزندان ما، در وهله اول مادر ميخواهند، دلسوز ميخواهند و يك شوهر، زني را براي همراهي ميخواهد. اگر يك زن بتواند كارهاي زندگياش را رتبهبندي كند ميتواند به موفقيت مطلوب خود دست پيدا كند. زندگي مثل يك چهارپايه است كه همسر، فرزندان، تحصيل و شغل پايههاي آن هستند و يك چهارپايه حتي اگر سه پايه داشته باشد با نداشتن يك پايه در جاي خودش ميلغزد!
